LiberUiceſimuſtercius

Ob hoc creditur ⁊ in omnibus que animal pariūt. Dehiis que oua gignunt incertum eſt: ſed dormire ea certum.XII.¶ De diuerſis cauſis ſomni ¶ Areſto. vbi sͣ.On eſt autem ſomnus quelibet impotentia ſenſibilis particule: ſed ex vaporatōe circa nutrimentum fit paſſio hec. Neceſſe enim quod euaporatum eſt eouſqꝫ impelli. Deinde cōuerti et tranſmutari. Calor aūt animalis ad ſuperiora natus eſt ferri: etcum in ſuperioribꝰ locis fuerit: ſubito reuertitur: deorſumqꝫ refertur deorſumqꝫ deſcendēdo calores propellit: grauat et dormire facit. Ideo maxime fiūt ſomniapoſt nutrimēta. Nam repente tunc multa humiditaset corpulenta ſurſum fertur Cuꝫ ergo ſtet grauat ⁊ dormitare facit. Cum ergo rependo deorſum et reuertēdopellat calores tunc fit ſomnus et animal dormit. Hoꝝſignum eſt: ꝙ omnia ſomnifera grauedinem capitis faciunt et potus et cibus opium: mandragora: vinum: lolium: et que deorſum feruntur: et qui dormitāt hoc videntur pati ꝙ non poſſunt leuare caput et palpebras.Et poſt cibaria maxime ſomnus fit. quia multa a cibiseuaporatio eſt. Ex laboribus etiā accidit ſomnus: et aqͥbuſdam egritudinibus: quecūqꝫ ſcꝫ a ſuꝑfluitate calida et humida ſunt: vt febris et litargia. Amplius aūtet prima etas ſomnū facit: pueri nāqꝫ vehementer dormiūt eo ꝙ nutrimētū om̄e ferat̉ ſurſuꝫ Unde et in hiisfit augmentuꝫ. cuiꝰ ſignū: qꝛ excedit magnitudo ſuꝑiorum inferiora in prima etate. Ob hāc enī cauſam ⁊ epilentici fiunt. Similis eniꝫ eſt ſomnus epylenſie: et accidit pluribus huius paſſionis principiū dormientibus:quia cum multus ferat̉ ſpūs ſurſum: deſcendēdo rurſuſvenas tumēfacit: qͥbus coartat porū vbi reſpiratio fitIdeo pueris vina non cōferūt: neqꝫ nutricibꝰ: ſed aquaticum et modicū oportet bibere. Uentoſum enim eſt vinum: et hoc magis medo. Omnino aūt ſomni amatores ſunt: qui occultas venas habent: vt vani et magnaet capita habentes. Nam vene eorum anguſte: vt nonfacile defluat: que deſcēdit humiditas. Manifeſtas autem venas hn̄tes: non ſunt ſomnolenti: ꝓpter facilē: fluxum poroꝝ. Neqꝫ melancolici: quia infrigidatꝰ eſt intuſlocus: quare nō fit ml̓titudo eius euaporatōis. Nigraeniꝫ colera cuꝫ naturaliter frigida ſit: nutritiuum etiālocum frigidū facit Patet ergo ꝙ ſomnus eſt cōuentꝰid eſt cōgregatio quedā caloris intrīſecus: ⁊ naturalisreciprocatio. Ideoqꝫ multus eſt motꝰ dormiētis. Poſtcibum autem ſomnus fortiſſimus eſt: cum vinū et aliahuiuſmodi calida ſomnifera ſint. Cauſa vero dormiēdicaliditas ſit ¶ Ex gloſa ſuꝑ eundem librū. Ecce hic tangit. Areſtotiles quadruplicē cauſam ſomni: vnā que eſtcauſa per ſe: ſcꝫ euaporatio cibi: tres vero ꝑ accidens:ſcꝫ labor: egritudo quedā: ⁊ prima etas. Deinde oſtendit quomodo infrigidatio et aggrauatio ſenſuū ſit cauſa ſomni.XIII.¶ Adhuc de eodem. ¶ Areſtotiles vbi ſupra.Enter vero cum ſit vacuus calidus eſt: Repletio vero infrigidat ꝓpter motum id eſt cibuſ replens infrigidat propter caſum eiuſ in ventreꝫet ſic quidem in capite pͥori et loca calida infrigidāturſublata. id eſt ſurſum lata euaporatōne. Amplius multo ſcꝫ incidēte nutrimēto: Id quo ſubleuat calor: ſicutignis ſupoſitis lignis refrigidat̉ et lāgueſcit: quouſqꝫdigeratur. Fit enim ſomnus. vt dictum eſt. dum corpulentum ſurſum fertur a calore per venas ad caput. Cūuero amplius non poſſit: ſed multitudine excedit quodeleuatum eſt: iterum repellitur ac deorſum fluit. Eſtaūt locus circa cerebꝝ omniū qui ſunt in corpore frigidiſſimus. Unde in eleuatōe calidi ad cerebruꝫ ſuꝑfluaquidē euaporatio in flegmā redigitur. Nutritiua verodeorſum congeſta fertur: ⁊ refrigeratur quod calidūj ē

Expergiſcunt̉ aūt cū digeſtio facta fuerit. Et diſcretiquoqꝫ ſunt corpulentior ſanguis: atqꝫ puriſſimus. Eſtautem tenuiſſimus quidē ⁊ puriſſimꝰ ſanguis in capitedenſiſſimus aūt ac turbidiſſimꝰ qui in inferioribus ꝑtibus. ¶ Gloſa. Sicut ergo ex infrigidatiōe ⁊ īmobilitate ſenſuum creatur ſomnꝰ: ſic ex diſſolutōe infrigidationis poſt completionē nutrimēti: et poſt ſeꝑationē ſāguinis puri ab impuro fit vigilia. Et quidē partes ſuperiores nutriuntur ex puriori ſanguine. Inferiores autem ex groſſiori et minus puro. Un̄ quia maxime poſtnutrimenti oblationem ſanguis fit indiſcretus: quareet ſomnus fit: et tunc coaceruatur ſanguis hoc idē puriſſimum ſurſum. illud aūt turbidiſſimuꝫ deorſum. Qd̓cum acciderit expergiſcunt̉ nutrimtēti abſoluta grauitate ¶ Actor. Itaqꝫ preter quatuor ſupradictas ſomni cauſas adducūtur ⁊ alie. ſcꝫ caloris ſubtractio: vt inſtudii circa aliquid attentiōe: de quibus plenius dicet̉infra in tractatu de anima. ¶ Auicenna quoqꝫ dicit ꝙcura vel pauor quādoqꝫ ſomnum inducit. Quidā etiāaddunt languoreꝫ: ſed hec cauſa reducitur ad egritudinem et laborem¶ XIIIIUtrum in omnibus animalibꝰ ſit cauſaſomni euaporatio nutrimentiUm autem prima ſomni cauſa ſcd̓m areſtotilem ſit euaporatio alimēti et oībꝰ anīalibꝰ cōmunis ſit ſomnus. Manifeſtum eſt eādeꝫ cauſam participari a cunctis animātibus. Naꝫ et quedaꝫalie ſomni cauſe ſicut labor. et prima etas: ⁊ infirmitaſnon cauſāt ſomnuꝫ niſi per actum nutrimēti Dicit em̄philoſophus ꝙ labor colatiuꝰ eſt nutrimēti ex muliplicatione caloris. quod videlicꝫ nurimentum eliquatumeleuatur ad cerebrū: et inducit ſomnum. Prima etiametas eo ꝙ in ipſa nutrimētuꝫ eleuatur ad ſuꝑiora: ⁊ caput grauat. Similiter et languor ex laſſitudine: ex hocꝙ calor ſubtractus a mēbris exterioribꝰ: multiplicaturcirca locum digeſtionis: diſſoluitqꝫ nutrimentum illicinuentum: ⁊ eleuat ac caput: ac ſic inducit ſomnū. Sicetiam eſt de alijs cauſis. Unde patet ꝙ omnes aguntactione nutrimenti: et hoc vt dictum eſt in cunctis animalibus Sed forte obiicit aliquis: quia ſomni principum eſt a corde et epate: ac cerebro: vel mēbris ſimilibꝰa quibus procedit euaporatō nutrimēti. Nulla quoqꝫeuaporatio cauſa ē ſomni: niſi illa que primo calida eſta calore digeſtiuo: et poſtea īfrigidata: cerebri frigiditate. Sed in quibuſdam animalibus nō eſt caput neqꝫcerebꝝ: ſicut in illis que tantuꝫ habent tactus ſenſum.Unde non eſt in eis euaporatio ſurſū in capite infrigidata: et ideo non omībus dormientibuſ vniuerſalis eſtpredicta cauſa. Reſpondere poſſumus: ꝙ in omni animali eſt cerebꝝ: vel mēbruꝫ cerebro ſimile: ſicut expreſſehabetur in libro de anīalibus. Nec oportet ꝙ illud mēbrum habeat omnes operatōes cerebri. Alioquin anmalia huiuſmodi haberēt ſenſuꝫ cōmuneꝫ. et memoriāet fantaſiam: quod falſuꝫ eſt: vt enim legit̉ in principiomethaphiſice: Natura ſenſuꝫ habentia ſunt animaliaet ex ſenſu qͥbuſdam eorum memoria: quibuſdam non.Unde patꝫ ꝙ quedam aīalia carent memoria. Cumqꝫiuxta philoſophum memoria ſit paſſio ſenſus communis: probatur etiam ex hoc ꝙ careant ſenſu communi.Et hoc concedunt quidam inducentes etiam ratōnemquia ſcꝫ ſenſus cōmunis eſt ad duo: videlicet ad diſcernenduꝫ ſenſata cōmunia: que tactu minime ſentiunturEt ad conferenduꝫ ſenſata propria. Unde cum in huiuſmodi animalibus ſit ſolus tactus: fruſtra ineſſet illiſſenſus cōmunis: quātum ad vtrūqꝫ ſuum actum. Nosauteꝫ dicimus: ꝙ ſicut aīalia huiuſmodi deficiūt in numero ſenſuuꝫ exterioꝝ: ſic etiā in numero interiorū Un̄non habent niſi ſenſum cōmunem debilem: et exiguamfantaſiam Dicimus etiā: ꝙ ſenſus cōmunis non tantū