De regimineprincipum.
ſit vrbibus conſtituendis: quis villis: ꝗs caſtrisvbi conſtituenda ſint ſtudia litterarum: vbi exercitia militum: vbi negociatoꝝ cōuentus: ⁊ ſic dealijs que perfectio regni reꝗͥrit. Si auteꝫ inſtitutiōi ciuitatis opera detur ꝓuidere oportet: quislocus ſit ſacris: quis iuri reddendo: ꝗs artificibꝰſingulis deputādus. Ulterius aūt oportet hoīescongregare: ꝗ ſunt congruis locis ẜm ſua officiadeputādi. Demum v̓o ꝓuidendum eſt vt ſingulis neceſſaria ſuꝑpętant ẜm vniuſcuiuſqꝫ conditionem et ſtatum. Aliter enim nequaqͣꝫ poſſet regnū vel ciuitas cōmanere. ¶ Hec igitur ſunt vtſummarie dicatur: que ad regis offm pertinentin inſtitutione ciuitatis aut regni ex ſimilitudineinſtitutionis mundi aſſumpta.¶ Quis modus gubernandi competat regi: qꝛẜm modum gubernationis diuine: ꝗ quidē modus gubernādi a gubernatiōe nauis ſumpſit initium: vbi ⁊ ponitur comparatio ſacerdotalis dominij ⁊ regalis.CA. XIIII.Icut autem inſtitutio ciuitatis aut regniex forma inſtitutionis mundi conuenienter accipitur: ſic ⁊ gubernationis ratio exdiuina gubernatione ſumēda eſt. Eſt tamē p̄conſiderādum ꝙ gubernare ē id quod gubernat̉ conuenienter ad debitū finem ꝑducere. Sicut etiaꝫnauis gubernari dicit̉: dum ꝑ naute induſtriamrecto itinere ad portū illeſa ꝑducitur. Si igit̉ aliquid ad finem extra ſe ordinet̉ vt nauis ad portūad gubernatoris offm̄ pertinebit: non ſolum vtrem in ſe conſeruet illeſam: ſed ꝙ vlterius ad fineꝫ ꝑducat. Si v̓o aliquid eēt cuius finis nō eētextra ipſum: ad hoc ſolum intēderet gubernatoris intentio vt rem illam in ſua ꝑfectione conſeruaret illeſam. Et qͣꝫuis nihil tale inueniat̉ in rebus poſt ip̄m deum ꝗ ē oībus finis: erga id tamēqd̓ ad fineꝫ extrinſecum ordinatur multiplicitercura impedit̉ a diuerſis. Nam forte alius erit qcuram gerit vt res in ſuo eē conſeruet̉. Alius autem vt ad vlteriorem ꝑfectionē perueniat: vt īipſa naui vnde gubernationis ratio aſſumit̉ manifeſte apparet. Faber enim lignarius curam hꝫreſtaurandi ſi ꝗd collapſum fuerit in naui: ſꝫ nauta ſollicitudinem gerit vt nauem ꝑducat ad portum. Sic etiam contingitin homine. Nam medicus curam gerit vt vita hominis conſerueturin ſanitate: Iconomus vt ſuppetāt neceſſaria vite: doctor aut curam gerit vt veritatem cognoſcat: inſtitutor aūt morum: vt ẜm rōnem viuat.Ꝙ ſi homo non ordinaret̉ ad aliud exterius bonum ſufficerent homini cure p̄dicte. Sed eſt qd̓dam bonum extraneum homini qͣꝫdiu mortalit̓viuit .ſ. vltima beatitudo que in fruitione dei expectat̉ poſt mortē. Quia vt apoſtolus ait ſcd̓e adcor. 5. qͣꝫdiu ſumꝰ in corpore peregrinamur a do
mino. Ande homo xp̄ianus cui beatitudo illa tper xp̄i ſanguinem acꝗſita: ⁊ qui ꝓ ea aſſequendaſpi. ſancti arram accepit: īdiget alia ſpirituali cura per quam dirigat̉ ad portum ſalutis eterne.Hec aūt cura per miniſtros eccleſie xp̄i fidelibꝰexhibet̉. ¶ Idem aūt oportet eē iudicium de fine totius multitudinis ⁊ vnius. Si igit̉ finis hominis eēt bonum quodcūqꝫ in ipſo exiſtens: ⁊ regende multitudinis finis vltimus eēt ſimiliter:vt tale bonū multitudo acꝗreret ⁊ in eo permaneret: ⁊ ſi ꝗdem talis vltimus ſiue vnius hominis ſiue multitudinis finis eēt corporalis vita ⁊ſanitas corporis: medici eēt offm̄. Si autē vltimus finis eēt diuitiarum affluentia. Iconomusrex ꝗdam multitudinis eēt. Si v̓o bonuꝫ cognoſcende veritatis tale ꝗd eſſet ad quod poſſꝫ multitudo ꝑtingere: rex haberet doctoris offī. Uidetur aūt vltimus finis eē multitudinis congregate viuere ẜm virtutē. Ad hoc enin hoīes congregātur vt ſimul bene viuant quod conſeꝗ nonpoſſet vnuſꝗſqꝫ ſingulariter viuens. Bona autēvita eſt ẜm virtutem. Uirtuoſa igitur vita ē congregationis humane finis. Huius autem ſignuꝫeſt ꝙ hi ſoli partes ſunt multitudinis congregateꝗ ſibi inuicem cōmunicant in bene viuendo. Sienim ꝓpter ſolum viuere hoīes conuenirēt: alia⁊ ſerui eēt pars aliqua congregationis ciuilis.Si v̓o ꝓpter acꝗrēdas diuitias: oēs ſimul negociantes ad vnam ciuitatem ꝑtinerēt. Sicut videmus eos ſolos ſua vna multitudine computari ꝗ ſub eiſdem legibus: ⁊ eodem regimine dirigūtur ad bene viuenduꝫ. Sꝫ qꝛ homo viuendoẜm virtutē ad vlteriorem finem ordinatur ꝗ cōſiſtit in fruitione diuina vt ſupra iam diximus:opꝫ eundem finem eē multitudinis humane quieſt hominis vnius. ¶ Non ē ergo vltimus finismultitudinis ꝯgregate viuere ẜm virtutē: ſed ꝑvirtuoſam vitam ꝑuenire ad fruitionē diuinaꝫ.¶ Si ꝗdem aūt ad hunc finē ꝑueniri poſſet virtute humane nature: neceſſe eēt vt ad officiū regis pertineret dirigere homines in hunc finem.Hunc enim dici regē ſupponimus cui ſūma regiminis in rebus humanis cōmittit̉. Tanto auteſt regimen ſublimius: qͣꝫto ad finem vlterioreꝫordinat̉. Semꝑ enim inuenitur ille ad quem ꝑtinet vltimus finis imꝑare operantibꝰ ea que adfinem vltimū ordinantur. Sicut gubernator adquem ꝑtinet nauigationē diſponere: imꝑat ei ꝙnauem ꝯſtituit qualē nauē nauigatiōi aptā facere debeat. Ciuilis aūt ꝗ vtitur armis imꝑat fabro qualia arma fabricet. Sꝫ qꝛ finem fruitiōisdiuine nō conſeꝗtur homo ꝑ virtutem humanaſed virtute diuina iuxta illud apoſtoli Ro. 6. gratia dei vitā eterna: ꝑducere ad illū finē nō hijmani erit ſꝫ diuini regiminis. Ad illū igitur regem