LiberUiceſimuſquintus

libro d̓ motu cordis. determinatur ꝙ vnū eſt organumprimū. ſcꝫ cor: ⁊ vnus eſt actus primꝰ: ⁊ ab his ē motuſet oꝑatō alioꝝ. Uel poteſt dici aliter: ꝙ anima eſt actꝰprimꝰ ſimpliciter. Uita uero eſt actus primꝰ ſequensvnioneꝫ anime cū corꝑe. Ad hoc aūt dicendū eſt: ꝙ duplex eſt genuſ forme in genere formaꝝ q̄ ſunt ſubſtātīeQuedā enī eſt forma: que ſubſtantia tantū eſt: quedamuero que ſubſtātia ⁊ motor eſt: ⁊ talis forma eſt animaEt ex cōiunctōe qͥdē anime cū tali corꝑe inqͣtū eſt ſubſtantia eſt eſſe animatū. Ex cōiunctōe uero anīe cū talicorꝑe inqͣtū eſt motor ē eſſe viuū Ex eo ſiquidē ex quoaliquid ex ſe motum habet: ex hoc viuū ſiue viuens eſtDico autem ex ſe propter grauia et leuia: que motumhabent nō ex ſe: ſed a generāte: uel ꝓhibens remouenteEſt itaqꝫ uita primꝰ actus ſequens vnionē anime ī corpore: inqͣtū anima eſt motor: ⁊ actus primꝰ: relictuſ exconiunctōe anime cum corpore: inꝙͣtum anima eſt huiuſmodi.C. XXII.Ꝙ vita ſit habitualis potentia.Um aūt habitus ſit qualitas difficile mobilisvt dicit ph̓us: videtur ꝙ uita etiā ſit habitus.A vita qͥppe dicimur viuentes: ſicut a ſcientiaſcientes: ⁊ qualitas eſt: vt Areſto. teſtatur: ẜm quā quales dicimur. Ꝙ aūt difficile mobil̓ ſit: patꝫ ex hoc: qͥanon ē ſeꝑabilis a viuente dummō anīa corꝑi vnita ſitCeteꝝ habitus eſt: quo habilitat̉ potentia uel uirtꝰ adexitū in opus uel actū ſibi ꝯuenientē. Ut aūt ſuꝑiꝰ habitum eſt: ꝑ vitā habilitātur potentie uel vires anīaleſad exeundū in opera uel actus ꝯueniētes. Deniqꝫ habitus tollitur priuatōe: ſic et vitā mortē. Ex his omnibꝰgͦ colligi pōt: ꝙ vita ſit hītus. At obiici p̄t in ꝑtē contrariā. ꝙ habitus ꝯſiſtit in diſtātia ab actu. Uita ueronequaꝙͣ. Ceteꝝ habitus actiuū habile reddit ad actūuel opus: vita uero: ut dictum ē sͣ: eſt ipſe actus. Deniqꝫ cum ut ſuꝑiuſ habituꝫ ē vita ſit potentia uel vis aīenō uidetur hītus eſſe. At ut ſupra iā tāctum ē: uita d̓rml̓tipliciter. Dicit̉ em̄ actus primus: ⁊ hoc dupliciter:quia uel ut actus dicit eſſe viuentis ſubſtantiale uel accidentale. Dicitur etiā potentia uel uirtus noīe extenſoq̄ rōne alicuiꝰ ꝓprietatis habitus: dici pōt vis ul̓ uirtꝰhabitualis ſcꝫ ꝓpter facilitatē ul̓ habilitatē exeundi inactus ſibi proprios. Sicut em̄ libeꝝ arbitrium: potentia dicit̉ habitualis: propter hmōi facilitateꝫ: ſic ⁊ uirtus uitalis pōt dici uirtꝰ habitual̓: propter habilitateꝫexeundi in actus ſuos: ⁊ continuādi ſe in eiſdem. Noneſt auteꝫ hītus ſumendo habitū proprie: licꝫ quodāmōhabeat proprietateꝫ hītus: uel potius habitualis potē.tie. nec eſt ueꝝ: ꝙ uita ſit qͣlitas difficile mobilis. Nonenī ẜm uitā dicimur quales: ẜm ꝙ quale dicit accidenſ⁊ qualitatem: ſed ẜm ꝙ dicit ſub̓iam uel differentiamſubſtātialem. Nam viuens licet modū qualitatis uideatur ſonare: res tn̄ que ſubeſt illi modo dicit ſubſtantiāuel ſubſtantiale. Porro licꝫ uita quodāmō expediat ul̓habiliter potentias animales ad exeūdum in propriasoperatōes: nō propter hoc hītus dici debet. Secundūhoc enī vna potentia uel hītus potentie vnius eſſet habitus alterius. Potentia qͥppe uel habitus cognitiueaffectiuā reddit habileꝫ quodāmō ad exitū in actū ſuūqꝛ cognitio excitat ⁊ hilitat eam ad amādum Sed cumaliquid additū eſt ipſi potentie: ut inherens eidem diſponens illam ⁊ habilitanſ ⁊ in actum propriū efficiensfacileꝫ: illud recte dici pōt hītus. Non ſic aūt eſt d̓ uitaque nimiꝝ eſt quaſi radix vigoris ipſarū potentiaꝝ: etetiam eſſe illaꝝ mediāte qͦꝫ ſpiritu uite: uel potius irradiatōe uirtutis uitalis ad potentiarum organa iuuant̉ipſa operatiua. Un̄ in libro de motu cordis ſcriptū eſtMotus et ſenſus uite obnoxii ſunt: ex ea enim ſunt.Dicitur ergo vita potentiaſ expedire: ⁊ tantos ad effectus vel actus ſuos faciles efficere. Mors vero ꝓprie

non eſt pr̄iuatio ſed potiꝰ corruptio vel deſtructio. Priuatio enī aptitudinem relinquit ad habitum priuatōneſublatum. At vero vita morte ſublata: non relinquituraliqua naturalis aptitudo ad illam ex aliqua ſcꝫ animeinfluentia. licet ſcd̓m aliquos ex ordine diuine iuſticierelinquatur aptitudo ⁊ appetitus aliquis ad eandem ſiue ad vnionem corporis cum anima. Q.XXIII.¶ A quo ſit vita effectiue.Uod aūt vita ſit a creatore tanꝙͣ a cauſa immediata: patet dicente ſcriptura: Formauit hoīeꝫdeus de limo terre: ⁊ inſpirauit in faciem eiusſpiraculū vite. veꝝ hoc de vita hominis intelligitur: dequa ibi ſcriptura diuina ſpecialiter loquitur. Sciēdumeſt autem ꝙ eſt aliquid quod viuit ex ſe ⁊ in ſe ⁊ per ſe:vt vita pͥma que deꝰ eſt Et eſt aliqͥd quod viuit in ſe aꝑ ſe ſed non ex ſe: vt angelus ⁊ anima ſiue ſpūs ratōnalis. Eſt iteꝝ aliqͥd qd̓ viuit in ſe: ſed non ex ſe neqꝫ ꝑ ſevt anima ſenſibilis Et illoꝝ qͥdem que viuūt per ſe ⁊ inſe: quedā poſſunt vitam alijs cōmunicare: vt anime ratōnales organicis corporibus potentia vitam hn̄tibusQuedā vero nō poſſunt vt āgelici ſpūs. Sic ergo quedam ſunt que per ſe viuūt vt angelici ſpūs ⁊ ratōnalesquedam non ꝑ ſe ſed ſolum participādo vitam illis mediantibus que ꝑ ſe viuunt: vt corꝑa humana. Dicimꝰergo ꝙ vita illoꝝ que ꝑ ſe viuūt eſt immediate a deo: ſicut eoꝝ ſubſtātiā vel eſſentia. Uita vero illoꝝ q̄ viuūtparticipādo vitā mediantibus illis que viuūt ꝑ ſe noneſt immediate a deo: ſed illis mediātibꝰ que viuūt ꝑ ſequod ergo ſcriptum eſt de homine inſpirauit deus ī faciem eius ſpiraculū vite: non intelligitur de vitā eoꝝ q̄vitam participant mediātibꝰ alijs. ſed d̓ vita illoꝝ queviuunt ꝑ ſe. Nam ꝑ ſpiraculū vite ſignatur aīa ratōnalis: ſiue vita ratōnalis anime. Un̄ ⁊ ibidem gloſa exponit: ꝙ inſpirauit .i. uita rationali eum anīauit. Hinc etAuguſtinus ſuꝑ geneſim ad litterā ita dicit. Cur anīaip̄m dei flatū dicere dubitemus: dū intelligitur eſſe denatura dei atqꝫ ſubſtantia. Sed hoc ipſum eſt ſufflare:quod eſt flatum facere Qd̓ aūt flatum facere: hoc ē animam facere. Et dicitur aīa inquātuꝫ vita participaturī corꝑe vl̓ a corꝑe ea mediāte: ſpirācl̓ū vite methaphorice ad ſil̓itudīeꝫ īſpirādi īteriꝰ: ⁊ exſpirādi exteriꝰ. Uitaenī que ab aīa eſt: motus eſt reciprocus ⁊ in ſe reflexusUitalis em̄ anīe motus eſt quedā de ſe ſpiritalis egreſſio: ⁊ in ſe reciproca reuerſio. Et ex hac reciprocationemotus anime in ſe: ſequitur motus cordis qui in ſe reciprocatur. Mouetur enim cor continue ſecūdū ſyſtoleꝫ⁊ dyaſtolem ſiue ſecundū dilatatōem ⁊ cōſtrictōem: imitans vt poteſt ꝑ dilatatōem corꝑalem extenſionem virtutis anime vitalis: ⁊ ꝑ ꝯſtrictōem corꝑalem reciprocatōem ſpiritalem. ⁊ ſequitur ex motu cordis naturalitemotus inſpiratōnis ⁊ reſpiratōnis. Quia gͦ aīa ſecūdūquod eſt vitā: eſt quedam ſui de ſe ſpiratio: in ſe reflexamouens ꝓportōnaliter corpuſ cui vnitur: ſicut motor ⁊forma: ⁊ primo primū mēbꝝ organicum non incōuenieter dicitur ſpiraculum vite.¶ XXIIII.¶ Ꝙ infatigabilis ſit actus viteOrro actus vite ſiue qui vitā eſt: infatigabilisOeſt: vnde in libro de motu cordis ſcriptū eſt Ieceſſario continuus eſt actus vite: ceteraꝝ veropotentiaꝝ minime: at vt habetur in libro de ſomno ⁊ vigilia: omne cuiꝰ opus eſt ſecundū naturā habet fatigeri ⁊ languere ſi indeſinenter agat: ut oculis uidētes etmanꝰ faciētes ⁊c̄. Nō ē ergo uita alicuiꝰ actꝰ. ut uidet̉agētis ẜm nat̉aꝫ: ſed actꝰ ꝓgrediēs ab agēte sͣ natura.Nos aūt dicimus: ꝙ in oꝑando fatigatur actiuuꝫ ueloperatiuū: cuius oꝑatio exit in eſſe per organuꝫ fatigebile. cuiꝰ illud eſt ꝑfectiuū. Uita vero ẜm qd̓ eſt actusprimus ſimpliciter: nō determīat ſibi organū aliquod:ſed totum corpus organiſatum habens uitaꝫ potentia