O puſculum.xvi.

intellectiuum quod ipſe ſub dubio relinquit ſimiliter dicendum eēt ꝙ vegetatiuum ⁊ ſenſitiuumſunt in intellectiuo: vt trigonum ⁊ tetragonuꝫ inpentagono. Eſt autē tetragonū ꝗdā a trigono ſimpliciter alia figura ẜm ſpēm nō autē a trigono qd̓eſt potentia in ip̄o: ſicut nec quaternarius a ternario que ē pars ip̄ius: ſꝫ a ternario qui eſt ſeorſumexiſtens. Et ſi ꝯtingeret diuerſas figuras a diuerſis agētibus ꝓduci: trigonum quidē ſeorſum a tetragono exiſtens: haberet aliā cām ꝓducenteꝫ qͣꝫtetragonum: ſicut ⁊ habet aliā ſpēm: ſed trigonuꝫquod ineſt tetragono haberet eandā cām ꝓducētem. Sic igit̉ vegetatiuum quidā ſeorſum a ſenſitino exiſtens: alia ſpēs aīe eſt: ⁊ aliam cām ꝓductiuam habet. Eadem tn̄ cauſa ꝓductiua eſt ſenſit iui: ⁊ vegetatiui: quod ineſt ſenſitiuo. Si ergoſi dicat̉ ꝙ vegetatiuum ⁊ ſenſitium: quod ineſt ītellectiuo: eſt a cauſa extrinſeca a qua eſt ītellectiuum: nullum incōueniēs ſequit̉. Non .n. inconueniens eſt effectum ſuperioris agētis habere virtutem quam habet effectus inferioris agentis: ⁊adhuc amplius. Unde etiā aīa intellectiua qͣꝫuiſſit ab exteriori agēte: habet tn̄ virtutes quas habent aīa vegetatiua: ⁊ ſenfitiua que ſunt ab inferioribus agētibus. Sic igit̉ diligenter conſideratis fere oībus verbis Iriſtotelis que de intellectu humano dixit apparet eum huius fuiſſe ſentētie: ꝙ aīa humana ſit actus corꝑis: ⁊ ꝙ eius ꝑs ſiue potētie ſit intellectus poſſibilis.Unc autē ꝯſiderare opꝫ quid alij peripan thetici: de hoc ip̄o ſenſerunt: ⁊ accipiamyprimo verba Lemiſtij in comēto de aīa:vbi ſic dicit. Duas ergo difforentias eſſe humani animi neceſſe ē: intellectum potētie: ⁊ intellectum agentem hic priorem illum quaſi adortusamplexuſqꝫ primuꝫ quaſi educit in lucem e tenebris: ⁊ in actu cōſtituit: deinde habituꝫ in eo quēdam afformat: in quo vniuerſales rerum notiones ⁊ ſcientie collocant̉. Nam quēadmodum neqꝫ rude ſaxum: neqꝫ impolitum es: quorū alteruꝫdomus potentia ē: alterum ſtatua. Aut hoc accipere formaꝫ domus pōt: aut illud ſtatue: niſi arsmās illas: que ad domū ⁊ ſtatuam cōparate ſuntfingat: ⁊ formā artificioſam imponat: atqꝫ ita domum cōſiſtat domus ⁊ ſtatua: ita intellectū potētie ab altero intellectu ꝑfici oportet: qui ꝙ ip̄i ꝑfectus eſt ⁊ in actu ſemꝑ: nulli potentie affinis ꝯſorſue: p̄parationē illā intellectui ad intelligēduꝫ adiunctam ad inſtar artis excitet excollatqꝫ habitū⁊ ſciētiam rerum abſoluat. Atqꝫ hic intellectusſeparatus ⁊ impatibilis imꝑmiſtuſqꝫ eſt. Intellectus aut poteſtatis: qͣꝫuis eadem fere quā intellectus agens: dignitate auctoritateqꝫ polleat: qꝛ tn̄aliquāto cōiunctior addictiorqꝫ humane aīe ē: videtur ſocietate hac nobilitate ſue nō nihil diſpen

dij detrimentiqꝫ facere: quēadmodum itaqꝫ lumen cum oculos: ⁊ colores accedit: nō modo viſui: ſꝫ coloribus etiā actum p̄bet: ita intellectus agens: quū intellectū potētie agitat: nō ſoluꝫ intellectui actum miniſtrat: ſꝫ ⁊ res que potētia intellecte ſunt: facit vt in eo ītellecte ſint actu: atqꝫ heſunt forme maͣles ⁊ nationes cōes de ſingularibus ſenſibus collecte: ⁊ poſt pauca ſubdit. Qualis eſt ergo artis ad ſuā maͣm comꝑatio: talis eſtintellectus agētis ad intellectū potentie ꝓbandaItem hic oīa facit: ille ſit om̄ia: ex quo ſequit̉: vtin noſtra poteſtate ſit intelligere: ⁊ ſpeculari cumvolumus: qꝛ intellectus agens nō quēadmoduꝫars ſeorſum a ſua maͣ eſt: ſꝫ totus intellectui potētie in textus īmerſuſqꝫ habet̉. Iinge excuſſoreꝫ inaere: aut inferro eē: nō extrinſecus: nonne ꝑuadetpenetrabitqꝫ in maͣm vniuerſam. Eodē modo ītellectus agens intellectui ptātis aſſiſtens vnuscum illo reddit̉: ꝓpterea ꝙ vna res ē: que ex maͣ⁊ forma ꝯſiſtit: ⁊ tn̄ ꝑmixtio hec rōnes duas habꝫEt quibuſdā interpoſitis ſubdit. Nos igitur vtriuſqꝫ intellectus copulatio ſumus. Si ergo ita habent oīa que ex actu ⁊ potētia cōciliant̉: vt in hijsaliud ſit ipſa res: aliud eſſentia: ſequitur vt aliudego ſim: aliud eſſentia mea: ita vt ego ſimis: quiex actu ⁊ ptāte ꝯſtituor: eēntia mea ſit ſolus actuſtm̄: quāobrem eadeꝫ que ꝯſidero hec etiā ſcribo:⁊ lr̄is mando. Scribit v̓o ītellectus ꝗ ex ptāte cōponitur: ſcribit inqͣꝫ nō tn̄ quatenus ex ptāte ꝯſtatſꝫ quatenus ītellectus agens ē. qꝛ illinc quaſi oīsactioriuat̉: ⁊ ducit̉. Et poſt pauca adhuc manifeſtius ſubdit: vt ergo redeamus vn̄ diſceſſimus:quēadmodū aliud ē aīal: aliud ſuū aīali eē: ⁊ quēadmodum ſuū aīali eē ab ip̄a depēdet aīalis aīa:ita aliud ego ſum: alind mihi eē: ⁊ mea eſſentia.Hec aūt ab aīa ꝓuenit: nō quidē ſenſuali: quippeque tanqͣꝫ maͣ intellectus potentie habeat̉. Neqꝫitem ab ip̄o intellectu potētie: vt ꝗꝓ maͣ intellectus agētis fit. Reſtat igit̉: vt ab intellectu agētetm̄ eēntia mea ꝓficiſci ac pendere dicat̉. Solusenim intellectus agens ꝓprie ⁊ maxime cenſendus eſt forma: īmo v̓o forma formaruꝫ. Inferioraūt cetera: modo ſubiectorū loco: modo formaꝝhabent̉. Sane ordo nature ⁊ ꝓceſſus h̓ eſt: vt reſpectu inferiorū ſuperioribus vice formarū vtatur: reſpectu ſuperiorum inferioribus loco maͣe.Summā v̓o ⁊ ſuppremā formaꝝ intellectū agētem cōſtituit: que ſimul atqꝫ ꝓgreſſa ē receptuicanit in eoqꝫ finem: quaſi extremā manuꝫ imponit: vtpote que nullam formā ſuperiorē: aut nobibiliorem haberet: cui loco materie ſubiceret ītellectum agētem. Quāobrem nos ꝓprie animus:⁊ intellectus ſumus. Et poſtea reprobans quorūdam opinionē dicit. Quom .n. ſtatuiſſet Ariſtoteles in omni naͣ alterum ꝓ maͣ haberi: alteꝝꝑ for-

o