De re militari Liber Quartus.dæ arbores ēt diuiſæ ꝑ tabulas duplices ad maiorē ſiccitatē mereant̉ īdu-cias. Nā qͣ uirides cōpāgunt̉ cū natiuū humorem exudauerint cōtrahun-tur: & rimas faciūt latiores: quo nihil periculoſius eſt nauigātibus.De titulo Liburnarum.Vod ad magnitudinē ꝑtinet minīæ. Liburnæ remoꝝ habentſingulos ordīes paulo maiores binos idoneæ mēſuræ ternos:uel qͣternos. Interdū ꝗ nos ſortiūt̉ remigū gradus. nec hoc cui-Iꝗͣ enorme uideat̉: cū in actiaco bello lōge maiora referāt̉ con-curriſſe nauigia: ut ſenoꝝ ēt uel ultra ordinū fuerint. Scaphæ tamē maioribus liburnis exploratoriæ ſociant̉: q̄ denos ꝓpe remiges in ſingulis ꝑti-bus habeāt: qͣs britāni pictas uocāt ꝑ has & ſuꝑuētus fieri. & cōmeatus aduerſarioꝝ nauiū aliūde ītercipi aſſolet: & ſpeculādi ſtudio aduētus eaꝝ:vel cōſiliū dep̄hēdi. Ne tamē exploratoriæ naues cādore ꝓdant̉ colore ueneto: ꝗ marinus ē fluctibus ſimilis uela tīgūt̉: & funes cera qͣ ungere ſolētnaues cōficit̉. Nautæ quoqꝫ: uel milites uenetā ueſtē induūt: ut nō ſolū ꝑnoctē: ſed ēt ꝑ diē facilius lateāt explorātes. Nomina Ventoꝝ.Vicūqꝫ exercitū armatis claſſibus uehūt turbinū ſigna debētante p̄noſcere. Procellis nāqꝫ: & fluctibus liburnæ grauius ſæ-pe: ꝗͣ ui hoſtiū perierūt. In qͣ ꝑte naturalis philoſophiæ tota ēadhibēda ſolertia: qͣ uentoꝝ: tēpeſtatūqꝫ cœleſti rōne naturacolligit̉. Et ꝓ acerbitate pelagi ſicut cautos & ꝓuidos cautelatutat̉: ita negligētes extinguit in curia. Igit̉ uentoꝝ numeꝝ: atqꝫ uocabu-li. ars nauigādi primū debet īſpicere. Veteres aūt iuxta poſitionē cardinūtantū qͣttuor uentos principales a ſingulis cœli partibus flare credebant.Sed experimento poſterior ætas duodecim comp̄hendit. Hoꝝ uocabulaad ſūmouendā dubitationē non ſolum græca: ſed etiam latina ꝓtulimus:ita ut uentis principalibus declaratis eos: ꝗ ipſis dextra: leuaqꝫ cōiūcti ſūtindicemus. Verno itaqꝫ ſolſtitio id eſt ab oriētali cardine ſumimus exor-dium: exquo uentus oritur apeliotes .i. ſubſolanus. Huic a dextra iungiturcircius: ſiue chorus. A ſiniſtra eurus: ſiue uulturnus. Meridianum aūt cardinē poſſidet notus id ē auſter huic a dextra iungit̉ leuconotus. a ſiniſtralibonatus. Occidētalē uero cardinē tenet zephyrus: huic adextra iūgit̉ lipſſiue africus. a ſiniſtra iapix ſiue fauonius. Septētrionalē uero cardine ſortitus ē apartias ſiue ſeptētrio: cui adheret traſias: ſiue cracias. A ſiniſtra boreas. i. aꝗlo. Hi ſæpe ſinguli. Interdū duo. Magnis āt tēpeſtatibus etiā tres pariter flare cōſueuerūt. Horū īpetu maria quæ ſua ſpōte trāquilla ſūt & ꝗeta undis eſtuātibus ſeuiunt. Horū flatu pro natura tēporū uel locoꝝ ex ꝓcellis ſerenitas reddit̉: & ruſus ī ꝓcellas ſerena mutātur. Nā ſcd̓o ſpiramīeoptatos claſſis īuenit portus aduerſos ſtare: uel r̄gredi: aut diſcrien ſuſtīer̄cōpellit̉ & ideo difficile naufragiū ꝑtulit: ꝗuētoꝝ rōnē diligēter inſpexit.i ii