LiberUndecimus

lingua q̄ ruta vocatur. Illius antidoti ꝯfectō talis habetur. Pōdere iūge pari piper atqꝫ cyminū. De tribꝰhis ꝙͣtum de ruta ponito tantū Cōuenit in ferro priꝰaſſari calefacto. Sed prius ex acro vino macerare ciminū Omnia deinde ſimul bene trita ex melle ligabitPectoris et lateris renū iecoriſqꝫ dolores. Ex hoc antidoto curātur ſepe comeſto. Extenuatbilem: ſine tormine ventrem Confortat ſtomachū: facit vt bene dige¶. .AXIrat eſcam.¶ Dę ſaluia ¶ Ex herbarioAluīa habet folia longa: et anguſta: ſubaſpera: odore ſuaui et gͣui. In locis aſperis naſcit̓Decoctio eius potata vrinā et menſtrua mouet. Paſtinace marine ſi quem ꝑcuſſerīt virꝰ excludit.ſanguinis eruptioneꝫ ſiſtit ¶ Plateariꝰ. Saluia calidaeſt in primo gradu ſicca in ſecundo. Solum folia conpetunt vſui medicine et viridia: et ficca. domeſtica magis ꝯſumit et cōfortat. Silueſtris aūt magis dyaforetica. vinū decoctionis ſaluie: valet paraliticis et epylēticis fomētatio ex aqua decoctionis eius valet contraſtringiriam et diſenteriā. matricem mūdificat. ¶ Pli.libro. xxii. herbam noſtri qui nunc ſunt herbarit ēleliſphacon grece: latini vocant ſaluiā mente ſimileꝫ canaodoratā. hac appoſita partꝰ emortuos extrahūt itēqꝫvermes aurium et vlcerū. ¶ Idem in libro. xxvi. Herba que a quibuſdā appellatur ſaluia ſimilis verbaſco:ꝯteritur ea et colata calefit. et ſic ad tuſſiꝫ lateriſqꝫ dolores bibitur. Eademqꝫ cōtra ſcorpiones atqꝫ dracones marīos efficax eſt. contra ẜpentes etiā ex oleo ꝑugi ea ꝓdeſt. hyſopi faſciculꝰ cum quadrāte mellis decoquitur ad tuſſim ¶ Dyaſcorides. Eliſifacꝰ id eſt ſaluiafrutex eſt oblongā multas habens virgas quadras etalbas. foliaqꝫ habet malis cidoniis ſimilia: ſed oblonga et minora et aſꝑa: et albidiora: et odorata: ſed ruboſa Semen ſupra virgas eſt illi ſimile ormino agreſti.Naſcitur in locis aſperrimis. virtus eſt ei diuretica.menſtruis imperat abortū facit. ſcorpionis maritimiꝑcuſſum mitigat. Eſt aūt carmātica id eſt ſanguinemfluenteꝫ vulneribꝰ ſtringit. ſordidaqꝫ purgat vulneraCapilloſ nigreſcere facit. ⁊ elixatura folioꝝ ac virgaꝝeius nature pruriginē compeſcit. Eſt etiā virtutis redarguentis cum acrimonia. vnde ad diſenteriā et viſcerū fluxum quē greci rigeon vocant: facit. Succꝰ folioꝝ eius capillos denigrat et vrinā ꝓuocat ¶ MacerSaluia cui nomē eliſifacos eſt apud grecos Tum mulſa iecoris prodeſt potata querelis. Pellit abortum. lociūqꝫ menſtrua purgat. Trita venenatos curat ſuꝑaddita morſus. Crudis vulneribꝰ que multo ſanguīe manant Apponas tritā dicunt retinere cruorē. Cum vīoſuccꝰ tepidꝰ ſi ſumitur huius. Cōpeſcit tuſſim vetereꝫlateriſqꝫ dolorem. Pruritꝰ vulue curat: virgeqꝫ viril̓:Si foueas vino fuerit quo ſaluia cocta. Illiꝰ ſuccō crines nigreſcere dicūt. Si ſint hoc vncti crebro ſub ſole calenti¶ CXLI.¶ De ſandice et ſanſuco. ¶ Ex ſinonimisAndix eſt herba quedā de qua panni tinguntur in blaueū coloreꝫ ¶ Pliniꝰ libro. xxxv. Sādaraca ſi toreatur eq̄ parte rubrica admixtaſandicem facit Quāꝙͣ animaduerto virgiliū eſtimaſſeid herbam eſſe: verſu illo. Spōte ſua ſandix paſcentesveſtiet agnos ¶ Idem in libro. xxii. Sandix in olere ſilueſtri a grecis ponitur. ſicut opinio et eraſiſtratus tradūt De cocta vero aluū ſiſtit. et ſemine ſingultus confeſtī ex aceto ſedat. Illinitur. ambuſtis. vrinā cit. Suocꝰ decocte ꝓdeſt ſtomacho. iocineri renibus ac veſice.hec eſt quam areſtophanes curipedi poete ioculariterobiicit eius matrem ne oīꝰ quidē legittimū venditaſſe:

ſed ſandicꝫ. Peculiaris laus eius. ꝙ fatigato venerecorꝑe ſuccurrit. marceſſenteſqꝫ ſenio iam excitat coitꝰ.Alui qͦqꝫ femīaꝝ ꝓfluuia ſiſtit ¶ Dyaſcorideſ. Sādixvel ſcandix cale facit et deſiccat fortiter ac dyaforeticūeſt: et ob hoc merito viſceꝝ purgatiuū eſt. ¶ IſidorusSanſucꝰ eſt herba quā latini vocāt amaracuꝫ. de quaſ. ſub eadē amaraci nomine iam dictū eſt ſupra ¶ Beaſcorides. Sāſucus a ſiculis nominat̉ amaracus. et eſtramoſa multas habēs virgas ſuꝑ terram expāſas: cāfoliis paruis atqꝫ rotūdis nepite ſimilibꝰ: ac velut hytis et acerrimis. herba tota eſt valde amara. vires habens acres atqꝫ calefactorias. ad omnē duriciem vel rigorem valde ydonea Medetur etiā cataplaſmata ſiuepotata a ſcorpione vexatis: vel difficultati mictus. vl̓inteſtinoꝝ tormento laborantibꝰ Eius elixaturā medetur ydropicis. vrinā ꝓuocat et tortōnibꝰ ē vtilis. Sucͣcꝰ addito melle liuores detergit. ſcorpionuꝫ ictus cumaceto et ſale cōpeſcit. laxationibꝰ bene adhibetur. cerotis vtiliter additur. Omnes tumores corꝑis et oculorum ſpargit cathaplaſmata et maxime cum polenta īpoſita. Item appoſita ſolite purgatōneꝫ materie ꝓuocat in feminis. bene quoqꝫ malagmatibꝰ miſcetur ⁊ acopis Sanſucum eſt in tercio calidū et ſiccū: doloremcapitis et emigraneū de flegmate ⁊ colera nigra curatſi ex eiuſ apozimate caput lauetur: aut naribꝰ applicet̉diſſoluit opilationeꝫ et groſſam ventoſitatē. Eiꝰ apozima bibitum ydropiſim: ſtranguiriā: ventris dolore habentibꝰ fit bonū Cum melle cathaplaſmatuꝫ nigredinem in palpebris āputat. ⁊ cū aceto morſum ſcorpiōiscurat. peſſariſatū vero menſtrua ꝓuocat. lapidē aufertepilenticis cōuenit et paraliticis. auribꝰ inſtillatuꝫ dolorem placat: et ſonitum.¶ CXLII.¶ Iſidorus¶ De ſatur eiaAtureiā eſt herba calida et ꝓprie ignita vnd̓et illi nom̄ inditum credunt: eo ꝙ in veneremꝓnos facit ¶ Palladiꝰ libro. iii. In februariomēſe ſatureia ſeritur ſolo pingui vel ſtercorato et apricō: vel melius mari ꝓximo. et cepulis mixta ſeminatur¶ Diaſcorides. Satura l̓ ſatureia calefacit: et nimisdeficcat: manifeſte ex tenuat Ideoqꝫ vrinā et mēſtiuamouet ac fetus extrahit. potui data viſcera purgat. athorace̓ atqꝫ pulmone humorem purgat. ⁊ ꝑ os ſputapellit. vrina quidem mouet ex vino potata. letargicosletaliter dormientes excitat: eoꝝ capiti cum aceto freqͥnter infuſa Stomachū quoqꝫ nauſeāteꝫ cōfirmat inouo ſumpta vel potata. ⁊ cōtra ea que ictibus aculeatis ſentiunt animalia ¶ Plateariꝰ Satureia eſt calidaet ſicca. Et pultes ex farina ⁊ aqua ⁊ eius puluere mūdificant ſpiritualia: puluis eiuſdem comeſtꝰ ad idē vale ¶ Macer. Timbra ſolet grece dici ſatureia latine.Illi ficca nimis: vis eſt ⁊ feruida valde. Prouocat vrinam mouet quoqꝫ menſtrua ſumpta. Pellit abortiuūmuliebria viſcera purgat Illius puluis cuꝫ cocto melle ſubactus. Et manſꝰ vel cum vino ſi ſumitur idē Pectoris humorem pellit ꝑ ſputa tenacem. Cū vino tepido cōpeſcit tormina ventris. Si large bibatur verumiam ſepe ꝓbaui. Eſt qͥdam morbꝰ let argus nomīe dictus. Oppoſitū medici queꝫ dicunt eſſe freneſim. Ꝙvetat hec ſomnū ſomnꝰ grauat hic nimis egrum. Hoctam letali ſōno depreſſus aceto Cimbram cōmiſcens:foueat caput inde frequēter. Sic vicium pigri poteritdepellere morbi Hanc herbā caueat mulier contingere p̄gnans. Nā nō māſa mō ſed partum ſubdita pellitNauſea ſedatur hac ſi bene trita bibatur. Cum modico vino: vel ſi ſūmatur ī ouo. Hocqꝫ modo mire venerem ſolet illa mouere. Si largo potu viridis vel ſiccabibatur Si deſit thimꝰ ꝓ thimo ponere timbrā Precipiunt medici ꝙ vis eſt vnā duobꝰ Qd̓ ſi cum vino meliungitur ⁊ piper illi Non modicuꝫ veneris ſuccēdere