LiberUiceſimuſquartus

ergo tranſit completo fieri id eſt corde formato et orgauilato. Et ſimiliter diſtinguendum eſt de ſenſibili. Tercio ſic obiiciunt ſubſtantie ſeparabilis non eſt potentiainſeꝑabilis: ergo anima ratōnalis non eſt potētia vegetabilis et ſenſibilis. Reſpondeo vt ſupra: quia potētiaſenſibilis in homine aliter eſt ꝙͣ in brutis. Nam in brutis cum ſit forma ſubſtātialis et incorporea nō eſt ſeparabilis a corꝑe nec ſcd̓m potentia: nec ſecūdum actum.In homine vero cum ſit ſubſtātia et potentia aīe rationalis: ſeparabilis eſt ſcd̓m actum: non ſcd̓m potentiamItaqꝫ ſecundum oēs philoſophos et naturales animaratōnalis eſt vna ſubſtātia incorruptibilis: ex qͣ fluūt q̄pam potentie oꝑantes in inſtrumētis corꝑalibꝰ: ⁊ quepam oꝑantes ſine inſtrumētis corꝑalibuſ. vnde corruptio non eſt ex parte ip̄ius anime ſed ex parte organoꝝ.⁊ eſt corruptio operatōnis: non potētie operātis Nam⁊ ſcd̓m philoſophos intellectꝰ practicꝰ innititur corpori: eo ꝙ actuale bonū non acquiritur ſine oꝑatōe corꝑiſNec tamen ideo dicimus ip̄m corrumpi ſcd̓m ſubſtantiam corrupto corꝑe: vel eſſe diuerſe ſubſtantie ab alijspartibꝰ anime rationalis. Corruptio em̄ hec accidit exparte corporis: ⁊ nō ex parte partiū anīe: ſicut ⁊ debilitas operatōis accidit ex debilitate organi non ex debilitate virtutis organi Dicit eniꝫ philoſophꝰ ꝙ ſi ſenioraccipiat iuuenis oculū: videbit vtiqꝫ ſicut iuuenis. Itaqꝫ potentie anime ratōalis etiā ſeparate: ibideꝫ quoqꝫſunt in ſubſtātia anime. ſed ſcd̓m operationes ex organis deficientibꝰ corrūpuntur. Infūditur aūt anime rationalis ſubſtātia ſcd̓m ſe totam per creationem corpori organico. et in qͥbuſdā partibꝰ eius operat̉ opera vegetatiue: in qͥbuſdam ſenſitiue. Uniūtur aūt tria in anima rationali tripli modo. ſcꝫ vt potentia ⁊ actꝰ. vt pͥmacauſa ⁊ ꝯſequētia. vt partes virtuales in toto. ¶ XVIIDe imagīe et ſimilitudīe trinitatis in aīaet prīo ī ſenſu. Auguſtinꝰ d̓ trinitate li. xi.Icut autem interior homo intelligentia ita exIterior ſenſu preditus eſt In hoc ergo exterioriqueramus quomodo poſſumꝰ quādam trinitatis effigiem. ſi non expreſſiorem: tn̄ fortaſſis ad dinoſcēdum faciliorē Senſu igitur corporis exterior homo preditus corpora ſentit: et ille ſenſus quinqꝫ partitus eſt.Sed ꝙ vnus eoꝝ nobis renunciat. hoc etiam in ceterisvalet. In viſu igitur hec tria dinoſcenda ſunt pͥmo resip̄a quā uidemꝰ: q̄ vtiqꝫ iā eſſe poterat et an̄ꝙͣ videret̉.Deinde viſio que non erat: prius ꝙͣ rem iſtam obiectaꝫſenſu videremus. Tercio quod in ea re que videtur: ꝙͣdiu videtur: ſenſum detinet oculoruꝫ. id eſt animi intentio. In hiis non ſolum eſt manifeſta diſtinctio: ſed etiādiſcreta natura: ⁊ cum ſenſus non ꝓcedat ex corpore illo qd̓ videtur: ſed ex corpore ſentiētis ⁊ aīantis: cui anima ſuo quodam miro modo cōtemperatur: tamē ex corpore qd̓ videt̉ gignitur viſio. id eſt ſenſuſ ip̄e formaturvt iam non tantum ſenſus qͥ etiā in tenebris eſt integerdum eſt incolumitas oculoꝝ: ſed etiā informatus ſit: q̄viſio vocatur. Gignitur ergo ex re viſibili viſio. ſed noex ſola: niſi aſſit ⁊ videns. quocirca ex viſibili ⁊ vidētegignitur viſio: ita ſane vt ex vidente ſit ſēſuſ oculoꝝ: ⁊aſpicientis atqꝫ intuentis intentio. illa tamen informatio ſenſus que viſio dicitur: a ſola re viſa imprimitur: qͣdetracta nulla remanet forma: que inerat ſenſui: dū adeſſet illud quod videbatur. Senſus tamen remanet quierat ⁊ priuſꝙͣ aliquid videretur: velut in aqua veſtigiūtam diu eſt: donec ip̄m corpuſ quod imprimitur ineſt: qͦablato nullum erit. cuꝫ remaneat aqua: que erat et anteꝙ formam illam corpꝰ caperet. Ideoqꝫ ſenſū nō gignitreſuiſibilis: gignit tn̄ formā uelut ſil̓itudīeꝫ ſuā in ſēſuSed formā corporis quod videmꝰ: et formā que ab illain ſeuſu videntis fit: per eū ſenſum nō diſcernimꝰ: quiatanta ꝯiunctio eſt: vt non pateat diſcernēdi locus. Sꝫ

rōne colligimꝰ: nequaꝙͣ nos ſentire potuiſſe: niſi fieretin ſenſu noſtro aliqua ſil̓itudo conſpecti corꝑis. Neqꝫenī anulꝰ cuꝫ cere imprimit̉: iō nulla imago in eo factaeſt: qꝛ non diſcernit̉: niſi cum fuerit ſeꝑata. Hoꝝ itaqꝫtrium primū ſcꝫ res ipſa viſibil̓ non ꝑtinet ad animātiſnatura: niſi cum corpꝰ noſtꝝ cernimus. Alteꝝ aūt itaꝑtinet: vt ⁊ in corpore fiat. et per corpꝰ in aīa. Fit eniꝫin ſenſu: qui neqꝫ ſine corꝑe eſt: neqꝫ ſine aīa. Terciuꝫvero ſolius anime eſt: quia volūtas eſt Cum igitur hectria tam diuerſas habeāt ſubſtātias: tn̄ in tantā coeūtvnitatem vt duo prima vix intercedēte iudice rationediſcerni valeant. ſcꝫ ſpecies corporis que videt̉: ⁊ imago eius q̄ fit in ſenſu id ē viſio. Uoluntas aūt tantamhabet vim copulādi hec duo: vt et ſenſum formandumadmoueat ei rei que cernitur: et in ea formatum teneat. Et ſi tam violenta eſt: vt poſſit vocari amor autcupiditas: aut libido: etiā ceteruꝫ corpus aīantis vehementer afficit. ⁊ vbi non reſiſtit durior pigriorqꝫ materies in ſil̓em ſpeciem colorēqꝫ cōmutat Licꝫ videre corpuſculum cameleontis ad colores quos videt: facilimaꝯuerſione variari. Alioꝝ animaliū quia nō eſt ad ꝯuerſionem facilis corpulētia: fetuſ plurimūqꝫ ꝓdunt libidines matꝝ tale qͣle eſt illud: qd̓ cuꝫ magna delectatōe cōſpexrint. Qm̄ enī teneriora atꝫ formabiliora ſūt primordia ſeminū. tam efficaciter atꝫ capaciter ſequūtur intētionem materne aīe: ⁊ que in ea facta eſt fantaſia ꝑ corpus quod cupide aſpexit: ſicut patet in exēplo de iacob.CXVIII.De imagine trinitatiſ in memoria velimaginatione.Orro etiā detracta ſpecie corꝑis: q̄ corꝑaliterſentiebatur: remanet in memoria eius ſil̓itudo:quo rurſus volūtas aciem cōuertat: vt inde formetur intrinſecꝰ. ſicut ex corꝑe ſubiecto ſenſibili ſenſusextrinſecꝰ formabatur. atꝫ ita fit illa trinitas ex memoria ⁊ interna viſionē: ⁊ que vtꝝqꝫ copulat voluntate.Que tria cum in vnū cogūtur: ab ipſo coactu cogitatōdicitur. nec iaꝫ in his tribꝰ diuerſa ſubſtātia eſt. Sicutaūt rōne diſcernebatur ſpecies viſibilis. qua corporisſenſus formabatur ⁊ eiꝰ ſimilitudo: que fiebat in ſenſuformato vt eſſet viſio. Alioquin ita erāt ꝯiuncte vt omuino vna ⁊ eadem putaretur. ſic fantaſia illa cū animuſcogitat ſpeciem viſi corꝑis. cum cōſtet ex corꝑis ſimilitudine quā memoria tenet. et ea q̄ inde formatur ī acierecordātis animi: tn̄ ſic vna ⁊ ſingl̓aris apparꝫ: vt duoquidē eſſe nō inueniāt̉ niſi iudicante rōne. qͣ ītelligimꝰaliud eſſe illud qd̓ in memoria manet etiā cum aliundecogitamꝰ et aliud fieri cū recordamur. id ē ad memoriāredimꝰ. et illic inuenimꝰ eādem ſpeciē. que ſi iam nō ibieſſet ita nos oblitos eſſe diceremꝰ: vt omīo recolere nonpoſſemꝰ. Si aūt volūtas. que hac atꝫ illac fert ⁊ refertaciem formādaꝫ. cōiūgitqꝫ formatā ad interiorē fantaſiam tota ꝯfluxerit: atqꝫ a ſenſibus corꝑis animi aciemomīo auerterit. atꝫ ad eam que intus cernitur imagīeꝫpenitus ꝯuerterit. tāta funditur ſil̓itudo ſpeciei corporalis exp̄ſſa in memoria: vt nec̄ ip̄a ratō diſcernere ſinatur. vtꝝ foris corpꝰ ip̄m videatur: an intus tale aliqͥdcogitetur. Un̄ memini me a quodā audiſſe. ꝙ tā exp̄ſſā⁊ qͣſi ſolidā ſpeciem femine i corꝑis in cogitādo cernereſoleret. vt ei ſe quaſi miſceri ſentiens: etiā genitalibusflueret Sed multum differt vtꝝ ſopitis corꝑis ſenſibꝰſicut ſunt dormientiū. aut ab interiore compage turbatis. ſicut ſunt furētium. aut alio quodā modo alienatisſicut ſunt prophetantiū cum intentio quadā neceſſitateincurrat in eas que occurrunt imagines. ſiue ex memoria. ſiue ex alia vi occulta per quaſdam ſpiritales mixturas ſpiritalis ſubſtātie an ſicut ſanis interdū ꝯtingitetiam uigilantibus. ſicut iam cōmemorauimꝰ. Non autem tātum cum appetēdo in talia uoluntas intenditur