LiberUiceſimuſtercius

confert ſenſata diuerſorum ſenſuum: ſed etiam ſenſataeiuſdem ſenſus: vt calidum et frigidum: lene et aſperuꝫNec em̄ veꝝ ꝙ ſenſuſ ꝯmunis ꝑ tactū n̄ accipiat magnitudinem: Alioquin nec acciperet etiā calidum in aliqua magnitudine exiſtēs: In talibꝰ gͦ aīalibus accipitſenſatum ꝓpriuꝫ: qd̓ eſt magnitudo: licet indetermīataet cōponit ſenſata tactus inter ſe: et cum magnitudineEſt etiam in eis fanthaſia diſcernens nociuū ⁊ cōueniens: licet debiliter. Un̄ ſi dicat philoſophus: ꝙ habentia ſolū tactum non habent fanthaſiā. Intelligendumeſt: ꝙ non habent completaꝫ: eo ꝙ non mouent̉: niſi adrei pn̄tiam. Ad quē tamen motum exigunt̉ tria: ſcꝫ fāthaſia: noctuuꝫ vel cōueniens determinās: et ſenſus cōmunis ſenſatum cū magnitudine componens et ſenſusproprius apprehendēs. Si aūt obiicitur ꝙ huiuſmodiaīalia ſint immobilia ſcd̓m locum dicenduꝫ eſt: ꝙ licꝫ n̄ꝓcedant de loco ad locum: mouentur tamen motu dilatatōnis et cōſtrictōnis. Nam cōſtringūtur ad tactū nociui: ⁊ dilatantur ad tactū cōueniētis. Sine em̄ hoc motu. vt dicit Auicenna: nullū eſt animal: nec poteſt dinoſci: niſi per motum illum.XV.¶ Ꝙ animalia quedam impinguantur ſomno: etiam ceſſante alimento.Um autem ſecundum Areſtotilem nullum ſitanimal: quod ſemꝑ vigilet: vl̓ quod ſꝑ dormiatMutritiua ſemꝑ quidē agit in vigilantibus: etmagis etiā in dormiētibꝰ. Sic eniꝫ ait idem Areſtotiles in libro de ſomno et vigilia: ꝙ opus ſuum facit nutritiua ꝑticula in dormiēdo magis ꝙ in vigilādo. Nutritur enim magis tunc et augetur aīal: tanꝙͣ nihil agēte ſenſu. Unde et quedam anīalia vt glires: ꝑ totā hyemē. vt ſupra dictum eſt. dormiunt: miroqꝫ modo iuxtaIſidoꝝ ſomno pingueſcūt. Intrante aūt veris tempore: cum ſol radios calidos emiſerit: naturali more ad robur redeunt. Dicit Areſtotiles in libro de animalibusꝙ quedā aīalia et quidā ſerpentes poſſunt diu ſine cibo viuere: et ideo latent in cauernis qn̄qꝫ. Auicēna qͣꝫdicit in li. de anīalibꝰ: ꝙ ſunt quedā ſquamoſa ſicut ſerpentes et conchea: que manent in locis ſuis quattuormenſibus in hyeme: ⁊ nihil comedunt. Similiter vrſuset hericius qn̄qꝫ abſcōdunt ſe. Urſa quoqꝫ qn̄qꝫ abſcōdit ſe per xl. dies: et aliqn̄ per multos menſes. Unde ettunc parit: cuiꝰ experimentū eſt: ꝙ non bene dinoſciturde partu eius: et ꝙ filii eius ſunt valde macilenti: quando ſunt parui. huiuſmodi vero animalia cum abſcōdūtſe vel dormiūt. non quieſcit in eis nutritiua: niſi ſecūdūacceptōnem nutrimenti exterius. Sunt enim quedamfrigida debiliſqꝫ caloris: nō habētia multā famē. Cauſa nanqꝫ famis eſt diſſolutio nutrimēti. vehemēs. Cauſa vero diſſolutōnis eſt paucitas materie: ac ſubtilitaseiuſdeꝫ: et raritas pellis: calorqꝫ naturalis fortis: calorquoqꝫ aeris adiuuans extrinſecus: et ſimiliter motusIdcirco cum aliquod iſtorum deeſt aut plura: quedamanimalia que ſunt guloſa propter appetitum: cōtrahūtmultas ſuperfluitates: quas naturalis calor debilis n̄poteſt diſſoluere. precipue quando non iuuantur caloreexteriori: nec motu. Huiuſmodi ergo animalia proptermultam ſuperfluitatem frigidam contractam: et calorem naturalem debilem: tempore frigido efficiūtur pigra valde: ac deſiderantia quietem et immobilitatemſui corporis: et ideo abſcondūt ſe: ⁊ ſiquidē in aliquibꝰeorū fuerit calor adeo fortis: vt illas ſuꝑfluitates conſumere poſſit: ac diſſoluere toto tꝑe abſconſionis ſue:tunc animalia ipſa attenuabūtur ac debilitabūtur. Sivero adeo debilis vt non poſſit natura decoquere: tūcindecocta ſuꝑfluitas frigiditate inteſtinoꝝ coagulaturin aruinam. et ſi efficiūtur animalia pinguiora tēporeabſconſionis. Porro ſcd̓m ꝙ calor poteſt hoc facere vl̓citius uel tardiꝰ: ſcd̓m hoc et tempꝰ abſcōſionis eorum

vel breuius eſt vel longius Hoc accidit etiā plerūqꝫ inaliquibus hoībus: ac p̄cipue mulieribus: ſi fuerint immobiles ſecundū locum. ſicut in ciuitate paduana q̄dāabſtinuit diebus xl. Sciendum quoqꝫ ꝙ virtutes quedam anime mouent organa ſua ꝓprio motū ipſiuſ anime: ⁊ non natura: vt virtus motiua ſcd̓m locū: ⁊ virtꝰſenſitiua. Et qꝛ talis motus non ē de natura organoꝝſecundū ꝯpoſitionē ex elementis ideo penam inducit ⁊laborem organis. Ex hoc ergo naſcitur deſideriū quietis et īmobilitatis: ſicut in vigilia deſiderium ſomni.Quedā virtutes mouēt organa ſecūduꝫ naturā ipſoꝝorganoꝝ: ⁊ ille motus ſemꝑ organis eſt delectabilis:ſic mouent omnes virtutes potētie vegetabilis: ac precipue nutritiua. Ideo dicit philoſophꝰ: ꝙ motus generatōnis nutribilis eſt natura aſſequens in mouēdo: ⁊ ſiergo quieſcat in ſomno virtꝰ ſenſitiua ⁊ motiua ꝓpterdeſiderium quietis ratione predicta: virtus nutritiuatamē ſicut dictū ē ſupͣ. nunꝙͣ ceſſat ab actōe ſua. Undedicit philoſophꝰ d̓ generatōe ⁊ corruptōe: ꝙ nutriturquidē corpus: quouſqꝫ ſoluitur ⁊ corrumpitur: ſed nonſemper augmentatur.De ſomnijs animalium ¶ Areſtotiles.XVI.in libro de animalibus.Omniat quoqꝫ non homo ſolꝰ: ſed equuſ et canis: et thauruſ: et caper. ⁊ omē animal generāsſimile ſibi: quod manifeſtū ē ex latratu caniſ inſōno ¶ Idē in ſomno ⁊ vigilia libro ii. Senſibilia quidem ſecūduꝫ vnumquodqꝫ organum ſentiendi ſenſuꝫin nobis afficiūt: et que ab eis paſſio fit: non ſolū ineſtorganis ſentiendi: dum ſenſus agūt. Sed ⁊ dū abeuntmanꝫ ī eo quod fantaſticū eſt. Fantaſia eniꝫ eſt a ſenſuſecūduꝫ actum motus. In fantaſtico aūt ſomnium eſt.Eſt itaqꝫ ſomniū fantaſma a ſenſu exteriore p̄acceptiin fantaſia repoſitū. ſenſui vero interiori et fantaſie inſomno: non tam veꝝ ꝙͣ deceptoriū obiectū. Recedētenanqꝫ ſenſibili extrinſecus: cōmanent ſimulachra ſenſibilium intrinſecuſ. Circa hoc aūt facile decipimur cūin paſſionibus exiſtimus: vt trepidus in timore: et quiamat in amore ita vt videatur hic a modica ſimilitudine hoſtes videre: ille vero dilectuꝫ. Eodem mō ⁊ in iraet in omni ꝯcupiſcētia. Quātoqꝫ laborāt vehemētiꝰ inhiis paſſionibus: tanto magis decipiūtur. Magis aūtapparent ſomnia in nocte ꝙ die: quia ſub die operaturſenſus ⁊ intelligentia: ſomnia repellūtur et extermīant̉ſicut iuxta multū ignem minor: ſic et triſticie ⁊ oblectationes ꝑue ſecus magnas. Poſt acceptōneꝫ aūt nutrimenti immediate ⁊ omnino teneris exiſtētibꝰ velut pueris: non fiunt ſomnia. Multus enī eſt motus propteream que ex nutrimēto eſt caliditatē: quibuſdaꝫ vero cōturbate viſiones apparēt vel monſtruoſe: et deterioraſomnia velut melancolicis et febricitātibus ⁊ male valentibus. Oēs enim huiuſmodi paſſiones multuꝫ motū faciunt: et turbatōeꝫ ſcꝫ circā cerebꝝ ¶ Plinius li.decimo. Somniat ſtat̓i mn inf̓ans: nā et pauore exꝑgiſcitur: ⁊ ſuctuꝫ imitat̉. Eſt aūt ſomnus nihil aliud ꝙ animi in mediū ſeſe receſſus. pꝰ hominē ſomniaſſe equoscanes. boues: pecora: capras palam ē. Ob hoc credituret in omnibus que animal pariūt. De his aūt que ouagignunt incertū ē. ſed dormire ea certuꝫ eſt ¶ XVII¶ De ingenijs et affectionibus animaliuꝫAreſtotiles vbi ſupra.Enſus animaliū eſt ſecundum ingenium eoruꝫQuedā aūt habent cogitationem fortiorem etmagnā partē memorie Intelligere autem oportet mores magis in paruis animalibuſ ꝙͣ in magnis: eplus in auibus. Anīalia quideꝫ ſanguinis calidi ſubtilis ac mūdi cōmunicantiora ſunt in ſapientia: et audacia: ⁊ ſimilibus. Animalia vero naturaliter frigida ſūimagni timoris. Ira aūt fortis non eſt niſi in corporibꝰ