LiberUiceſimuſquintus

vegetatiue ꝙͣ ſenſitiue vite. Non ergo eſt eis minꝰ nobile: qd̓ vt videt̉ eſſet ſi vita careret. econtra vero cū nōſit vita creata niſi tripliciter. ſcꝫ vegetatiua ⁊ ſenſitīa⁊ intellectiua: nulla videtur in perdictis corꝑibus eē vita. Neqꝫ eniꝫ plante nec aīalia nec angeli uel homnesſunt. Ex quo relinquitur ꝙ nulla illarum vitaꝝ viuūt.Ideoqꝫ nec viuūt. Si aūt queritur cur in creaturis n̄ſit niſi triplex genus uite: patet ratō: quia ſcꝫ uita ī inferioribus iſtis actus eſt anime. Anima uero non pōteſſe niſi ad vegetandū uel ad cognoſcendū Ad vegetādum igitur eſt vegetatiuā. Ad cognoſcendū uero nonpoteſt eſſe niſi uel reſpectu ſenſibilis: et ſic eſt ſenſitiuaUel reſpectu intelligibil̓: ⁊ ſic eſt intellectiua. Ceteruꝫſicut in corꝑibus dimenſio non ſtat citra ternariuꝫ: necextenditur vltra ip̄m: ⁊ hoc ꝓpter completōeꝫ huiꝰ numeri: ut habetur in prīcipio celi et mundi: ſic anīa ſiueuita que eſt corꝑuꝫ completō ſiue perfectō ꝯpletur ī eodem numero. Et itaqꝫ uera ſententia: ꝙ celeſtia corꝑanon ſunt viua. Nec ſine ratiōe diſputatur a theologisiſta queſtio: qꝛ non poſſꝫ poni celeſtia corꝑa viuere ſinefidei periculo Ex hac enī opinione ponebāt antiqui gētiles hmōi corpora deos eſſe. Ideoqꝫ dicit Iohannesdamaſcenus: Nullus celos animatos uel luminariaexiſtimet. Inanimati enī ſunt ⁊ inſenſibiles. Dicenduꝫeſt ergo ꝙ non hn̄t uitam ut formā uel actum: ſed effectiue tm̄ habent calorem ⁊ frigꝰ nec tamē calida ſunt ul̓frigida formal̓r loquendo. Et hoc uidet̉ uelle ph̓us dicens: ꝙ principiū potentie ⁊ cauia in vitā eſt orbis primus. Ꝙ aūt dicit ꝯmentator: ꝙ prīcipia que ſūt ī orbibus viua ſunt. intelligi pōt de intelligentiis que viuūtquas motores orbium eē ponūt. Uel etiā poſſumus dicere ꝙ viua dicūtur: ut p̄tactum eſt effectiue: Intenditaūt comentator: ꝙ primus orbis non ſolūmodo ſit viteprincipiū: ſed etiam cauſa conẜuatōis viuentiuꝫ Undedicit philoſophꝰ: ꝙ principia que ſunt in orbibus ſunteffectiue viua. id ē conſeruātia viuentes in vita. Cumautē dicitur: ꝙ nulla cauſa efficiēs minus nobilis eſtcauſato. Diſtinguendū eſt inter nobile ⁊ ignobile: ſicutdicetur inferiꝰ: vbi patebit ꝙ celeſtis corꝑis forma nobilior eſt omni uita inferiori quodāmodo: uel pōt dici?:ꝙ illud ueꝝ eſt de efficiente ꝓprio ⁊ immediato in ꝓductōne vniuoca: ut cuꝫ animal producitur ex animali: ul̓planta ex planta.C XLIII.¶ Reſponſiōes ad quedā in ꝯͣrium obiecta.Oteſt aūt aliquis contra p̄dicta opponere: ꝙut dicunt Areſtotiles ⁊ Auicenna: omne geneErans habet apud ſe ſpeciem rei generande: ⁊efficiens uel ꝓducens rei producende. Species aūt reiviuentis nō niſi apud rem viuentē poteſt eſſe: cum ip̄arei ſpecies non ſit minus ſpiritalis ip̄a re: ſꝫ magis ul̓eque. Cum ergo ſuꝑceleſtia corꝑa ſint producētia resviuentes in eſſe: uident̉ ip̄a viuere. Ceteꝝ nichil dat qd̓aliquo modo nō habeat: quin potius om̄e dans ul̓ agēſhabet illud quod dat uel agit aut vniuoce cum recipiente aut aliquo modo excellentiore. Cum itaqꝫ nulluſſit excellentior modus habendi uitam ꝙͣ viuendo: neceſſe eſt viuere quod dat uel agit uitam in aliquo. Deniqꝫ dicit Auguſtinꝰ in libro confeſſionuꝫ: ꝙ nullū corpus corpori uitam p̄ſtat. ſcꝫ ꝙ ſit corpus tm̄ At uerogenerans ſiue producens anīalia ex putre factōne ſiuemateria putrefacta: nō eſt niſi celum cū ſtellis ac uirtutibus celeſtibus que agunt in illa materia. Relinqͥturergo ꝙ celum cuꝫ ſtellis ſiue uirtutibꝰ celeſtibus ſit reviuens ut uidetur. Nos aūt dicimus ꝙ reuera ſicut inprima philoſophia vult ph̓us. Omne quod fit: fit ex cōuenienti tam in naturalibus quā in artificialibus. Innaturalibus: ut cum animal facit animal. In artificialibus: ut quando mediante forma in mente artificis efficitur forma conſimilis in re artificiali. Sed de termi

natur ibidem a commentatore quibus concurrentibuſhoc intelligi debꝫ: ut ſcꝫ forma rei ſiue ſimilitudo ſit inagente non inſtrumēto: ⁊ in agēte propinquo nō remoto: ⁊ eſſentialiter non accidental̓r. Species enī rei ꝓducende in eſſe ꝑ inſtrumentuꝫ aliquod: nō ē in ip̄o inſtrumento: ut ſpecies imaginis non ē in ſecuri uel dolabro.Nec ſpecies hominis producendi in eē eſt ī ſole: neqꝫin agente accidentalit̓: ut in agēte non ſecundum intētionem neqꝫ propter finem. Sed quādo eſt agens proprie non ut inſtrumētum: ⁊ agens propinquū: ut homoagit in generando hominē: eſſentialiter non caſu. ut eſtin eis que fiunt ex cauſis agentibus propter aliqͥd: tūcfit quod fit ex conuenienti: ⁊ generans ul̓ producēs habet ſpeciem rei agende ul̓ producende. Porro dans ul̓agens aliquid actōne vniuoca habet illud modo vniuoco. Agens aūt aut dans ſpeciē alicui ex propoſito habet illud quod dat. ſcꝫ ſpeciem illius excellentiore mōAgens enī aliquid ex propoſito: quia agit comprehendendo habet ſpeciem eiuſdem in ītellectu. Species autem rei modo excellentiore eſt in intellectu ꝙͣ in ip̄a reqꝛ eſt in maiori puritate ⁊ immaterialitate. Et hoc maxime ueꝝ eſt in primo agente In quo excellentiori mōſunt ſpecies reꝝ ꝙͣ in ip̄is rebus. Ut enī dicitur in. xi.prime philoſophie: cauſe non tm̄ ſunt in eis que fiunt.ſꝫ ea que ſunt extrinſecus ſunt cauſa. Suꝑ quod dicitcommentator. ꝙ primū mouens mouet ad om̄s formaſ⁊ ꝙ forma primi mouētis eſt aliquo mō omnes forme:ut aūt ibidem exponitur: eſt principiū extrinſecus dupliciter. primū ⁊ ſecundū. Primum eſt cōmune omnibusmouentibus: ⁊ hoc eſt principiū de quo dicit: ꝙ formaprimi mouētis eſt aliquo modo omnes forme Secūduꝫaūt principium quod eſt commune ⁊ remotū: non eſt deneceſſitate ꝯueniens. id eſt ꝯforme. Hoc aūt principiuꝫeſt illud quod eſt celi actio: quod eſt agens ex natura n̄ex ꝓpoſito. Un̄ tale agens uel dans aliqͥd non hꝫ illudquod dat.¶ XIIIII.¶ Adhuc ad idem.O corꝑiuitaꝫ p̄ſtatueꝝ eſt deprincipio inriiecoTaqꝫ quod dicit Auguſtinꝰ. ꝙͣ nullum corpuſquod per ſui vnionē viuificat: tale enim nonpōt eſſe niſi forma ſpūalis Et huius ratō ē: quia: ut ſupra dictum ē: vitā eſt vigor: qui n̄ pōt procedere niſi aſubſtātia ſimplici carente extenſione ꝓpter ſuam actualitatem ⁊ nobilitatem. Si aūt intelligitur de principioextrinſeco. ſic non eſt ueꝝ: niſi intellligatur ꝙ non datuitam per uirtutem omnino corꝑalem. Poteſt eniꝫ corpus celeſte habere uirtutē aliquam viuificatiuā: ꝑ quadat vitam aliquo modo: que quidem non eſt omino corporalis: licet habeat eſſe in corꝑe. Et ideo ex hoc nō ſequitur: ꝙ hmōi corpus viuat Poteſt etiam et aliter dici ad hͦ ⁊ preobiecta. Ꝙ illud eſt ueꝝ de eo: qd̓ dat vitam ſicut prīcipiū effectiuum: cui principaliter attribūitur forma rei generande. ⁊ ideo locum non habet: quado agens exterius ſe habet in rōne excitantis illud qd̓latitat interius. Sicut calor fimi ẜm quod experientiadocet: de ouo facit pullū. In apulia enī de ouis poſitisin fimo producūtur pulli ſine decubatione galline: nectamen habet uitā: nec ſpūalem virtutem: ſed ꝑ corꝑaliexterius excitatur ſpūale latens interius. Nec huidīꝓductio attribui debet excitanti tanꝙͣ principali efficienti: ſed magis illi qui illam rōnem indidit: qui etiamhoc explicat tempore oportuno. Un̄ Auguſ. libro. xii.de ciuitate dei. Beus operatōe qua nunc vſqꝫ oꝑaturfacit ut numeros ſuos explicent ſemīa: et a quibuſdamlatentibus ac inuiſibilibꝰ inuolucris in formas viſibiles huius quas aſpicimꝰ decoris euoluant: ⁊ ſic inteligi pōt in propoſito. Sicut enim ex cauſis naſcentiumqͥbus mundꝰ grauidus ē ẜm Auguſtinū: temꝑe oportuno animalia quedam ꝓducuntur in eſſe operatidne