LiberUiceſimuſquartus

contineat. cum corꝑalis oculus tanta comp̄hendat etiāin beſtiis. Si vero magnitudo corꝑis magnipendendaeſſet: plꝰ nobis ſaꝑent elephāti. ⁊ aſini plus apibꝰ Nonergo aberrat a vero anima carere: omni corꝑea magnitudine: ꝙͣuis quaſlibet corpoꝝ magnitudīes imaginariqueat.¶ XXVIII.Ꝙ creſcente corpore anīa nō creſcit niſiforſitan in virtute et diſciplina.I autē queritur quomo aīa non creſcat pueriscreſcentibꝰ ⁊ ꝓficiētibus: cū ratio et intelligentia in ea creſcat. Ad hoc ſic reſpōdetur. Uirtꝰeſt equalitas q̄dam vite: rōni vndiqꝫ cōſentiēs. Si aūtvirtus equalitas eſt: ſimilior ē illis circulꝰ: ꝙͣ q̄libꝫ aliaplana figura. Hinc eſt illd̓ Oracii cū ſapiētē deſcribitfortis in ſe ip̄o: totus teres atqꝫ rotundus. Si ergo circulus nō qualitate: ſed equalitate ceteris figuris p̄ſtatquanto magis virtus non magnitudine: ſed congruentia rationum atqꝫ concordia ceteras affectōnes animiſuꝑat: Cū autem puer ꝓficit laudabiliter: non ad aliudꝙͣ ad virtutem proficit. Et ſi aliud ē ꝓfectꝰ: aliud magnitudo: aliud maius: aliud melius. vtiqꝫ pueri cum creſcendo proficiant. in anima n̄ maiores: ſed meliores fiūtSi autem id faceret membrorum magnitudo eo qͥſqueprudentior eſſet: quo longior. Sed querit̉ quomodo profectus iſte temporuꝫ ſpacio: licet non membrorum fiatAd quod reſpondeo: ꝙ nec ipſa corꝑa ex temꝑe habentvt creſcant: cum multotiens inueniantur annoſiora breuiora. non ſolum in ſenibꝰ. ſed etiam in pueris Uis eniꝫcreſcendi in corꝑibus eſt. non in temporibus in quibuſdam ſcilicet nature numeris occultis. ⁊ ad dinoſcēdumdifficilibus. Eſt autem virtus et potentia qd̓dam genꝰmagnitudinis. ſecūdum quā magnus fuiſſe dicitur nonſolum hercules gigas. ſed etiā alexander quinqꝫ pedalis ſtature. Item queritur quare eſt hoc ꝙ puer īfās nōloquitur. ſed creſcendo hoc aſſequitur. Ad quod reſpōdeo. ꝙ anima nō creſcendo ſed diſcendo hoc aſſequiturSi auteꝫ dicitur creſcere diſcēdo. ergo obliuiſcendo decreſcit. Eſt tamen pericia crementi genus. et creſcit aīadiſcēdo. dediſcēdo decreſcit. ſed tranſlato verbo. Magni tn̄ refert. qualia ſint illa que diſcit. Naꝫ ſicut in corpore tria ſunt genera incrementoꝝ. vnum neceſſariumquo naturalis cōuenientia impletur in membris. Alterum ſuperfluum qd̓ integra valitudine in mēbris augetur. vt ſeni digiti et ſimilia. Tercium noxium. vt gibbꝰ⁊ quilibet tumor. qui expugnata bona valitudine ſupercreſcit. Ita in animo ſūt q̄dā quaſi naturalia incrementa. cum honeſtis et ad bene beateqꝫ viuendum accōmodatis diſciplinis augeri dicitur. Cum vero ea dicimuſ.que mirabiliora ꝙͣ utiliora ſunt: quāꝙͣ nō nullis rebusplurimū oportunā de ſecūdoꝝ genere ſuꝑfluoꝝ dicēdaſunt. Non enī ſi tybicen: vt varro autor eſt: ita populuꝫdelectauit: ut rex fieret. iō noſtꝝ animū nullo artificioaugendū putare debemꝰ: qꝛ nec maiores ꝙͣ humani ſūtdentes habere vellemꝰ. ſi audiſſemus ꝙ aliquis dentiūmorſu hoſtē ſuum occidiſſꝫ. Noxiuꝫ vero genꝰ eſt artiūquo animi valitudo ſauciatur. Nam odore ⁊ ſapore mirabiliter diiudicare pulmenta: ⁊ quo lacu piſcis captꝰſit: vl̓ quotenne vinum ſit noſſe miſeranda quedam peritia eſt.XXIXꝘ nec fortitudo corꝑalis cōſiſtat in īcremento corꝑis vel etatis.Tem qͣritur quomodo vires anime ſcd̓m etatē¶aliqn̄ creſcant ſicut ⁊ vires corꝑis q̄ ipſiꝰ anīeſunt. Ad quod reſpōdeo. vires non magis eſtin corꝑis vl̓ etatis incremētis: ꝙͣ in exercitatōe ex ꝯformatōe mēbroꝝ. Inde eſt ꝙ pueri ⁊ iuuenes multo pluſitineris ꝯficiūt ſine defectu ⁊ fatigatiōe ꝙͣ adthlete fortiſſimi: et ꝙͣ ipſi poſtea: cum ſe ad alia ſtudia tradideritIn ip̄iſ qͦꝫ luctatoribꝰ n̄ tā faciūt vires magnitudo cor

poris: ꝙͣ nodi qͥdā ⁊ thori lacertoꝝ et nerui figuraqꝫ cōgruēs: q̄ tn̄ oīa paꝝ ualēt: niſi vis artis exercitatiōis accedat. Un̄ ſepe maiores a minoribꝰ in certamine viriūvel curſu ſuperātur. Hinc etiam celeberrime vulgatuꝫeſt: hominē tollendo quottidie vitulum paruū egiſſe: vtcum etiam thaurū ſine ſenſu maioris oneris: qd̓ paulatim additur tollere ac ſuſtinere poſſit Dum autē quorūdam animaliū maiora corpora eo amplius aliquid hn̄tvirium: quo maiora ſunt: inde ē: qꝛ naturali lege cedūtpondera minora maioribꝰ: n̄ modo cū ad ꝓprium locumſuapte nutu ferunt̉: vt humida ⁊ terrena corpora ī ip̄iꝰmundi medium: qui eſt infimꝰ curſus. aera et ignea ſuiſum verſus. Nec etiam cum aliquo tormēto aut iactuaut impulſu in aliena ire coguntur. Nam ſi ex alto dimiſeris duos lapides diſparis quātitatis: citius maiorad terrā perueniet. ſed ſi ei minor ſubiiciatur: eo ꝙ ineuitabiliter occupetur: cedit ꝓfecto ſimulqꝫ in ſolum d̓ducitur. Item ſi maior ſurſum iacularetur: et minor in terram iactaretur: minor repulſus ire cogeretur in celumMultum tn̄ intereſt: quāto in ſe agātur impetu Namſi minor aliquo vehementi tormento iactetur: et maiorlanguidus: ꝙͣuis ab eodeꝫ reſiliat: retardat illum tamēaut etiam retro agit: pro modo ictuū et ponderū. Huicratōni ꝯgruūt vires animaliū: pondus em̄ corporis nutu anime actum multum valet magnitudine propria ſꝫvirtus anime ad mouendū corporis pōdus neruis quaſi torm̄tis vtitur Neruoſ aūt vegetat nobilioreſqꝫ efficit ſiccitas calorqꝫ moderatus laxat aūt ⁊ infirmat humidus rigor. Unde eſt ꝙ per ſomnū qui frigidus ⁊ humidus eſt membra langueſcunt: et conatus expergefacti multo eſt debilior Ideoqꝫ nihil eſt fractius ⁊ eneruiꝰlit argicis. Ecōtra vero quidam frenetici qͥbus vigilieet vini vis ⁊ acute febres .i. tot calida: plꝰ nimio neruostendunt atqꝫ durāt: maioribꝰ viribꝰ ſūt: ꝙͣ cū erant integra valitudine cum eoꝝ corpꝰ egretudīe ſit attenuatiꝰet exilius.¶. XXX.¶ Ꝙ aīa de viribus corporis nō creſcat.Ic igit̉ uutū anime: ⁊ neruoꝝ quodā machinamento: et pōdere corꝑis: cum fiunt ea que vireſvocātur: volūtas nutū exhibet: qui pronior fitſpe vel audacia. Retunditur autem timore: ⁊ ml̓to magis deſperatōe Nā in metu cū aliqua ſpes ſubeſt: vehementiores vires apparere ſolent. Machinamentuꝫ vero et ꝯfiguratio quedā corꝑis coaptat. temperatio modificat. valitudo ꝯfirmat exercitatōnis induſtriaꝫ. pondus dat moles mēbroꝝ: quā etas ⁊ nutrimēta cōꝑant.inſtaurant aūt ſola nutrimenta His om̄ibus qui equaliter preualet: mirandus eſt viribus. et tanto eſt aliꝰ aliovalidior: quāto pluſ eum iſta deficiunt. fitqꝫ ſepe vt ꝑtinaci nutu: melioreqꝫ machinamento. aliuſ ꝙͣuis paruūcorporis pondus egerit: alium maiori mole preditū vincat. rurſuſqꝫ non nunꝙͣ tanta moles eſt: vt etiā ſi imbecilliore niſu agatur: obruat tamen paruuꝫ aduerſariummulto vehemētiꝰ innitentem. Non ergo creſcit animacum puer creſcit in viribus. Nam cuꝫ puero nutus ſitinteger ad trahendum aliquid vel repellendū. veruntn̄ꝓpter recentem minuſqꝫ ꝑfectā confirmatōnem adhucſunt inhabiles propter humorem qui in illa etate exuberat. Marcidi propter nullā exercitatōem languidi. pōdus vero corporis adeo eſt exiguū vt ne ab alio quideꝫimpactum grauiter vrgeat. oportuniꝰ ad accipienda ꝙͣad inferendam moleſtia. Hec aūt poſtea oīa ꝑ etatē adduntur corpore nō anima creſcente. Item ſi aīa creſcitde viribus corporis quibꝰ ſolum nutuꝫ accōmodat: quāto magis creſcere dicenda eſt de copia doctrinaꝝ: quāip̄a ſola poſſidet Quod ſi creſcit anīa cum vires ille creſcūt. decreſcit gͦ cū deficiunt: vt in ſenecta: ⁊ in laboreſtudioꝝ. Sed hiſdem tꝑibus doctrine augeri ſolent etextrui. Nihil aūt eodeꝫ teꝑe ſimul augeri pōt ⁊ minui.