LiberUiceſimuſquintus

eſſe poteſt ab intelligentia: vt a cauſa efficiente: licꝫ eiꝰminiſterio accelerari poſſit animaꝝ ꝓductio huiuſmōi.in eſſe ſicut alibi dictum eſt.¶ Xx. xxxjꝘ non poſſit cauſari a ſpūali creatura inſpecie ſibi conſimili.I autē ab aliqua ſpūali creatura poſſent hmōianime vel vite produci in eſſe: hoc maxīe videretur fieri poſſe a ꝯſimilibꝰ in ſpecie: ſcꝫ ab animabus anīalis ⁊ plante: ſed hoc: vt videtur: nō pōt eēquia non pōt fieri per modū diuiſionis: cum huiuſmodi anīe ſint imptibiles ſub̓ie. Sed forte dicet aliquis:ꝙ hoc quidem impoſſibile eſt tali ſubſtantie ẜm ſe: tāmē quia virtusⁱ impreſſa eſt materie: ad ipſius diuiſionem poteſt portioneꝫ reciꝑe. Un̄ ⁊ anima rōnalis: quianō eſt imp̄ſſa materie diuiſionē nō recipit: nec eſt ex traduce. At vero nec hoc dicere ſufficit: quia cū materiadiuiditur: aut cum ip̄a cedit aliquid quod anīe ſit: autnichil. Si nichil quomō ex eo qd̓ deciſum eſt fit idē inſpecie Et quid erit materia illa principiū vite Si veroaliquid: aut illud eſt virtus ſola: aut de anime ſubſtātia. Si de ſub̓ia anime: tunc accidit quod eſt impar tibile ẜm eſſentiā: eſſe diuiſibile. Si vero deſcinditur virtus ſola: cum virtuſ ſit accn̄s: videt̉ impoſſibile ꝙ ex eafiat anima vl̓ ſub̓ia. Non enī accn̄s poteſt eſſe principium eſſentiale ſubſtantie. Nos aūt ſine preiudicio dicimus: ꝙ hmōi anime fiunt: vt tactum eſt: per diuiſiōemvirtutis. nec dicimꝰ ꝙ illa virtus ſit accidēs: ſed ſub̓iaextenſo nomīe. Nempe diuiſiōem entis in ſubſtantiam⁊ accidens p̄cedunt diuiſiōes iſte. Entium aliud in potentia: aliud in actu: aliud vnū. aliud multa. has aūt ſequitur hec vnum aliud ſubſtantia: aliud accn̄s. Eſt exgo diuiſio in ſub̓iam ⁊ accidens entis completi. Sedvirtus nō eſt ens completū. Ideoqꝫ nec ſubſtantia: necaccidens. Ad ſubſtantiā tamen cuiꝰ eſt principiū eſt reducibile: ⁊ ideo fieri pōt ſub̓ia. Sed qm̄ alicui videturinſolitum et minus bene dictū virtuteꝫ ſubſtantiā fieripoſſe. Aliter dicunt qͥdam ſcꝫ exponendo illud verbuꝫvirtuteꝫ deſcindi a generāte: manifeſtando que ſit iſtavirtus: dicentes: ꝙ anima vegetabilis cuiꝰ ē potentiageneratīa alimentū attrahit: et ſibi aſſimilat: aſſimilataūt ſibi nō partem ſui uel virtutem in eam relinquēdoſed virtutem ſibi ſil̓em que in alimento erat in potētiaremota: in proxima faciendo. In ip̄o enim alimento ēvirtus anime indita a creatore ſcꝫ ratio ſeminalis: queper virtutem anime aſſimilātem alimentum ⁊ diſponētem ad organizatōem: de potentia in actum educitur.Et hec virtus nec eſt de ſub̓ia anime que in alimentūagit ⁊ aſſimilat: nec virtus eius. ſed ei ſimil̓. Et ſic virtꝰque erat ſemini originaliter indita cuꝫ ſemīe deſcindit̉Nihil aūt d̓ ſub̓a aīe generātis ⁊ deſcindētis ſemē deſcindit̉: nec etiā virtꝰ eiuſ q̄ cadat in animā generati.Scd̓m hanc expoſitōem dicendum eſt: ꝙ anime hmōiet ꝙͣtum ad quod eſt: ⁊ ꝙͣtum a quo eſt: ſūt de illa natura que ē indita ꝑtibus mundi a conditore illoꝝ ⁊ ꝙͣtumad utꝝqꝫ erant in illis potentia: et producūtur in eſſe auirtute cooꝑante virtuti celeſti: ut enī habetur in libro.xiiii. prime philoſophie. om̄e quod fit. fit ex aliquo inpotentia ad illud qd̓ fit. Unde aīe hmōi cuꝫ fiunt: fiūtillud quod fiunt ex aliquo ente in potentia: ſcilicet inrebus ſeminalibus.¶ XXXIII.¶ Ꝙ principia vite fundantur in eſſentialibus rei principijs.Oſt hec determīare oportet: a quo vita ſit oriAratione debet dici viuere ex ſe: quod viuit per aliud aſub̓ia viuente: ⁊ ita q̄ viuūt ex ſe: habent aliqͥd in ſe: qd̓eſt illis origo uel principiuꝫ intrinſecum uite Ceteꝝ uthabetur etiā a platōne: illud quo anīa uiuit eſſentia eſt

anime. Intelligendum eſt itaqꝫ qd̓ dicit BernhardusUita eſt internus motus tantū vigens intrinſecꝰ: ut q̄videamꝰ quid ſit in ſub̓ia uiuente ex ſe: vn̄ ſit iſte vigorac motus. Et uidetur ꝙ ſit a principio generali motusintrinſeco in omnibꝰ. Eſt enī duplex motus: principiū.ſcꝫ intrinſecum et extrinſecū. Hic aūt intenditur de pͥncipio intrinſeco. Notādum ergo ꝙ in omni motu ſiuad formā ſiue ad ſitum appetitꝰ eſt principiū motꝰ primum intrinſecū. Hec eſt enim vis a creatore omnibusindita creaturis: ꝑ quam ad ſui complemētuꝫ ordinant̉⁊ in ſui ꝯplemento ſtant ⁊ radicantur: nec ſolū ſic eſt iucreaturis: ſed etiā in creaturaꝝ eſſentialibꝰ principiis:que ſunt materia ⁊ forma: actus ⁊ potentia. Neqꝫ em̄materia ſeipſa mouetur ad formā determīatā: quia cūnullam ſibi determinet: nō magis mouet̉ ad hac ꝙͣ adillaꝫ. Neqꝫ forma ſeip̄aꝫ facit in materia: ſed per appetitum inſitum vtriqꝫ ad inuiceꝫ ordinātur. et per appetitum hmōi inſeparabiliter coniunguntur. Nec ſolumappetitus rem ꝯpletam in eſſe ſequitur: ſed in ip̄iſ etiāreꝝ principiis eſſentialibus radicatur ⁊ fundatur. Etſicut eſt in motu ad formā: ſic eſt in omni motu non violento. In omni enim motu appetitus excitat motoremad motū: ex quo patet ip̄m eſſe principiū motus vniuerſale intrinſecū. Ex hoc igit̉ patet̉: ꝙ appetitꝰ in oībusexcitat ad motū: ⁊ quēdam efficit vigoreꝫ in illis. Nectamen uigorē uite facit in omnibꝰ: ſed ſolum in ſimplicibus: quod manifeſtiuſ patebit ꝑ differētias appetituūet eoꝝ in quibus eſt appetitus.¶ XXXIIII.¶ Eiijſdem ſententie declaratio.Upponatur ergo: ꝙ omībus rebus naturalibꝰineſt appetitus: ſed differēter ſicut diuerſe ſūtres naturales. Rerum em̄ naturaliū quedammagis habent de materia ⁊ minus de ſpecie. Quedaꝫuero quaſi totaliter ſpecies ſiue actus ſūt: ſicut ſubſtātie ſimplices que ſemꝑ in actu ſunt. In quibus aūt magis eſt de materia minꝰ de ſpecie ut in terra qͣſi ſopituet obtuſus eſt appetitus. In quibus uero magis d̓ ſpecie et minus de materia: ut in igne: quaſi acutus et vigens eſt appetitus Unde ignis ſemꝑ eſt in actu: ⁊ citogenerat̉. Quare in eis q̄ quaſi totē actꝰ ſunt: ualidioradhuc et acutior erit appetitus: ergo cum anīa ſit ſubſtantia ſimplex et femꝑ in actu: in ea fortis ⁊ potēs acutus ⁊ vigens erit appetitus. huius uigoris modū expmens maximꝰ poetaꝝ Uirgiliꝰ dixit. Igneus eſt illisuigor: ⁊ celeſtis origo ſeminibꝰ. Igeus uigor: quia ſubtilis ⁊ acutus: ⁊ celeſtiſ origo: quia uis eſt indita diuinitus. Ecce vnde tātus eſt motus ⁊ uigor in animalibuſManifeſtum eſt etiā: ut dictū eſt: ſi uita eſt origo ⁊ motus internus quare appetitus operatur uitā in ſimplicibus. In quibuſdā tn̄ corꝑeis: ut in illis que minꝰ hn̄tde materia magis de ſpecie et de actu: ut in igne ⁊ lucequādam imaginē oꝑatur uite: qꝛ ſemper in actu ſunt.Unde ⁊ argentū fuſile viuum uocatur: quia ſemꝑ ⁊ cōtinue mouetur. ⁊ eadē ratiōe fons uiuꝰ dicit̉. Appetitus aūt iſte qui uigorem internū ⁊ uitā operatur ī ſubſtantiis ſimplicibus: fundatur in eaꝝ principiis eſſentialibus. Sicut enī corꝑalium principia ſunt materſa⁊ forma: ſic ſimpliciū actuſ ⁊ potentia: ſiue quod ⁊ quoper appetituꝫ em̄ potentia actui coniūgitur et ꝑficiturEt ſicut ꝑ appetitum mediū forma cum materia unitet actus cum potentia: ut fiat ſub̓ia: ſic ꝑ appetituꝫ fortem acutum: ⁊ uigentem potentia ſimplicis cum actuip̄ius ordinatur: ut fiat nō ſolū ſubſtātia: ſed ſubſtātiauiuens. Unde manifeſtū eſt principia uite fundari ineſſentialibꝰ rei principiis. Addunt tamē aliquid ſupraprincipia ſub̓ie principia ſubſtantie uiuentis. Patꝫ etgo quid eſt illud quod uigorē facit in ſubſtātiis ſimplicibus: ⁊ ꝙ uigor ille fundatur ī principiis eaꝝ eſſentielibus: et uitam operat̉. Patꝫ etiā quid uiuere addat iu