LiberUiceſimuſprimus

ſuis permoleſtum ¶ Plinius libro xi Aliquādo naſcūtur in extremis fauis apes grandioreſ: q̄ ceteras fugatOeſtrus vocatur hoc malum: et incubant modo gallinarum. Id quod excluſum eſt primo vermiculus candidus videtur iacens tranſuerſus: et adherens ita: vtpaſcere videatur. multa ſiquidem infecta naſcuntur aliter ꝙͣ locuſte: atqꝫ in pͥmis aſilus inſidet ex rore hic raphani folio: primo vere et ſole ſpiſſatus in magnitudinem milii cogitur. inde vermiculus paruuſ oritur: ⁊ tridua eruca: mox vrica que adiectis diebus creſcit immobilis cortice duro. Atqꝫ ad tactum aranei tantū mouetur. hec erucā quā chryſalidē appellāt: rupto d̓inde cortice: volat papilio Ex ligno exiaꝫ tabani naſcuntur cecitate autem moriuntur. ¶ Ex libro de naturis rerū. Tabanus ip̄e eſt aſilus: de quo ꝓpheta oſee iuxta lxx. interpretes loquitur: Nā vbi legitur in editione noſtra quaſi vacca laſciuiēs declinauit iſrahel: reperitur in trāſſatione lxx. Sicut vacca aſilo percuſſa. ¶ AXX.De thamur et tapula. ¶ Ex li. de na. rerū.Hamur dicitur vermis ſalomonis. Nam ſalomon cum marmor parium ad edificatōnem tēpli de remotis partibus cōuehi precepiſſet: cōſcius ꝓhibitōnis legis que vetuit altaris edificandi lapideſ ferro incidi. queſiuit experimentum in vermibuſquod ars humana neſciuit. Nam pullū ſtrucōnis in vitreo vaſe recluſit. quem cum videret ſtrucio. et haberenequiret. naturaliter agnitam artem attemptans. ad d̓ſertum cucurrit. redienſqꝫ vermicl̓m tulit. cuiꝰ ſanguīevitrum liniuit. et cōfractū eſt. ſicqꝫ fetuꝫ eripuit. quodvidens ſalomon. hoc experimento eodeꝫ genere vermisin ſciſſione duriſſimi marmoris vſus eſt. ¶ Tapula vermis eſt quadrupes in terra ⁊ aqua equaliter viuens Interra quidē velociſſime currit: ſed magis ſuꝑ aquas itavt longos aquaꝝ tractus: īpetu tranſcurrat: Interdūtamen ſubſiſtit: ⁊ viribus laſſus reſpirat: hoc autē in eomirabile eſt: ꝙ currens ſuper aquas ſicco corpore: pedibuſqꝫ manet. Ꝙ ſi etiā. diu ſub vndis violenter teneatur: non tamen humectatur: aut morietur ¶ CLXXIDe teredine.Iſidorus.Fredonas greci vocant lignoꝝ vermes eo ꝙ terendo ledant. hos aūt latini termites dicūt: qͦꝫin importuno tꝑe ceſe arbores gignunt ¶ Ex libro de naͣturis rerū. Teredo eſt vermis ligni caput habens rubeum: et corpus album. Succeſſione lignū perforat et in puluerem illud redigendo domum ſibi edificat. lignuꝫ cōſumendo ſe purificat: et in puluerem illudeiicit. In orientalibus partibꝰ pauca ligna vermes generant. In partibus aūt ytalie: germanie: gallie: hyſpanie: fere oēs arbores excepta quercū et tylia: et paucisalijs. Et hoc mirū eſt: ꝙ buxus et alba ſpina: que ferearboꝝ duriſſime ſunt: vermes generāt. Tyliā vero cuꝫſit arboꝝ tenerrima: vbicūqꝫ ſub ſicco ligna eiꝰ ẜuant̉nequaꝙͣ ex eis vermeſ creſcūt: ſed ꝑpetua ſine vermibꝰmanent. ¶ Gloſa ſuꝑ regum ii. Bauid tenerrimo lignivermiculo comparatur: quia vermiculus ligni tener qͦdem et fragilis ac modicus apparet. Fortiſſimus tamēlignū terebat et cōſumit: Ideoqꝫ a terendo teredinisnomen accepit ¶ Plinius libro xi. Ceredini ad perforāda robora cum ſono teſte natura dentes affixit etiā potiſſimuꝫ ligno cauatum facit Papilio luminibꝰ accēſiſaduolitās: apum ceras depaſcitur: et excrementa relinquit: ex qͥbus teredines gignūtur. ¶ Idem in libro xviiMollis ac peſſima ligni pars etiā ī rob̓ore facile putreſcens: teredini eſt obnoxia. Ideoqꝫ ſemꝑ amputabiturlaricem in maritimis nauibus teredini tradūt obnoxiāom̄iaqꝫ preterꝙͣ oleaſtrum et oleam. Teredinū infeſtantium quattuor ſunt genera: quoꝝ vnū genus capite adportionem grauiſſimo dentibꝰ rodunt. hee tantūmodoſentiuntur in mari: nec alia putāt teredinem ꝓprie dici

Terreſtres autem vocant tineas. Culicibus vero ſimiles triphas. Quartū eſt et ē vermiculoꝝ genere. Quorum quidem alij putreſcente ſuccō: ip̄a materie: alij pariuntur ſicut in arboribus. Ex eis qui ceraſtes vocantcum eraſerit vt ſe circūagat. aliuꝫ generat. hec naſci ꝑhibent in alijs amaritudo: vt cypreſſo. in alijs duricia:vt in buxo.¶ CLXXII¶ De teſtudine ¶ Iſidorus.Eſtudo vermis dictus eſt: eo ꝙ tegimine teſte īcamere modum adopertus eſt. morphos quodeſt tercium genus aquile: teſtudines raptaſ frāgite ſublimi iaciendo. ¶ Actor. Teſtudinis quidē plura genera ſunt: ſed illa que in luto naſcit̉ proprie teſtudo lutaria ſiue limax appellatur: ⁊ hoc in genere vermium deputatur. ¶ Ex libro de naturis rerum. Teſtudovermis eſt de corruptione graminū per excedens humidum et calidum tꝑus. Animal tardum eſt et multo ſanguine craſſum. haꝝ alique rubee ſunt: alie albe: alienigre: alie crocee: ſecunduꝫ mutatōnes aeris et corruptōnes. hec miro modo ex ſputo quod lubricum eſt et craſſum: format ſibi habitaculū oſſee vel potius marmoreeſubſtantie mirabiliter teſtudinatuꝫ: qͥa calore ſolis paulatim dureſcit in lapidem. Cunqꝫ volūtabris paluſtribus merſa ſit: curare cū antitodo proprio ſe nouit: herbarumqꝫ vires ſe ſcire oſtēdit. Nam. vt refert Ambroſius. viſceribus paſta ſerpentis: cum ſerpere ſibi venenum aduerterit origano ſibi medetur. ſi vero ſal ſupereā aliqͥs ꝓiecerit: fere tota liqueſcit in nihilū: ⁊ vix de illa reperies aliud: ꝙͣ ſagimen quod vtile eſt ad medelaꝫ¶ Phiſiologus. Limax eſt teſtudo in limo naſcens: terramqꝫ comedit. Quattuor habet cornua: ſed duo lōgiora. In rependo cornua extendit: ſed ꝙͣ cito tāgitur: cornua retrahit: et ſe ip̄am in ſe flectit. hyeme latet: vere ꝓditur. Sanguis eius poros claudit: et ne pili creſcāt eſficaciter impedit. Confracta et contrita in quibuſdamvulneribus: ſanat apoſtemata.¶ ¶ LXXIIII.¶ De quadruplici teſtudinū genere. ¶ Iſi.Eſtudinū quattuor ſunt genera: ſcꝫ terreſtresmaritimi: lutarii. id ē in ceno et paludibus viuētes: et fluuiatiles ſcꝫ qui iū aqua dulci viuunt.Tradunt aliqui quod incredibile eſt: tardiuſ ire nauigidextrum pedem teſtudinis vehētia. Teſtudo viſceribꝰpaſta ſerpentis: cum venenum aduertit ſibi ſubrepereorigano medicinaꝫ ſue ſalutis exercet. ¶ Plinius libroii. Sunt teſtudinuꝫ genera terreſtres marine: lutarie: ⁊que in aqua dulci viuunt. Terreſtrium carnes ſuffitionibus proprie: magiciſqꝫ artibus refutandis cōtra venena ſalutares ꝓducūtur. Plurime ſunt in affrica hecibi amputato capite pedibuſqꝫ ꝓ antitodo dari dicunt̉Et ex iure in cibo ſumpte ſtrumas diſcutere: et lienestollere: atqꝫ morbos cōmiciales. Sanguis eaꝝ claritatem viſus facit. Suffuſioneſqꝫ oculoꝝ tollit: et contraſerpentium omniū et araneoꝝ ac ſimiliū ⁊ ranaꝝ venena auxiliat̉. Sanguine ſeruāto in farina pilulis factiset cum opus ſit in vino datis. Felle teſtudinū cum attico melle glaucomata inungi prodeſt. et ſcorpionum plage inſtillari. Tegumēti cinis vino et oleo ſubactus: pedum rimas et vlcera ſanat. Squamē ex ſūma parte deraſe et in potudate: venerē cohibent. Ꝙ eo magis mirum eſt. quia totius tegumenti farina traditur libidinaccendere. Marinarum carnes ſobentur in ſtomachidoloribus. admixte ranaꝝ carnibus cōtra ſalamādraspreclare auxiliantur. Sanguine auteꝫ alopiciaꝝ inanitas. et prurigo. omniaqꝫ capitis vlcera curātur. Inſtillatur ⁊ dolori auriū cū lacte mulierum. Aduerſus morbos cōmiciales manditur cum polline frumenti. Fel teſtudinum claritatem facit oculoꝝ. cicatrices extenualtonſillas ſedat. et anginas et omnia oris viciā. Ualetet cōttra ſalamādras. Teſtudo lutaria lata et incurua