Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberQuartuſdecimus

Incipit liber decimuſquartus. De arboribꝰ frugiferis. Actor. I.Oſtquamdiximꝰ de arboꝝ natura in ꝯmuni et etiāin ſpeciali arboribꝰcōmunibus et īcultisvt de agreſtibus atqꝫſiluaticis: reſtat dicendum de arboribus cultis ac frugiferis: etcipue de ill̓: quaruꝫ inIhūanos cibos ſumūt̉fructus: vt ſunt amigdalus: pirus: eſculus: ceraſus: et huiuſmodi. De quaꝝtn̄ fructificatōne atqꝫ feracitate dictū eſt in ſuꝑiorilibro ſub qͣdaꝫ generalitate. Haꝝ etem̄ q̄dā. vt frugesin cacumīe ferūt fructꝰ. Quedā. vt legumīa. ī lateribꝰQuedā aūt et lateribꝰ ramoꝝ cacumībus: vt punicapirꝰ: et ficus. Palma ſoluꝫ fructū hꝫ in ſpatis ꝓpēdentem racemis. Reliquis. vt ꝓtegatur. ē ſub folio pomūexcepto fico: cui foliū ē maximū vmbroſiſſimuꝫ: iōqꝫſupͣ illud eſt pomū Arbores qͥdeꝫ ſilueſtres magis fructificant ꝙͣ ortenſes: ſed ortenſium fructꝰ ſunt melioresQuedā bis ferūt in anno: quedā ter ſiue tercio: itamo fetu ſequēs euocatur fructꝰ: ſeqn̄ti qͦqꝫ terciꝰ. Sūtaūt et in mal̓ et in piris bifere ſicut et p̄coque. Quedāat ſumma ſui ꝑte ſunt fertiliores. Quedā vero īferioriꝑte: vt fici et amigdalꝰ Quedā ī ſenecta ſunt fertiliſſīeQuedaꝫ aūt in iuuēta: ſed tardiꝰ maturātes: qd̓ notat̉in vitibus maxīe. Naꝫ vetuſtioribus vinū ē meliꝰ: ſednouelliſ copioſius: Celerrime malꝰ ſeneſcit: et ī ſenectadeteriorem fructū gignit. mīora ꝓueniūt poma vermiculiſ obnoxiā. In pleriſqꝫ arboribꝰ non ſtatimpꝰ d̓floratōnē ſeqͥt̉ fructuſ. Cornꝰ circa folſticiū autūnitꝑe. Quedā vero genera mali piriqꝫ īcipiēte hiemeEgrotant aliqn̄ et fructus in arbore: ſi neceſſariiſtemporibus imbres aut tēpores aut flatus defuerint: auteꝯtrario abundauerint: aut em̄ decidūt aut deterioresfiunt Eſt peculiare viciū oliuis ac vitibꝰ: quod araneūvocant: videlꝫ cuꝫ velut tele fructū inuoluūt: vermiculatōnem vero mala pira et ſimilia quibuſdam annisſentiunt. .II. De amigdalo et eius natura Iſidorus.Midala grecum nomē eſt: latine nux lōga dicitur. Cunctis arboribꝰ prior ſe flore ꝯueſtit:et ad ferenda poma arbuſta cetera p̄uenit. Exhis alie ſunt dulces: alie amare. Sed agricole huic generi ſic mederi ferūt. Terebrāt eiꝰ radiceꝫ: ī mediuꝫinſerūt ſurculuꝫ arboris que picea dicit̉: quo facto ſucci amaritudo deponit̉. Plinius libro. xvi. Arboresquedā prime germināt et inter nouiſſimas nudantur:vt amigdali et fraxini et ſambuci. Ex his nempe queaquila hieme oriēte cōcipiūt. Primo omniū amigdaleflorent mēſe ianuario: Pomū vero maturāt mēſe martio Perditqꝫ facillime fructū an̄ maturitatē amigdalaſicut et ficꝰ et palma. Amigdala ſiqͥdem et pirus etiāſi pluat: ſed celum auſtrinū aut nubilum fiat. amittunt florem et primos fructus: ſi defloruerint talesdies fuerint. Deniqꝫ pirus amigdala fertiliſſime ſūtin ſenecta. Idem in libro. xvii. Arbores quedā ſi cuꝫdefloruerint: ꝑtinꝰ imbres ſequant̉: ī totuꝫ pomā d̓perdunt. adeo: vt amigdale et piri etiam ſi omnino celumnubilum fuerit vel auſtrinus flatus amittunt fetus. Areſtotiles ī libro de plātis. Arbor amigdalus hꝫgumi: cuius fructu ſtatī fit ſem̄: et operit̉ operculo:et a quibuſdā ſemībus mal̓ arbores bone ꝓdeūt: vt ab

amigdal̓ amaris. Amigdale nempe ſtercore porcinoaqua ſupͣ rigata meliorat̉. clauiſqꝫ ꝯfixe gūmi ml̓tūtemporis emittūt. Meliuſqꝫ fructificant in ſenectuteꝙͣ in iuuentute Ex libro de natura reꝝ Amigdalusin locis calidis fructu abūdat: frigidioribꝰ āt locis arbor vetuſta flore fecūditatem negat. III.virtute ip̄iꝰ ī medicīa. Diaſcorides.Rbor amigdali quoddaꝫ genꝰ gumi excludit:quod reiiciētibus ſanguine ſaluberrimū credit̉ Tuſſim quoqꝫ mitigat: mero datuꝫ. Ea etiāvis ceteris arboris ꝑtibus ineſſe traditur: vt folia velcortex ſumpta: aꝑiāt: purgēt: extenuēt Radix amigdale amare elixa et trita: maculas ml̓tas limpidat et purgat. ſuppoſita qͦqꝫ m̄ſtrua ꝓuocat Illita frōti doloreꝫcapitis tollit. Uino qͦqꝫ mixto maculas corꝑis līpidaMelli vero mixta putredīeſ paſcētia vl̓nera ꝯpeſcitItem in morſuꝫ canis: melle maducata dolorē excludit: ventrem mollit: et ſomnū ꝓuocat. Mixta amiloet mēta ſanguini medet̉. Nefreticis etiā: ac pypleumonicis: diſſuriis calculoſis: epaticis quoqꝫ tuſſientibꝰet coli inflatōnibuſ opitulat̉ Si aūt a ieiuno amigdaleſumpte fuerint inebriari hoīeꝫ ſinere dicit̉. Itē eiꝰgūmi ſtipticū eſt: emoptoycis bibitū ꝓdeſt. Cum acetomixtū ac ꝑunctuꝫ zernas limpidat: vīo aūt acceptūtēporali tuſſi ſubuenit. cuꝫ dulcore vero calculoſis vtiliter dat̉. Cōſtātinꝰ in li. graduū. Radix amigdaleamare puluerizata et aceto temperata: fit bonū vngentū ꝯtra lentigīes impetigineꝫ om̄e ſqꝫ ſordiciescutis: et maxīe ꝯtra morpheā. Cum vino potui datatuſſiꝫ curat: lapidē frāgit Auicēna. Arbor amigdalaꝝ amaraꝝ optīe terit: atꝫ aceto oleo roſaceoꝑmiſcet̉: ind̓ fit ēplaſtꝝ frōti: ꝯfert ſoda. Radix etiāeꝰ cocta ſuꝑ pānū linita: fortis ē medicīa. Eiuſdēma: gūmi arabici diſpoſitōibꝰ ꝓxīa. ꝯſtrīgit calefacitPli. lib. xxiiii. Amigdale amare radix decocta: cuteꝫin facie corrigit: et colorē hilariorē facit. Nuces ip̄e ſōnum faciūt: et auiditatem vrinā et mēſes ciūt Capitisdolori illinūtur: maxīeqꝫ in febri. ſi ab ebrietate ī acctoet roſaceo ex aque ſextario. et ſanguinē ſiſtūt Cuꝫ amilo et mēta letargicis comicialibuſqꝫ ꝑſunt. .IIII. De auellana.Iſidorus.Uellāa dicta ē ab auellāo vbi ab ūdat videlicꝫopido cāpanie a greciſ āt appellat̉ pōtica eo qabūdet circa pōticum mare Palladius de agricultura libro. iii. Auellane nūcibꝰ ſuis ſunt pouēdeid eſt ſerende plātande: nec ampliꝰ ſuꝑ terrā ducendaē ꝙͣ duoꝝ digitoꝝ craſſitudīe Plātiſ tn̄ et ſobole exꝑtꝰſum meliꝰ ꝓuenire. Siue aūt plāta ſiue ſemīe: exeriturmēſe februario: gaudꝫqꝫ loco macro hūido frigido ſabuloſo Porro nux auellana m̄ſe iulio circo nonas ēmatura Pliniꝰ li. xvi Ferūt auellane villos ꝯpactalicallo ad nichil vtiles. Ideꝫ libro. xvii. Tempus aūtſtatutū ſerendi vl̓ inſerēdi nūcibꝰ iuglādis et auellaniset pineis atꝫ caſtaneis eſt. vii. kal̓s. marcii AuicēnaDe radice auellane frigide datur in potu ad pleureſimfrigidam et tuſſim antiquā ſputuꝫ ſanguīs: hec ī ſuppoſitorio m̄ſtrua ꝓuocat: fetū extrahit. ſolutōne colerānigrā et flegma educit. Ictericiā et pānuꝫ ſanat et coli ſoluit. Eſt etiā tiriaca morſui rutule ſcorpiōis V. De bacco Diaſcorides. ¶Accus .i. rubus om̄ibꝰ nota eſt. Uirtus ei ſtijtica eſt. Elixatura eiꝰ capillos inficit: ventrem O abſtinet: fluxum matricis ſtringit: morſibꝰ venenaticis occurrit Gingiuaſ a putredīe ſeruat: tūoresoris ꝯpeſcit: herpetas mūdat: acoras capitis purgat.tumores oculoꝝ et condilomata ſoluit. emorro ydibusſuppoſita ſubuenit. ſtomaticiſ impoſita medetur. cardiacis opitulatur. flos eius cum viuo bibitus caliaciſ ac