LiberQuartuſdecimus
Incipit liber decimuſquartus.¶ De arboribꝰ frugiferis. ¶ Actor. ¶ I.Oſtquamdiximꝰ de arboꝝ natura in ꝯmuni et etiāin ſpeciali d̓ arboribꝰcōmunibus et īcultisvt de agreſtibus atqꝫſiluaticis: reſtat dicendum de arboribus cultis ac frugiferis: et p̄cipue de ill̓: quaruꝫ inIhūanos cibos ſumūt̉fructus: vt ſunt amigdalus: pirus: eſculus: ceraſus: et huiuſmodi. De quaꝝtn̄ fructificatōne atqꝫ feracitate iā dictū eſt in ſuꝑiorilibro ſub qͣdaꝫ generalitate. Haꝝ etem̄ q̄dā. vt frugesin cacumīe ferūt fructꝰ. Quedā. vt legumīa. ī lateribꝰQuedā aūt et lateribꝰ ramoꝝ ⁊ cacumībus: vt punicapirꝰ: et ficus. Palma ſoluꝫ fructū hꝫ in ſpatis ꝓpēdentem racemis. Reliquis. vt ꝓtegatur. ē ſub folio pomūexcepto fico: cui foliū ē maximū ⁊ vmbroſiſſimuꝫ: iōqꝫſupͣ illud eſt pomū Arbores qͥdeꝫ ſilueſtres magis fructificant ꝙͣ ortenſes: ſed ortenſium fructꝰ ſunt melioresQuedā bis ferūt in anno: quedā ter ſiue tercio: ita ꝙ pͥmo fetu ſequēs euocatur fructꝰ: ſeqn̄ti qͦqꝫ terciꝰ. Sūtaūt et in mal̓ et in piris bifere ſicut et p̄coque. Quedāat ſumma ſui ꝑte ſunt fertiliores. Quedā vero īferioriꝑte: vt fici et amigdalꝰ Quedā ī ſenecta ſunt fertiliſſīeQuedaꝫ aūt in iuuēta: ſed tardiꝰ maturātes: qd̓ notat̉in vitibus maxīe. Naꝫ vetuſtioribus vinū ē meliꝰ: ſednouelliſ copioſius: Celerrime malꝰ ſeneſcit: et ī ſenectadeteriorem fructū gignit. Nā ⁊ mīora ꝓueniūt poma⁊ vermiculiſ obnoxiā. In pleriſqꝫ arboribꝰ non ſtatimpꝰ d̓floratōnē ſeqͥt̉ fructuſ. Cornꝰ circa folſticiū autūnitꝑe. Quedā vero genera mali piriqꝫ īcipiēte iā hiemeEgrotant aliqn̄ et fructus in arbore: ſi neceſſariiſtemporibus imbres aut tēpores aut flatus defuerint: auteꝯtrario abundauerint: aut em̄ decidūt aut deterioresfiunt Eſt peculiare viciū oliuis ac vitibꝰ: quod araneūvocant: videlꝫ cuꝫ velut tele fructū inuoluūt: vermiculatōnem vero mala ⁊ pira et ſimilia quibuſdam annisſentiunt.¶ .II.¶ De amigdalo et eius natura ¶ Iſidorus.Midala grecum nomē eſt: latine nux lōga dicitur. Cunctis arboribꝰ prior ſe flore ꝯueſtit:et ad ferenda poma arbuſta cetera p̄uenit. Exhis alie ſunt dulces: alie amare. Sed agricole huic generi ſic mederi ferūt. Terebrāt eiꝰ radiceꝫ: ⁊ ī mediuꝫinſerūt ſurculuꝫ arboris que picea dicit̉: quo facto ſucci amaritudo deponit̉. ¶ Plinius libro. xvi. Arboresquedā prime germināt et inter nouiſſimas nudantur:vt amigdali et fraxini et ſambuci. Ex his nempe queaquila hieme oriēte cōcipiūt. Primo omniū amigdaleflorent mēſe ianuario: Pomū vero maturāt mēſe martio Perditqꝫ facillime fructū an̄ maturitatē amigdalaſicut et ficꝰ et palma. Amigdala ſiqͥdem et pirus etiāſi nō pluat: ſed celum auſtrinū aut nubilum fiat. amittunt florem et primos fructus: ſi cū defloruerint talesdies fuerint. Deniqꝫ pirus ⁊ amigdala fertiliſſime ſūtin ſenecta. ¶ Idem in libro. xvii. Arbores quedā ſi cuꝫdefloruerint: ꝑtinꝰ imbres ſequant̉: ī totuꝫ pomā d̓perdunt. adeo: vt amigdale et piri etiam ſi omnino celumnubilum fuerit vel auſtrinus flatus amittunt fetus.¶ Areſtotiles ī libro de plātis. Arbor amigdalus hꝫgumi: cū cuius fructu ſtatī fit ſem̄: et operit̉ operculo:et a quibuſdā ſemībus mal̓ arbores bone ꝓdeūt: vt ab
amigdal̓ amaris. Amigdale nempe ſtercore porcino ⁊aqua ſupͣ rigata meliorat̉. clauiſqꝫ ꝯfixe gūmi ꝑ ml̓tūtemporis emittūt. Meliuſqꝫ fructificant in ſenectuteꝙͣ in iuuentute ¶ Ex libro de natura reꝝ Amigdalusin locis calidis fructu abūdat: frigidioribꝰ āt locis arbor vetuſta flore fecūditatem negat.¶ III.virtute ip̄iꝰ ī medicīa. ¶ Diaſcorides.Rbor amigdali quoddaꝫ genꝰ gumi excludit:quod reiiciētibus ſanguine ſaluberrimū credit̉¶ Tuſſim quoqꝫ mitigat: cū mero datuꝫ. Ea etiāvis ceteris arboris ꝑtibus ineſſe traditur: vt folia velcortex ſumpta: aꝑiāt: purgēt: extenuēt Radix amigdale amare elixa et trita: maculas ml̓tas limpidat et purgat. ſuppoſita qͦqꝫ m̄ſtrua ꝓuocat Illita frōti doloreꝫcapitis tollit. Uino qͦqꝫ mixto maculas corꝑis līpidaMelli vero mixta putredīeſ ⁊ paſcētia vl̓nera ꝯpeſcitItem in morſuꝫ canis: cū melle maducata dolorē excludit: ventrem mollit: et ſomnū ꝓuocat. Mixta cū amiloet mēta ſanguini medet̉. Nefreticis etiā: ac pypleumonicis: diſſuriis ⁊ calculoſis: epaticis quoqꝫ tuſſientibꝰet coli inflatōnibuſ opitulat̉ Si aūt a ieiuno amigdaleſumpte fuerint inebriari hoīeꝫ nō ſinere dicit̉. Itē eiꝰgūmi ſtipticū eſt: emoptoycis bibitū ꝓdeſt. Cum acetomixtū ac ꝑunctuꝫ zernas limpidat: cū vīo aūt acceptūtēporali tuſſi ſubuenit. cuꝫ dulcore vero calculoſis vtiliter dat̉. ¶ Cōſtātinꝰ in li. graduū. Radix amigdaleamare puluerizata et cū aceto temperata: fit bonū vngentū ꝯtra lentigīes ⁊ impetigineꝫ om̄e ſqꝫ ſordiciescutis: et maxīe ꝯtra morpheā. Cum vino potui datatuſſiꝫ curat: lapidē frāgit ¶ Auicēna. Arbor amigdalaꝝ amaraꝝ cū optīe terit: atꝫ cū aceto ⁊ oleo roſaceoꝑmiſcet̉: ⁊ ind̓ fit ēplaſtꝝ frōti: ꝯfert ſoda. Radix etiāeꝰ cocta ⁊ ſuꝑ pānū linita: fortis ē medicīa. Eiuſdē gūma: gūmi arabici diſpoſitōibꝰ ꝓxīa. ꝯſtrīgit ⁊ calefacitPli. lib. xxiiii. Amigdale amare radix decocta: cuteꝫin facie corrigit: et colorē hilariorē facit. Nuces ip̄e ſōnum faciūt: et auiditatem vrinā et mēſes ciūt Capitisdolori illinūtur: maxīeqꝫ in febri. ſi ab ebrietate ī acctoet roſaceo ex aque ſextario. et ſanguinē ſiſtūt Cuꝫ amilo et mēta letargicis comicialibuſqꝫ ꝑſunt. ¶ .IIII.¶ De auellana.Iſidorus.Uellāa dicta ē ab auellāo vbi ab ūdat videlicꝫopido cāpanie a greciſ āt appellat̉ pōtica eo qabūdet circa pōticum mare ¶ Palladius de agricultura libro. iii. Auellane nūcibꝰ ſuis ſunt pouēdeid eſt ſerende l̓ plātande: nec ampliꝰ ſuꝑ terrā ducendaē ꝙͣ duoꝝ digitoꝝ craſſitudīe Plātiſ tn̄ et ſobole exꝑtꝰſum meliꝰ ꝓuenire. Siue aūt plāta ſiue ſemīe: exeriturmēſe februario: gaudꝫqꝫ loco macro ⁊ hūido ⁊ frigido⁊ ſabuloſo Porro nux auellana m̄ſe iulio circo nonas ēmatura ¶ Pliniꝰ li. xvi Ferūt auellane villos ꝯpactalicallo ad nichil vtiles. ¶ Ideꝫ libro. xvii. Tempus aūtſtatutū ſerendi vl̓ inſerēdi nūcibꝰ iuglādis et auellaniset pineis atꝫ caſtaneis eſt. vii. kal̓s. marcii ¶ AuicēnaDe radice auellane frigide datur in potu ad pleureſimfrigidam et tuſſim antiquā ⁊ ſputuꝫ ſanguīs: hec ī ſuppoſitorio m̄ſtrua ꝓuocat: fetū extrahit. ſolutōne colerānigrā et flegma educit. Ictericiā et pānuꝫ ſanat et colicā ſoluit. Eſt etiā tiriaca morſui rutule l̓ ſcorpiōis ¶ V.¶ De bacco¶ Diaſcorides.¶ ¶Accus .i. rubus om̄ibꝰ nota eſt. Uirtus ei ſtijtica eſt. Elixatura eiꝰ capillos inficit: ventrem¶ O abſtinet: fluxum matricis ſtringit: morſibꝰ venenaticis occurrit Gingiuaſ a putredīe ſeruat: tūoresoris ꝯpeſcit: herpetas mūdat: acoras capitis purgat.tumores oculoꝝ et condilomata ſoluit. emorro ydibusſuppoſita ſubuenit. ſtomaticiſ impoſita medetur. cardiacis opitulatur. flos eius cum viuo bibitus caliaciſ ac