Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Liber Decimuſoctauus

De generatione piſcium Ca. .I.Ademdie creati ſuntpiſces: quā etvolucres: videlicet die quītoet ex eadeꝫ materia qm̄ ex aqͣIdeo eniꝫ ſubeadē die factꝰeſt ornatus aeris aque qm̄hec duo elemēta tenent naturam mediaꝫ luminoſi corꝑisid eſt. celi vel ignis: et opaci. ſcꝫ terre. Unde et in hocꝯueniunt: vtrūqꝫ luīs et obſcuritatis eſt receptibile.Utrumqꝫ rarefactibile ꝯdenſibile. vtrūqꝫ in alteruꝫde facili ꝯuertibile. Sicut ergo aer ornatus eſt ſuis animalibus. id eſt. volatilibꝰ quē pn̄t ex eo reſpirare ꝓptercraſſitudinē hūoris: quoꝝ corꝑa pōt ſuſtinere: ſic aqͣſuis .i. natatilibꝰ pinnul̓ ſuis innitūtur aq̄ natādo: ſicut aues pennis ſuis aeri volādo. Et qm̄ aer iſte inferior rōne hūoris tenuis quo ꝯtextꝰ eſt: humide nature deputatur .i. aque. Ideo d̓r aqua ꝯmune ꝓductiuum vtrorūqꝫ: vbi legitur. Producāt aque reptile anīe viuētis: volatile ſuꝑ terra ⁊cꝭ. Iſidorꝰ. Ideo aūt que ī aqͥsnatant reptilia dicūtur reptādi ſpēm hn̄t vel naturā.Quedā vero genera piſciū ideo amphinia dicunt̉: quiaambulandi in terris vſuꝫ: natādi in aquis officiū hn̄tAmphion em̄ grece vtrūqꝫ d̓r. Nam ī aqͥs in terrisviuūt: vtpote crocodili. yppotami .i. equi fluuiales. Cetera vero piſciū genera viuere ſine aqua queunt: qͥaemer gendi ſpūs reſpirādi natural̓ eis non ſuꝑpetit: ſicut hoībꝰ qui huiōi aeris ſpiramīe vtūtur. Qd̓ em̄ nob̓eſt ſpūs: ill̓ eſt aqua: viuendi mīſtrat ſubſtantiā II.De corporibus et menbris eorū Areſtotiles in libro de animalibus.Iſciū genus imꝑfectū eſt in menbris exterioribus: qꝛ habet alas: nec pedes: nec manus:corpꝰ eius ꝯtinuū eſt cuꝫ capite cauda. Om̄squidem mōdi piſciū hn̄t caput anteriꝰ et poſteriꝰ caudaſ ſeꝑatas. Nullum vero genus piſcium hꝫ colluꝫaut virgaꝫ: ſiue teſticulos: aut māmillas: p̄ter delphinūNec vias coitus hn̄t manifeſtaſ: nec inſtrumentū manifeſtum ſenſus preter oculos. Carent em̄ auribus naͣribus: ſed hn̄t vias tm̄ auditꝰ odoratꝰ. Nec hn̄t palpebras piloſas: qꝛ palpebre ip̄oꝝ duri corii ſunt. Ocl̓i piſcium duri ſunt: ꝓpter groſſitudinē aque. Non hn̄t palpebras: qꝛ nec hn̄t aliud ꝓhibens: ſicut anīalia habitant in aere: hn̄t qͣſi ꝓhibētia infinita. Hn̄t aūt linguā:ſed diuiſam: ſenſus hūiditatū eſt in anīali aquoſoparuo tꝑe: Cibuſqꝫ feſtine trāſit in ventrē qꝛ pōt inore diu manere. exͣheret̉ enī hūiditate aquaꝫ. Et ſi qͥs declinauerit os ad vnā ꝑtem apparebit linguaEadem etiā cauſa dentes omniū piſciū acuti ſunt: p̄tereſcaꝝ: qꝛ ſcꝫ ꝓpter humiditatē cibū in ore diu tenerepn̄t. Om̄e quoqꝫ os quo indigetur ad vigorem: eſt multe fiſſure: ſicut anīaliuꝫ acutoꝝ dentiū piſciū. In quibuſdam anīalibꝰ inuenit̉ fel ſuꝑ ep̄ar: quibuſdā ab inteſtino pendet: qꝛ natura fellis eſt ex natura ventris inferioris: manifeſtatur ꝓpe in piſcibꝰ: qꝛ piſces oēs habent fel: om̄e anīal ocl̓os habet: p̄ter marina coriū durum in modū teſte hn̄tia. Oīaqꝫ anīalia marina pedeshn̄tia: multos hn̄t pedes. Quedā anīalia marina ha

bent auriculas: vt delphin calane: Quedaꝫ hn̄t auresdiſcooptas: vt cheleti halan. Ea quippe magni corpͥoris ſunt hn̄t aures manifeſtas: ſunt boni auditus.Item anīalia magna ſunt in mari: vt delphinꝰ balena: hn̄t māmillas et lac. Animalia vero ouantia: vt piſces hn̄t illa. Item quidā hn̄t orificiū in oppoſito:dam in anteriori: qͥdam in dorſo ſicut delphini. Et illidem comedūt carnē: hn̄t orificia bone oꝑatōniſ. Quivero comedūt: hn̄t orificiū ꝑuū pauce oꝑatōis. Oīaquidem aquoſa hn̄t os caput inferiꝰ: paſtū ex ꝑteinferiori. hn̄t exitū ſuꝑfluitatis ſuꝑiuſ in dorſo: vt yricius marinꝰ. In piſcibꝰ ouātibꝰ natura creauit ſpinam.Quedā etiā genera hoc ꝓpriū hn̄t: ſpine gͣciles ſuntin carnibus oſſium eoꝝ. Iterū genera piſciū carēt voceqꝛ carent pulmone. Preterea quidā hn̄t coriū corticibꝰplenū: quidā aſperū. Nullū aūt iſtoꝝ geneꝝ habet teſticulos: nec exͣ nec intra: ſicut nec anīal carens pedibꝰ.Delphini quidē ſil̓ia magni corꝑis ſūt: habentbrāchos ſed cannā: qꝛ pulmonē hn̄t cannaleꝫ: vt dicetur infra. III. De dentibus et linguis piſciumEntes. vt dictū eſt. oīm piſciū acuti ſunt: vt ſerra: preter vnū genus .ſ. eſcaꝝ: in pluribusdem linguis palatis piſciū dentes ſunt: qꝛ piſces aquā cum cibo recipiunt. Quapropter ſubito cibꝰvadit ad ventrē: nec diu manere pōt in orificiis eorumIdeoqꝫ ne intret aqua vētres eoꝝ impleat illos. propter oīm eoꝝ acuti ſunt dētes vt cito cibū abſcindāt in locis diuerſis ferant: qꝛ cum multitudine dentiumfit abſciſio cibi citiꝰ in ꝑtes ꝑuas: hoc erit loco mollificatōis. Dentes quoqꝫ piſciū incuruati ſunt: qꝛ vigorilloꝝ eſt in eis. Itaqꝫ piſciū genꝰ habet dentes: preterquoſdam ꝑuos: vt quid grece d̓r eſcaraꝫ. Ideoqꝫ d̓riſte ſolus ruminat: hac videlꝫ: qm̄ anīal dentes hn̄s īvtraqꝫ mādibula: ruminat. Et om̄s quidē piſciūtes acuti: vt poſſint abſcindere cibum ac diuidere: ꝙͣuiſabſciſio illa ſit mala incōpleta: qꝛ pōt cibus in oreſuo manere longo tꝑe. Ideoqꝫ piſces molares hn̄t: ſi haberēt ocioſi eſſent. Quedā genera duos hn̄tia cuimos aperiūt et claudūt eos: vt pecten moōꝫ. Piſcesvt dictū eſt. hn̄t linguā: ſed diuiſam: habent in ꝑtemenbꝝ ſil̓e lingue ad vſum ſenſus cibi. At in piſceapparet lingua: niſi multa inſpectōne: qꝛ guloſi ſūt valde. In pluribꝰ aūt eſt palatū carnoſum. Et qͥdaꝫ ſtomacho carent oīno. Quidā vero ſtomachū habent paruuꝫꝓpter decoctōnis cibi iuuamentū. Quidā etiā piſceshn̄t ventres carnoſos: ſicut ventres auiū. Et quidaꝫ inventribꝰ habent ꝑtes ꝓminētes in qͥbus deponūt cibūEt iſta quidē mēbra in piſcibꝰ inueniūtur ſuꝑiꝰ: in autbus aūt inferiꝰ: apud inteſtini ꝯplementū. Quidā itaqꝫdentes habēt acutos ſubtiles. Et qͥdam habent additamenta ſicut muſce: cibū accipiunt: Et hec ita fortiaſunt: vt his qn̄qꝫ teſtaꝫ alioꝝ ānialiū ꝑforent. Marinaquedā dure teſte fortem habent linguā. Marinū aīmalquod dr̄ lrobi om̄s dentes habet acutos. Et etiā ponitvnū ſuꝑ alium. ſicut genus ſuū diuerſat̉ a generibus piſciū: qꝛ piſces. vt dictū eſt. habēt dentes acutos: Eteſt in iſtis anīal habens duas acies dentiū. Piſceshabent ꝓprie linguas: ſed menbꝝ ſil̓e ſpine non abſolutum: extentū: in quibuſdā etiā apparet oīno linguaſed inuenitur lingue locus: lenis: continuus: non apparens: niſi magnam oris aꝑtōem. IIII. De branchis piſciumAbent piſces quiddā in aīmalibꝰ ꝓpriū: naturam ſcꝫ branchoꝝ. Et hoꝝ quidā habent branchos paucos: quidā multos ẜm calor cordiseſt paucus vel multus qꝛ ſemꝑ calor ponit motū volociorem ac fortiorem. Et ob hoc habentes brāchos ml̓tos