TerciuſdecimusLiber

Frutex breuis appellat̉: eo ꝙ terrā fronde tegat: cuiꝰplurale nomē eſt frutecta. Silua eſt ſpiſſum nemꝰ ⁊ breue. Nemora vero ſunt arbores maiores frondibꝰ vnibroſe. Et dicit̉ ſilua quaſi xilua. eo ꝙ ibi cedātur lignaNam greci lignū dicunt xilon. Nemus autē dictū eſta numībus. eo ꝙ ibi ꝯſtituebant idola pagani. Porrolucus ꝑ antifraſim: dictus eſt locus denſis arboribusſeptus: lucem ſolo detrahens: quaſi mīme lucens. Ueletiā a luce: eo ꝙ in eo lucebant funalia vel cerei: ꝓpternemoꝝ tenebras. Saltus eſt arboris denſitas alta. eoꝙ in altum exiliat. ſic vocata. Auiaria dicunt̉ ſecretanemora. eo ꝙ illuc aues frequentat. ſic appellata. Plātas et plantaria ita diſtinguunt. ꝙ plante ſunt raptede arboribꝰ. Plantaria vero que ex ſemībus nata ſūt⁊ cum radicibus a terra ꝓpria tranſferūtur. Arboresvero genere femīno dicimꝰ. poma vero neutro genereOmnes itaqꝫ pomoꝝ arbores latīe femī generis ſūt.exceptis paucis. ut hic oleaſter. hic ſiler. et hoc buxū.ꝙͣuis et hec buxus dicatur. Nam et ſuꝑfluā quidā volunt facere diſcretōeꝫ. vt hec buxus de arbore dicamꝰbuxum vero de ligno cōpoſitū. ¶ Actor. De hac diſferentia ſolet dici verſus ille. Pro mare pone ſiler rubus dumꝰ ac oleaſter. ¶ Pliniꝰ li. xii Oliꝫ ſūmū datūhomī munus. arbores ſilueqꝫ intelligebant̉. hīc alimēta primū. harūqꝫ fronde mollior ſpecus. libero veſtisNuꝫ etiā gentes ſic degunt. quo magis ac magis admireris in marmora cedi montes. veſtes a ſeribus peti. vnionē in ꝓfundo maris rubri. ſmaragdum in imatellure queri. ad hoc excogitata ſunt aurium vulnera.Nimirū quoniā parū erat collo crinibus geſtari. niſiīfoderentur etiam corpori. Quāobrem ſequi par eſtordinem vite. et arbores an̄ alia dicere. moribuſqꝫ primordia ingerere. Arborū genera quondā numinibusſuis dicata ꝑpetue ſeruabantur: vt Ioui eſculus. Appollini laurus. Minerue olea. Ueneri mirtus. Herculi populꝰ. Quin ⁊ ſiluanos ⁊ faunos ac deoꝝ genera.ſiluis ac ſua numina tanꝙͣ ē celo credebant attributa.Nec magis auro fulgentia. et ebore adorabant ſimulacra ꝙͣ lucos. et in his ipſa ſilentia. Multos in vſushominū aſſumpte ſunt arbores poſtea. ſicut videlicetI. II.infra dicetur.¶ De arborū creatōe vel origīe. ¶ IſidorꝰRborum creandarū naturaliter tria ſūt genera. aut enim ſponte naſcuntur. aut ex ſemībusfortuito iacentibus ſurgunt. aut ex radicibuspullulant. Nam vſus inuenit cetera fauente natura.¶ Areſtotiles in libro de aīalibus. Sicut oꝑatō multoꝝ animaliū eſt emiſſio ſpermatis. ſic ⁊ oꝑatō arboꝝeſt emiſſio fructus et ſemīs. Arbores quoqꝫ quedā ſūtex ſemine: quedā etiam ſunt ex caſu naturaliter ex t̓ravidelicet putrefacta. Deniqꝫ arbores quedaꝫ poſtquāabſcindunt̉ ꝑfecte nature ſunt. ⁊ ob hoc ex arbore vnamultē exeūt. ¶ Pliniꝰ libro. xvii. Arbores aūt ſemīeꝓueniunt. aut plantis radicis: aut ꝓpagine: aut auulſion: aut etiam ſurculo: aut inſito et cōſerto arboris ramo ¶ Auguſtiuns ſuper geneſim ad litteram. v. Conſide rēmus pulcritudinem cuiuſdā arboris ī robore ramis frondibus ⁊ pomis. Species hec non vtiqꝫ taliset tanta exorta eſt repente. Sed eo quo nouimus ordiue. Nam a radice quidem ſurrexit. ꝙͣ primum terregermen infixit. atqꝫ inde omnia illa formata et diſtincta creuerūt. Porro illud germen ex ſemine. In ſemīeergo omīa illa primitus fuerūt: nō mole corporee magnitudinis ſed vi potēciaqꝫ cauſali. Nam illa magnitudo copia terre humoris qͣꝫ cōgeſta eſt. Sed illa in exiguo grāno mirabilior p̄ſtantiorqꝫ vis eſt: quā valuitad radices humor terre ꝯmixtus tanꝙͣ materies in illius ligni qualitate iniici in ramoꝝ diffuſionē: in folio

rum viriditatem et figuram in fructuū formas et opulentiam: oīm qꝫ ordinatiſſimam diſtinctionem. Quidenī illa arbore ſurgit vel pendet quod non ex quodamocculto thezauro ſeminis illius extractū atqꝫ depromiptum eſt. At illud ſemē ex arbore licet nō iſta ſed aliaatqꝫ illa rurſum ex alio ſemine. Aliquando aūt arborex arbore cuꝫ ſurculus demitur atqꝫ plantatur. Ergoet arbor ex ſemine: ⁊ ſemē ex arbore: ⁊ arbor ex arboreſemē vero ex ſemine nullo modo: niſi arbore interueniente. Alternis ergo ſucceſſionibus alterum ex alteroIII.ſed vtrumqꝫ ex terra.¶ De membrorū vel partiū eius diſpoſitōe.¶ Areſtotiles vbi ſupra.Rborum natura paucorum eſt membrorumorganicorum. qm̄ fixa eſt. viuunt autē ut fingūt quidam ⁊ non habent ſuꝑfluitatis locum.quo non indigent. quia cibum completum ex terra etcoctum recipiunt per ſuas radices. Ideoqꝫ non eſt ineis ſuperfluitas. quia terra et calor qͥ eſt in ea faciuntin eis qd̓ in aīalibus ventres. Itaqꝫ ſicut ſanguis vadit ꝑ venas. que a ventre exeunt ad om̄ia membra aīalium. ſic ⁊ cibus arboꝝ quē a terra recipiūt: ꝑ radicesvadit ad arborem tota: donec digeſtio veniat ad fineꝫet ꝯplementū. Huiꝰ rei ſignificatō eſt exitus fructuū.Quedā etiā aquatiua non habent ſuꝑfluitatem. ſicutnaturā arbores. ¶ Plinius li. xiii. Arboꝝ quarūdaꝫnature lignū totū habent loco corticis hoc eſt forinſecus. loco vero ligni fungoſā medullā intus. ut ſambuci. quedā aūt inanitatē ut arundines. ¶ Idem li. xvi.In toto autem arboruꝫ ſicut et aīmaliuꝫ corpore. ſuutcutis ⁊ ſanguis ⁊ caro nerui vene oſſa ⁊ medulle. procute ſiqͥdeꝫ arboribus cortex eſt. ⁊ cortici humor īeſt. qͥſanguīs earum intelligi debet. Non autē omībus adipes carnes ve large ſunt. ſicuti nec acerrimis aīaliū.Neutruꝫ autem habent buxus et cornus ⁊ olea. necmedullā. minimū qͣꝫ ſanguīs. ſicuti oſſa nō habent ſoba. carnem ſambuci: ⁊ plurima ambe medullā. nec arūdines ex ꝑte maiori. In quarundā arborum carnibuspulpe ſunt ac vene. diſcrimen earū facile. vene quideꝫlaciores. et pulpe candidiores fiſſilibus inſūt. Ideoqꝫfit vt aure ad caput admota quamlibet p̄longe trahisictꝰ ab altero capite grauis ſentiatur: ſono rectis meatibꝰ penetrante: vnde dep̄henditur an torta ſit materies: nodiſqꝫ conciſa. Quibuſdā aūt tubera: ſicut ſunt incarne glandia: et his neqꝫ pulpa: neqꝫ vena: quodā callo carnis in ſe ꝯuoluto: ⁊ hoc p̄cioſiſſimū ē in acere: etcedro. Quibuſdā vero pulpa ſine venis mero ſtaminetenuiqꝫ ꝯſtat: ⁊ hec magis fiſſilia ſūt. Alia vero frangi celeriora ꝙͣ findi: quibꝰ pulpa nō eſt: ut olee et vitesAt ecōtrario totū ē carne corpus eſt fico: tota vero ēoſſea ylex cornus: robur: cytiſus: morꝰ: hebenꝰ: lothoset que ſine medulla eē diximus. Laricis lignū ꝓximuꝫeſt medulle. Cedro qͦꝫ duriſſima: que medulle ꝓxīa: vtoſſa in corꝑe deraſo modo limo. Inueniūt̉ aūt in quibuſdā arboribꝰ: ſicut in marmore centra .i. duricia clauo ſimilis inimica ſerris. Beniqꝫ ex quarundā arboꝝad īuicē colliſiōe excludit̉ ignis: ſicut ex lapide ¶ III.¶ De multiplici arborū varietate. et primoin radicibꝰ. ¶ Actor.Rborum multiplex eſt varietas ī ꝑtibus ſuisut in radice: cortice: ramis: foliis: flore: fructu:¶ ⁊ in pluribꝰ alijs. ¶ Iſidorꝰ. Radix appellat̉quia quaſi radiis quibuſdam fixa terris in ꝓfunda dimergit̉. Nam phiſici dicunt parem eſſe altitudinemradicum ⁊ arboꝝ. Alij radicem a ſimilitudine radioꝝdici putant. vl̓ quia ſi eradat̉ non repullulat. ¶ Pliniꝰlibro. xvi. Magna eſt in arboribus radicū dr̄ia. Namcopioſe fico robori platano Breues et anguſte malo.