LiberUiceſimuſquintus

uera neceſſario oporteret: ꝙ idē in eo informās: ⁊ informatū eſſet id ē ipſa et forma ſua. Idemqꝫ illi eſſe ac viuere: quia vita viuit ſeip̄a: hoc aūt dico de rōnali anīaUn̄ quoqꝫ Bern̄. ſuꝑ cantica. Uita inqͥt anime eſt viuens. ſed nō aliunde ꝙ ſeip̄a: ac per hoc nō tam viuenſꝙͣ uita: ut proprie loqͣmur de illa. Hinc eſt ꝙ infuſa corpori corpꝰ illud viuificat: ut ſit corpus illud viuens deuite preſentia: Unde liquet̉ ꝙ nec vnite qͥdem corꝑi eſtideꝫ uiuere quod eſſe: cū a ſe minime poſſit viuere. Necſeqͥtur hmōi argumentatio. Anīa viuit ſeipſa: ⁊ viuitvita. ergo ipſa eſt vita: eſt em̄ ſil̓e. Anīal mouet̉ motu:⁊ mouetur a ſeip̄o: gͦ aīal eſt motꝰ. Animal qͥppe dicit̉moueri ſeipſo. id ē ab aliquo prīcipio ſibi intrīſeco: ⁊ tn̄dicitur moueri motu formal̓r loq̄ndo. Eadem eſt in aīa⁊ uita ratio Deniqꝫ cum d̓r: animare eſt viuificare: potiꝰ eſt hmōi p̄dicatio ꝑ ꝯcomitātiaꝫ: ꝙͣ ꝑ formā l̓ eēntiāſicut enī eſſe hoīem tangit formā ꝯſeq̄ntem totū ꝯpoſitum: ita reſpectu aīe ⁊ corꝑis eſſe viuū: animatuꝫ uerouel animari tangit ꝑfectōeꝫ partis: q̄ eſt altera ꝑs ꝯpoſiti. ſcꝫ corꝑis. Sicut ergo nō ſequit̉ ſi eſſe ꝑfectū anīarōnali: eſt eſſe ꝑfectū hūanitate: ꝙ anima ſit hūanitasqꝛ ꝑfectū anīa rōnali eſt homo rōne partiſ. ꝑfectū autēhūanitate eſt homo ẜm ſe totū ita non ſeqͥtur: ſi anīareſit viuificare: ꝙ aīa ſit uita. hmōi enī ꝯſeq̄ntia ꝑ locuma cōiugatis tenet in p̄dicatōne formali. ¶ XVI.¶ Utrum vita ſit anime potentia.Abito ꝙ vitā proprie loquēdo nō ſit anima: reſtat querere utꝝ ſit aliqͥd ip̄iꝰ aīe: ⁊ primo utꝝſit eiuſ potentia. Nā ſuꝑ libꝝ ethicoꝝ cōmentator dic̄it̉: ꝙ uita plante potētia ē: que nutrit ⁊ augmētat ⁊ generare facit. Uita uero animal̓ eſt potentia ſentire faciens. Illamqꝫ habet tam delectās ꝙ triſtans.Preterea cū anīma uiuat nō alio aliquo: ſed ſeipſa: ſic̄probatū eſt sͣ: aut uiuit ſe tota: aut aliqua ſui potentia.Si ſe tot a: ẜm hoc n̄ poterit uita ſua priuari: et ita necmori quod ſi eſſet. anima quelibꝫ īmortalis eſſet: qd̓ utiqꝫ falſuꝫ eſt Si uero aliqua ſui potentia: relinquitur ꝙvita ſit eiꝰ potentia: At ecōtrario uita in eodē animalieſt vnica ⁊ indiuiſa multiplex uero potentia. Nō eſt ergo uita potētia. Preterea non eſt potentia viſiua nec.ſenſitiua: ⁊ ita d̓ alijs. nā ſi eſſet anime potētia: aut eſſetpotentia quelibet: aut vna tātum: aut due: uel tres. Siquelibet tūc viſiua potentia: uita eſſet: quod falſum eſſepatet: ſic enī corrupta viſiua corrūperet̉ uita. Si om̄esſimul: tunc planta uel brutū animal uitā non haberet.Sed ſolus homo qͥ om̄s anime potētias inſimul habetSi uero eſſet aliquā tm̄ vna: tūc aut ſola ſenſitīa: ⁊ tūcnon uiueret planta: aut ſolū uegetatiua: ⁊ tunc nō eſſetdiuerſa plāte ⁊ animal̓ uita. quod utiqꝫ falſum eſt ⁊ cōtra Areſto. Si uero due uel tres ſimul: ut uegetatīa etẜſitiua: tūc nō eſſet planta viua. Et ſimil̓r inferre poſſumus de ceteris obuiatōibꝰ: Ex his uero uidetur ꝙ vita non ſit potentia: ueꝝ cum uita multipliciter dicatur:ut inferius oſtendet̉. in una quidemacceptiōe uita pōtdici potentia extenſo nomīe. ſcꝫ. eo modo quo uirtꝰ potentia d̓r. licꝫ enī qn̄qꝫ dicant idem potentia ⁊ uirtus.Id tn̄ magꝭ ꝓprie dicit̉ potentia: quod ab actu ē remotūUirtꝰ uero quod actui magis ꝯiunctuꝫ. Scd̓m hoc ergo concedimꝰ: ꝙ uita eſt potentia ſiue uirtꝰ. Un̄ ī librode motu cordis habetur: ꝙ oīm potētiaꝝ anime pͥma ēuita: quā etiā quaſi prima cetere ſequūtur: et ſine quanullā ceteraꝝ ineſſe eſt poſſibile. Ibidem etiaꝫ dicit̉ ꝙprima uirtꝰ. id eſt uita certū p̄cipue organū vēdicauitEt hec eſt fortaſſe uirtuſ uitalis: ut uidetur ex Auicenne uerbis Uita enī que eſt eſſe uiuentis efficaciore uirtute. uigens ī organo primo. id ē in corde: motu ipſiusalijs operatiuis uirtuteꝫ oꝑandi miniſtrat. Ideoqꝫ dicitur uirtus cordis. et hoc plane in prefato libro determinatur. ubi motus cordis omniū aliarum uirtutū eſſe

XVII.principium oſtenditur:¶ Ꝙ ipſa ſit potentia vel virtus indiuiſa.D id ergo quod obiicitur in contrariū ꝙ ſcꝫ ineodem aīali vnica ⁊ indiuiſa eſt vita: multiplexautem potentia: dicimus: ꝙ eſt alia potētia abillis que diuidūtur: qꝛ nec eſt virtus apprehenſiua: necmotiua. quaꝝ vtraqꝫ diuiditur Neqꝫ vero diuidit̉ omnis potentia: ſicut illa que habet eſſe determinatū in vltima differentia. Ideoqꝫ non ſequitur ſi vita eſt indiuiſa: ⁊ potentia diuiſa: ꝙ vita non ſit potentia. Ratō vero cur vita manet indiuiſa nec diuiditur vel multiplicatur ſicut virtus vl̓ potentia: vna eſt: ꝙ illa quidē ab aīeſubſtātia in corpus egreditur immediate per indiſtātiāab eſſe. Unde viuere dicitur viuētis eſſe. Ideoqꝫ ſicuteſſe in eodem manet indiuiſū: ſic ⁊ vita indiuiſa. Hec ēigitur ratio. quare manet indiuiſa ẜm ꝙ ad actū primūrefertur: a quo viuens eſſe dicitur. Alia vero eſt ẜm ꝙrefertur ad actum qui diſtinguitur per ſenſum ⁊ motuꝫꝓut ſibi determinat ad organū vnū. ſcꝫ cor. Unde Auicenna. Uitalis inquit virtus eſt illa: que ꝯſeruat eē ſpiritus qͥ vehiculū exiſtit ſenſus ⁊ motus. Ip̄mqꝫ redditaptum ad eoꝝ impreſſiones recipiendas cū ad cerebrūꝑuenerit: eumqꝫ potentem dare vitā vbicūqꝫ exꝑandit̉facit. Et huiꝰ qͥdem virtutis ſedes ⁊ oꝑatōnis eiꝰ ꝓceſſus eſt cor Un̄ nec in relatiōe ad actū primū quo ꝑfectibile ſuuꝫ ꝑficit: neqꝫ in relatōe ad organū quo egrediūtur oꝑationes illius in eſſe eſt diuiſibilis. Nec etiamin relatione ad motorem: imo qꝛ egrediūtur oꝑationesillius in eſſe ex immediata ꝯiunctōne cuꝫ primo motoreIdeo decet indiuiſa eſſe. Unde in libro de motu cordisſcriptū eſt. Semꝑ enī motori eſt ꝓximū. quod ab eo eſtprimū. Om̄iſqꝫ virtuſ quo magis accedit principio: eſtꝑfectior: multitudine ac diuiſione minor: potentia ⁊ vnitate p̄ſtantior: ꝑſeuerātia ⁊ oꝑatōne accōmodatior: eēntia integrior ſibiqꝫ ſufficientior. hec aūt non reperiunt̉in potētiis ſiue virtutibꝰ que diuidūtur. Itaqꝫ vita neceſt vna potentia: nec due: nec oēs ſil̓: ſed alia a ceteris q̄eſt prima ⁊ quaſi aliaꝝ origo. Unde Auicenna Quēadmodum inqͥt ex humoꝝ ſpiſſitudine ẜm aliquā cōplexionem ſubſtātia ſpiſſa que mēbꝝ eſt aut pars mēbri generatur: ita ex humoꝝ vaporibꝰ eorūqꝫ ſubtilitate ſecūdūaliquā complexionē ſubſtātia generatur ſubtilis: q̄ ſpiritus appellatur. ⁊ hic qͥdem ſpūs qn̄ ſcd̓ꝫ cōplexionemquā debet hr̄e ꝓuenit: ad hāc virtutē recipiendā p̄paratur. Deinde vero alia oīa mēbra preparat ad recipiendum oēs alias virtutes ſcꝫ aīales ac reliquas virtuteseqͥdem animales nō ꝑueniūt in ſpū ⁊ mēbris: niſi poſtꝙͣ ꝑuenerit hec virtꝰ vitalis. Ideoqꝫ licet virtutes animales alicuiꝰ mēbri deſtruātur: viuū tn̄ adhuc exiſtit. niſi hec virtus in eo deſtructa fuerit Et dicūtur hec virtutes animales ab anima cōmuniter.C XVIII.Cur inter vires anime non agit Areſtotiles de vitali ſicut Auicenna.Erum ſi vita eſt anime potentia diminutꝰ eſſeuidetur Areſtotiles in libro de anīa potentiaſanime diſtinguendo nec iſtā inter ceteraſ aſſigͣnando. Si uero non eſt tunc enī uidetur eſſe ſuperfluusAuice. ceteriqꝫ ꝑiti in medicina: qui uirtutem uitale inter alias ponūt uirtutes. At uero alterius intentioniseſt medicus. Alteriuſqꝫ ph̓us in eoꝝ determinatōne qͥad animā referūtur: Medicus enī primo ac ꝑ ſe intendit de illis que animā ꝯſeruant in uita uel unione cumcorꝑe: ꝓpter quod eiꝰ eſt proprie ac ꝑ ſe de uita ꝓfudiꝰac perfectius inueſtigare ac determiuare. Phiſicus atſiue philoſophus intendit de illis qͥbus ꝑuenitur in aīecognitōnem: hoc eſt de obiectis ⁊ actibus ⁊ potentiisexterioribus: que ſcꝫ reſpiciūt motū ac ſenſuꝫ exterioreUnde de uita ſufficiēter determinat Areſtotiles in ſecundo de anima ẜm intentōem eius in comparatione .ſ.