De eternitatemundi.

Repugnaret aūt in cauſis ꝓducentibꝰ effectꝰ ſuoꝑ motum: qꝛ opꝫ ꝙ pͥncipium motꝰ p̄cedat finemeius. Et qꝛ hoīes conſueti ſunt ꝯſiderare huiuſmodi factioneſ q̄ ſunt ꝑ motum: ideo nō facile capiunt ꝙ cauſa agens duratione effectū ſuū non p̄cedat. Et inde ē ꝙ multoꝝ inexperti ad pauca reſpicientes enūciant facile. Nec pōt huic rationiobuiari qꝛ deus eſt cā agens ꝑ voluntatem: qꝛ voluntas nō eſt neceſſarium ꝙ p̄cedat duratione eſfectum ſuum: nec agens ꝑ voluntatē niſi ꝑ hoc ꝙagit ex deliberatione: quod abſit vt in deo ponamus. ¶ Preterea cāꝓducens totam rei ſubſtantiam nō minꝰ poteſt in ꝓducendo totam ſb̓am qͣꝫcām ꝓducens formam in ꝓductione forme. īmomulto magis qꝛ non ꝓducit educendo de potentia materie ſicut ē in eo ꝗꝓducit formam. Sꝫ aliquod agens quod ꝓducit ſolū formam pōt in hocvt forma ab eo ꝓducta ſit qn̄cunqꝫ ip̄m eſt: vt pꝫin ſole illuminante: ergo multo fortiꝰ deus ꝗ producit totam rei ſb̓am: pōt facere vt cauſatū ſuuꝫſit qn̄cunqꝫ ip̄e eſt. ¶ Preterea ſi aliqua ſit cauſaqua poſita in aliquo inſtanti non poſſit poni effectus eiꝰ ab ea ꝓcedens in eodem inſtanti: hoc nōeſt niſi qꝛ illi cauſe deeſt aliquid de cōplemento.Cauſa enim cōpleta ⁊ cauſatum ſunt ſimul. Sꝫdeo nunqͣꝫ defuit aliꝗd de cōplemento: ergo cauſatum eiꝰ ſemper pōt poni eo poſito. Et ita non ēneceſſarium ꝙ duratiōe p̄cedat. ¶ Preterea voluntas volentꝭ nihil minuit de virtute eiꝰ: ⁊ precipue in deo. Sed oēs ſoluentes ad rōnes Ariſtotelis quibꝰ ꝓbat̉ res ſemꝑ fuiſſe adeo ꝑ hoc ꝙ idēſemꝑ facit ideꝫ. dicūt ꝙ hoc ſequeret̉ ſi non eſſetagens ꝑ voluntatē: ergo ⁊ ſi ponat̉ agens ꝑ voluntatem nihilominus ſequit̉ ꝙ pōt facere vt cauſatum ab eo nunqͣꝫ non fit. Et ita pꝫ ꝙ nō repugnatintellectui qd̓ d̓r cā agens nō p̄cedere effectū ſuuꝫduratione: qꝛ in illis q̄ repugnant intellectui: denon pōt facere vt illud ſit. ¶ Nunc reſtat viderean repugnet intellectui aliquod factū nunqͣꝫ nonfuiſſe: ꝓpter hoc ꝙ neceſſarium ſit nō eſſe eiꝰ eſſeduratione p̄cedere: ꝓpter hoc quod dr̄ ex nihilofactum eē. Sed ꝙ hoc in nullo repugnet oſtendit̉ꝑ dictum Anſelmi in mologiō capl̓o s. exponentis quomodo creatura dicat̉ facta ex nihilo. Tertia inꝗt interp̄tatio qua dicit̉ aliquid eſſe factumex nihilo ē cū intelligimꝰ eſſe ꝗdem factū ſed noneſſe aliꝗd vnde ſit factuꝫ. Per ſil̓em ſignificationem dici videt̉ cū homo ꝯtriſtat̉ ſine cauſa: dr̄ cōtriſtatꝰ de nihilo. Scd̓m igit̉ hūc ſenſum ſi intelligat̉ quod ſupra ꝯcluſum eſt qꝛ p̄ter ſūmaꝫ eſſentiā cuncta q̄ ſunt ab eodē ex nihilo facta ſunt .i. nōex aliquo: nihil incōueniēs ſequet̉. Unde pꝫ ꝙ ſhāc expoſitionem nō ponit̉ aliquis ordo eiꝰ quodfactum ē ad nihil quaſi opportuerit pͥus: qd̓ factūē nihil fuiſſe ⁊ poſtmodū aliꝗd eſſe. ¶ Preterea

ſupponat̉ ꝙ ordo ad nihil in p̄poſitione importarus remaneat affirmatꝰ: vt ſit ſenſus creatura facta ē ex nihilo .i. facta ē poſt nihil: hͨ dictio poſt ordinē importat abſolute. Sed ordo multiplex eſtſ. durationis ⁊ nature. Si igit̉ ex cōi ⁊ vl̓i non ſeqtur ꝓprium ⁊ particulare: nō erit neceſſarium vtꝓpter hoc ꝙ creatura eē poſt nihil dr̄: prius duratione fuerit nihil: ⁊ poſtea fuerit aliꝗd: ſed ſufficitſi prius natura ſit nihil: qͣꝫ ens. Prius eniꝫ inentvnicuiqꝫ natural̓r qd̓ ꝯuenit ſibi in ſe: qͣꝫ qd̓ ſoluꝫex alio hꝫ. Eſſe aūt non hꝫ creatura niſi ab alio: ſibi aūt relicta in ſe ꝯſiderata: nihil eſt. Vnde p̓usnaͣliter īeſt ſibi nihil qͣꝫ eſſe. Nec opꝫ ꝙ ꝓpter hocſit ſimul nihil ⁊ ens: qꝛ duratione nō p̄ceſſit. Nōenim ponit̉ ſi creatura ſemꝑ fuit vt in aliquo tꝑenihil ſit: ſed ponit̉ ꝙ natura eiꝰ eſt talis ꝙ eēt nihilſi ſibi relinqueret̉ vt ſi dicamꝰ aerem ſemꝑ fuiſſeilluminatū a ſole: oportebit dicere ꝙ aer eſt factꝰlucidus a ſole. Et qꝛ omne quod fit ex incōtingētifit .i. ex eo quod nō ꝯtingit ſimul̓ eē cū eo quod defieri: oportebit dicere ꝙ ſit factꝰ lucidus ex nō lucido vel tenebroſo: non ita ꝙ vnqͣꝫ fuerit nō lucidus vel tenebroſus ſed qꝛ eēt talis ſi ſibi ſoli relinqueret̉. Et hoc exp̄ſſiꝰ pꝫ in ſtellis ⁊ orbibꝰ ꝗ ſemper illuminant̉ a ſole. ¶ Sic ergo pꝫ ꝙ in hoc qd̓dr̄ aliꝗd factum eē a deo ⁊ nunqͣꝫ non fuiſſe: non ēintellectꝰ aliqua repugnātia. Si enim eēt aliquarepugnantia mirū ē quomodo Auguſtinꝰ eā nonvidit: qꝛ h̓ efficaciſſima via eēt ad improbādumeternitatē mundi: cum tn̄ ip̄e multꝭ rōnibꝰ impugnet eternitateꝫ mūdi in. xj. ⁊. xij. de ciuitate dei.Hāc aūt viam oīno p̄termiſtit. Quinīmo īnuerevidet̉ ꝙ nō ſit ibi repugnātia intellectuū. Un̄ dicit. x. de ciuitate dei. 31. c. de Platonicis loquēs.Id quomodo intelligant viderint non eē hͦ videlicet tꝑis ſed ſubſtitutionis initium. Sicut eniminꝗunt ſi pes ſemꝑ ex eternitate fuiſſet ī puluere:ſemꝑ ei ſubeſſet veſtigiū quod tn̄ veſtigiuꝫ ex calcante factum nemo dubitaret nec alterū altero pͥus eēt qͣꝫuis alterū ab altero factū eſſet. Sic inꝗunt ⁊ mūdus ⁊ dij in illo creati ſemꝑ fuerūt: ſemper exn̄te eo ꝗ fecit ⁊ tamen facti ſunt. Nec vnqͣꝫdicit hoc nō poſſe intelligi: ſed alio modo ꝓceditꝯͣ eoſ. Itē dicit. xj. libro. 4. c. Qui aūt a deo ꝗdemfacta mundū fatent̉ nō tn̄ eū tꝑis volūt habere ſꝫſue creationis initiū: vt modo quodā vix ītelligibili ſemꝑ ſit factꝰ: dicūt ꝗdem aliꝗd vn̄ ſibi deuꝫvident̉ velut a fortuita temeritate defendere.¶ Cauſa aūt quare vix ē ītelligibilis: tacta ē in pͥma rōne. Mirū ē ēt quomodo nobiliſſimi ph̓oꝝhanc repugnātiam nō viderunt. Dicit enim AlūSuſtinꝰ in eodem libro. c. g. contra illos loquens:de quibꝰ in p̄cedenti auctoritate facta ē mentio.Cum hijs enim agimꝰ qui ēt deū corpoꝝ ⁊ oīumnaturaruꝫ que nō ſunt quod ip̄e creator ē nobūcū