Druckschrift 
Preclarissima opuscula diui Thome aquinatis sacri ordinis p[rae]dicator[um] in quibus o[mn]is phy[losophia]e [et] diuinar[um] scripturar[um] theoremata est co[m]plexus
Einzelbild herunterladen
 

Opuſculumvigeſimum

priuant̉ ad penas grauiſſimas reſeruati: vehemēter ſtudendū eſt his qui regendi offin̄ ſuſcipiuut vt reges ſe ſubditis p̄beant non tyrānos. De rege aūt quid ſit: ⁊ ꝙ expediat multitudini regem habere. Adhuc aūt ꝙ preſidi expediatſe regem multitudini exhibere ſubiecte non tyrānum tanta a nobis dicta ſint. Procedit ad oſtendēdum regis offin̄: vbi ẜviam nature on̄dit regem eē in regno ſicut aīa ēin corpore: ⁊ ſicut deus eſt in mundo. CA. XII.Onſequens aūt dictis eſt ꝯſiderare qd̓ ſitregis offm̄: ⁊ qualē oporteat eē regeꝫ. Ꝙꝛcv̓o ea que ſunt ẜm artem imitant̉ ea queſunt ẜm nam: ex ꝗbus accipimus vt ẜm rationēoꝑari poſſimus optimum videt̉ regis offm̄ a forma regiminis naͣlis aſſumere. Inuenit̉ aūt in rerum natura regimē ⁊ vl̓e ⁊ particulare. Uniuerſale ꝗdem ẜm ꝙ oīa ſub dei regimine continent̉:q ſua ꝓuidentia vniuerſa gubernat. Particulareaūt regimen maxime ꝗdem diuino regimini ſil̓eeſt quod inuenit̉ in hoīe: ꝗ ob hoc minor mūdusappellat̉: qꝛ in eo inuenit̉ forma vl̓is regiminisNam ſicut vniuerſa creatura corporea ⁊ oēs ſpirituales virtutes ſub diuino regimine continentur: ſic ⁊ corporis mēbra ⁊ cetere vires anime arōne regunt̉. Et ſic quodāmodo ſe hꝫ ratio in homine ſicut deus in mundo. Sꝫ qꝛ ſicut ſupra on̄dimus homo eſt aīal naturaliter ſociale in multitudine viuens: ſimilitudo diuini regiminis inuenitur in hoīe non ſolum qͣntuꝫ ad hoc ꝙ ꝑ rōnemregitur vnus homo: ſed etiam qͣntum ad hoc ꝙ ꝑrōnem vnius hominis regit̉ multitudo: qd̓ maxime ꝑtinet ad offm̄ regis: dum ⁊ in ꝗbuſdaꝫ aīalibus que ſocialiter viuūt quedā ſimilitudo inuenitur huius regiminis ſicut in apibus: in ꝗbus etreges eē dicunt̉. Nō ꝙ in eis ꝑ rōnem ſit regimēſed ꝑ inſtinctum nature inditum a ſūmo regenteꝗ eſt actor nature. Hoc igit̉ offm̄ rex ſe ſuſcepiſſecognoſcat: vt ſit in regno ſicut in corpore aīa: ⁊ ſicut deus in mundo. Que ſi diligēter recogitet exaltero iuſticie in eo zelus accēdit̉: dū ꝯſiderat adhoc ſe poſitū vt loco dei iudiciū in regno exerceat: ex altero v̓o māſuetudinis ⁊ clementie lenitatem acꝗrit: dū reputat ſingulos ꝗ ſuo ſubſunt regimini ſicut ꝓpria membra.Aſſumit ex hac ſimilitudine modum regiminis: vt ſicut deus vnāquāqꝫ rem diſtinguit quodam ordine ⁊ ꝓpria oꝑatione ⁊ loco: ita rex ſb̓ditos ſuos ī regno: ⁊ eodē modo de aīa. C. XIII.Portet igitur conſiderare quid deus īmundo faciat. Sic enim manifeſtumoerit quid īmineat regi faciēdū. Sūt ātvniuerſaliter cōſideranda duo operadei in mundo. Unum quo mundum inſtituit. Alterum quo mundū inſtitutū gubernat. Hec etiaꝫ

duo opera aīa habet in corpore. Nam pͥmo quidem virtute aīe informat̉ corpus: deinde v̓o ꝑaīam corpus regitur ⁊ mouetur. Hoꝝ aūt ſcd̓mquidē magis ꝓprie pertinet ad regis officium.Unde ad oēs reges ꝑtinet gubernatio ⁊ a gubernationis regimine regis nomē accipit̉. Primūaūt opus nō oībus regibus ꝯuenit. Non enī oēsregnum aut ciuitatem inſtitiunt in quo regnantſed regno ac ciuitati iaꝫ inſtitutis regiminis curam impedunt. Eſt autē cōſiderandū ꝙ niſi preceſſiſſet qui inſtitueret ciuitatē aut regnum: locūnō haberet gubernatio regni. Sub regis enī officio cōprehenditur etiaꝫ inſtitutio ciuitatis ⁊ regni. Nōnulli enim ciuitates inſtituerunt in quibus regnarent: vt Ninus ninitiē: ⁊ rōmulus romam. Similiter etiam ad gubernationis officium pertinet: vt gubernata ꝯſeruet ac eis vtat̉ad quod ſunt cōſtituta. Non igitur gubernatiōisofficium plene cognoſci poterit: ſi inſtitutiōis rōignoret̉. Ratio aūt inſtitutionis regni ab exēplo inſtitutionis mundi ſumēda eſt. In quo pͥmoꝯſideratur ip̄arum rerum ꝓductio: deinde ꝑtiuꝫmundi ordinata diſtinctio. Ulteriuſ aūt ſingulismundi partibus diuerſe rerum ſpecies diſtribute vident̉: vt ſtelle celo: volucres aeri: piſcēs aq̄aīalia terre. Deinde ſingulis ea quibus indigētabundanter diuinitus ꝓuiſa videntur. Hancaūt inſtitutiōis rōnem Moyſes ſubtiliter ⁊ diligenter expreſſit. Primo enim rerum ꝓductionēꝓponit dicens: In principio creauit deꝰ celum ⁊terram. Deinde ẜm ordinē cōuenientē oīa diuinitus diſtincta eſſe denunciat: vꝫ diem a nocte:a ſuperioribꝰ inferiora: mare ab arida. Hinc celum luminaribus: auibus aereꝫ: mare piſcibusaīalibus terraꝫ ornatam refert. Ultimo aſſignatum hominibus terre aīaliūqꝫ dn̄ium. Uſum v̓oplantarum tam ip̄is qͣꝫ aīalibus ceteris ex ꝓuidentia diuina denunciat. Inſtitutor aūt ciuitatis⁊ regni de nouo ꝓducere homines ⁊ loca ad inhabitandum ⁊ cetera vite ſubſidia nō pōt: ſꝫ neceſſe habet his vti que in natura preexiſtunt. Sicut etiam cetere artes operationis ſue materiāa natura accipiunt: vt fabri ferrum: hedificatorligna ⁊ lapides in artis vſum aſſumūt. Neceſſe eſt igitur inſtitutori ciuitatis ⁊ regni: pͥmum ꝗdem cōgruum locū eligere qui ſalubritate habitatores ꝯſeruet vbertate ad victū ſufficiat: amenitate delectet: munitione ab hoſtibus tutos reddat. Quod ſi aliquid de dicta oportunitate deficiat: tanto locus erit cōuenientior: qͣnto plura velmagis neceſſaria de p̄dictis habuerit. Deindeneceſſe eſt vt locum electum inſtitutor ciuitatisaut regni diſtinguat ẜm exigentiā eorum que ꝑfectio ciuitatis aut regni requirit. Puta ſi regnūīſtituēdū. ſit oportet prouidere quis locus aptus