LiberUiceſimuſquintus

ſtomachus quod ad ſe traxit: cuꝫ ei nocere incipit: autꝓpter nimia copiam: aut ꝓpter eius corruptōne quādoquidē nimietate grauatur expellit grauātiā: aut vomitu ſicut ꝯtīgit ebrio: aut ſolutiōe ſicut fit ī faſtidio. Qn̄vero cibus vel potꝰ corruptus eſt: ⁊ alteratuſ in ea quapungitur ſtomachꝰ qualitatē: expellit eū: aut vomitu ſiquidē in ore ſtomachi ſuꝑnatauerit. aut ſolutiōe ſi fundo eius īmerſum fuerit Sic igit̉ in ſtomacho oſtēditureſſe virtus expellenſ intm̄: ut ⁊ in vomitu ſtomachus aloco ſuo ad ſuꝑiora deferatur. et inteſtina nōnulla ſecūtrahat. Et in egeſtione ſil̓ cum inteſtinis que vicina ſūteis inferius viſcera moueantur lacertoꝝ uentris motuquo inteſtinis ad expellendū grauantia ferant opē: nonnunꝙͣ etiā inteſtinū rectum uirtute motꝰ expellentis aloco ſuo euellatur: ſicut tenaſmon patiētibꝰ ꝯtingit. Expellit etiā hec virtus a menbro in menbꝝ nocentes materias intm̄: ut oſſa quoqꝫ ſuꝑfluitates q̄ in eis oriūturpoſtꝙͣ ſuꝑ ea caro producta fuerit: expellant ⁊ a corꝑeemittāt. Patet igitur eſſe quatuor virtutes predictasnaturales in ſtomacho: ⁊ in omnibus reliquis menbriſeodem modo.X.¶ De actionibus predictaruꝫ quattuor virtutum in matrice.N matrice ſiqͥdem fecit natura virtuteꝫ attrahentē: qua ſperma ad ſe traheret propter generandi neceſſitatē: quod in ipſo momento ꝯcubitus apparet. Retinens quoqꝫ uirtus in ea eſſe on̄diturab hora ꝯceptus uſqꝫ ad horā partꝰ. Matrix enim cūad ſe ſperma cum deſiderio traxit: cōgregatur ſuꝑ illd̓eo ꝙ ei in amore ſit. vnde et vndiqꝫ ſuper illud firmitercōſtringitur ⁊ anguſtatur os eius intm̄: ut nec acꝰ illd̓intrare poſſit. Sed ⁊ actio virtutis īmutantis eodē tꝑemanifeſtatur. ex ip̄ius īmutatōe ſpmnatis in uarias mēbroꝝ fetꝰ ſubſtātias eoꝝqꝫ qualitates ⁊ figuras Porro virtutis expulſiue duobꝰ temꝑibus acto manifeſtat̉ſcꝫ quādo fetus ipſe cōpletus eſt ac perfectus: vel quādo mortuꝰ Cum em̄ menbra fuerunt cōſūmata: uirtusretinens imminuta qͥeſcit: ⁊ expellentis inicium fit ademittenduꝫ. ſcꝫ fatum: quod fit aut. vii. aut viii. menſe:aut certe uſqꝫ ad decimū. Matrix quidē fetum ꝯpletūpellit ⁊ cōmouet duabꝰ ex cauſis. vna eſt quia matricēgrauat: ⁊ ab hoc a ſe eum expellit. altera quia plurimocibo indiget: nec inuenit. Ideoqꝫ turbatur fetꝰ: et pedibus calcitrat. donec oꝑimenta ſua diſrumpat. Egredit̉ergo prius humiditas cōcluſa: ſuꝑfluitates ſcꝫ fetꝰ: utſudor. egeſtio. et vrina. ſuꝑfluitas quoqꝫ ſanguīs menſtruoꝝ: que cum ſuꝑ matricis corpꝰ infuſa fuerit: ledūtac pungūt. ⁊ tūc ad exteriora fetū expellit Exitꝰ quoqꝫfetus a matrice cū mortuus eſt: duabꝰ ex canſis fit: autqꝛ rubiginem acuta illic parit. que matricē pungit: itaꝙ eam ſe expellere cogit. Aut qꝛ quoduis oꝑimentorūrumpitur. ⁊ matricis corpus ſuꝑfluitatibꝰ diffuſis pūgitur. et ob hoc ad expellendū animatur Ex his igiturque in ſtomachi ⁊ matriciſ actōibuſ expoſita ſunt. claꝝeſt in omnibus menbris quatuor eē uirtutes naturaleſque nature deẜuiunt in oībus q̄ neceſſaria ſunt. et ad ſanitatis ꝯfirmatōem. ⁊ ad membroꝝ medelam. Ideoqꝫypocras ait natura morbos curare: cuius ſignuꝫ eſt. ꝙin pluribus emiſſiōes parue ſine aliqua cura cicatrizantur. ⁊ nō nulli dolores ſola tolerantia nullo curati medicamīe ſedātur. Hec d̓ naturali virtute dicta ſint. XI.¶ De virtute vitali agente.fundamentū et origo et fornax eſt cor. a quo inOrro vitalis virtus eſt per quā ē vita eiuſqꝫcipit. et ad omīa corꝑis menbra ꝑ arteriaſ mittitur: vitamqꝫ miniſtrat. Hec virtus biꝑtita ē. Quedāeniꝫ ē agens ꝑ quam ſcꝫ cordis et uenaꝝ pulſantiū dilatatio fit: eoꝝqꝫ reductio ad caloris natural̓ cuſtodiāAlia vero eſt patiens per qua ſcꝫ ira fit ⁊ excellentia ⁊

indignatō. De agente primū dicemꝰ. Itaqꝫ cordis venarum et pulſantium dilatatio eſt motus eoꝝ localis amediis ad extrema: ⁊ terminoꝝ ip̄oꝝ capita ſicut follisfabri mouetur: ſi artifex illum tenēs aerem ꝑ ip̄m cōtrahit. Bilatatur enī a ſui medio in oēs partes eum terminātes. Reductio vero eoꝝ eſt motus localis ꝯtrarius.Primo ſcꝫ ab extremis ad cētrum: intm̄ vt terminoruꝫeoꝝ capita ſibi occurrāt ſicut et vter fabri: cum artiferemittit aerem ab illo. Omnes enī eius extremitates inmediū redeūt: ⁊ inuicem ſibi occurrūt Hoꝝ itaqꝫ duoꝝmotuū quiſqꝫ ꝑ agentem virtutē eſt: ſicut in vtre eſt exitus aeris et ingreſſus per artificis actōem. Non enimvt quidā arbitrati ſunt. cordiſ ⁊ arteriaꝝ motus ꝓpteraerem eſt: ſicut vtrem ventus ⁊ aer mouet ſꝫ ꝑ attrahētem virtutem: que quaſi locum artificis obtinet: qͥ aerēinducit in vtrē. Uirtus nanqꝫ per quā dilatatio fit: ip̄aeſt per quam aerem cor a pulmone attrahit. Ingreſſusaūt aeris ad pulmonē mediatione pectoris fit. Eſt eniꝫlacertoꝝ qui inter coſtas ſunt: dilatare pectus ⁊ reducere. Cūqꝫ dilatatū fuerit: dilatatur pariter ⁊ pulmo. ſeqͥturqꝫ actum hunc aeris ingreſſus ad pulmonem. ⁊ tūccor aerem trahit: hac etiā virtute pulſātes vene trahūtaerem a corde: diciturqꝫ huiꝰ aeris ingreſſus reſpiratōvirtus aūt ꝑ quā reductio fit ip̄a eſt ꝑ quā fumoſe ſuꝑfluitates a corde expelluntur: ac purgātur: ⁊ ab eo adpulmonē emittūtur. Lacerti nāqꝫ qui ſunt inter coſtascum reducūtur. cor ipſum ⁊ vene pulſantes reducuntureaqꝫ que in eis eſt oꝑante virtute artātur. quaſi fumoſaſuꝑflua ⁊ emittuntur. ⁊ huius actus expiratio dicitur.Hanelitus aūt ſpiratio vocatur. Et ſciēduꝫ eſt ꝙ venepulſantes in dilatatione que quidē cordi ꝓxime ſunt: aerem ⁊ ſanguinē ſubtilem a cordis vacuitate neceſſitatetrahunt. Reductionis enī tꝑe ⁊ ſanguine euacuātur etaere. Cuꝫ aūt dilatāt̉ venit ad illaſ ⁊ aer ⁊ ſanguis eaſqꝫ replet. Que aūt cuti ꝓxime ſunt: ab exterioribꝰ aeratrahūt. Que vero inter cor ⁊ cutem medie conſiſtūt: earum eſt a venis non pulſātibꝰ ſanguinē qͥ in eis eſt ſubtilior ducere. hec eſt igitur virtutis aſſignatio: ꝑ quā dilatatio fit: ſimulqꝫ reductio: per quas vtraſqꝫ fit hanelitus ⁊ reſpiratio.C .XII.¶ De vita in genere.¶ Actor.Uod aūt virtutis vitalis ꝑ qua eſt vita: fundamentū ⁊ origo ⁊ fornax ſit cor: teſtat̉ etiaꝫ Salomon. Om̄i inquit cuſtodia ſerua cor tuū: qm̄ex ip̄o vita ꝓcedit. Hinc ergo inſerendū eſtimo de vitaquid ſit: ⁊ a quo: et cuiꝰ ſit ¶ Alexander. Quid ſit vitaſcd̓m diffinitōem: dicit btus Bernhardus in libro delibero arbitrio. Uita eſt internus ⁊ naturalis motꝰ: tantum vigens intrinſecus. Et hec eſt diffinitio ſubſtātialis: in quā motus quaſi ꝓ genere ponitur. Internus vero ⁊ naturalis ꝓdifferētiis vitā diſtinguētibꝰ ab actuqui eſt extrinſecuſ: ⁊ ab illo qui eſt preter naturā ſiue nōnaturalis. Alia vero eſt philoſophi diffinitio talis Uita eſt primus ⁊ ꝯtinuꝰ actus viuētis. Hec aſſignata ēin relatione ad ſubiectū. In qua ſcꝫ ſupra predictā additur comparatio ad viuentē ſiue viuificatū Tercia quoqꝫ ſcripta eſt in libro de motu cordis Uita eſt inqͥt primꝰ actꝰ anime in motu corꝑis adaptati ad mouendumHec aſſigͣtur in relatōne ad ſubiectū diſpoſitum ī quaſcꝫ additur comꝑatio ad corpus aptatū ad motuꝫ ſiuead mouendū. Quarta eſt Ambroſii ī libro d̓ bono mortis. Uita inquit ē ſpirādi munere frui. hec aſſignata ēin relatiōe ad actum vite conẜuatiuū et manifeſtatiuūUita enī animalis ꝯẜuatur ⁊ manifeſtat̉ per ſpiratōeꝫUnde ſcriptum ē de homīe: ꝙ inſpirauit deus ī faciemeius ſpiraculuꝫ vite. Quinta eſt in cōmento libri de intelligentiis: et eſt talis. Uita eſt proceſſio procedēs abente quieto ac ſempiterno: ⁊ primꝰ motus. hec aſſignatur in relatione ad primū principium ⁊ hoc generaliter