Opuſculum.xvi.
intendit aſſignare que poſſit ſtare cum vtroqꝫ p̄miſſorū: ſiue ſit ſeparabilis aīa magnitudine: ſeuloco ab alijs partibus: ſiue nō. Quod ip̄e modusloquendi ſatis indicat. Conſiderāduꝫ .n. dicit ꝙhꝫ intellectus differētiam ad alias aīe partes: ſiue ſit ſeparabilis ab eis magnitudine: ſeu loco. i.ſubiecto: ſiue nō: ſed ratiōem tm̄. Unde manifeſtuꝫ ē ꝙ nō intēdit hanc differētiam oſtēdere ꝙ ſitſb̓a a corpore ſeparata ẜm eſſe. Hoc .n. nō poſſetſaluari cum vtroqꝫ p̄dictorum. Sed intēdit aſſignare differētiam qͣꝫtum ad modū operādi. Un̄ſubdit: ⁊ qūo ſit quidē intelligere ip̄um. Sic igit̉ꝑ ea que ex verbis Ariſto. accipere poſſumus vtqꝫ huc: manifeſtuꝫ eſt ꝙ ip̄e voluit intellectum eēpartem aīe que eſt actus corporis ph̓ici. Sed ꝗaex quibuſdam verbis ꝯſequētibus aueroys accipere voluit intētiōem Ariſto. fuiſſe ꝙ intellecturnō ſit aīa que ē actus corporis: aut pars talis aīe:ideo etiā diligētius eius verba ſequētia cōſiderāda ſunt. Statiꝫ igit̉ poſt queſtionē motā de differentia intellectus ⁊ ſenſus: inquirit ẜm quid ītellectus ſit ſimilis ſenſui: ⁊ ẜm quid ab eo differat.Duo .n. ſupra de ſenſu terminauerat .ſ. ꝙ ſenſuseſt in potētia ad ſenſibilia: ⁊ ꝙ ſenſus patit̉ ⁊ corrūpitur ab excellētijs ſenſibilium. Hoc ergo ē quodquerit Ariſt. dicens. Si igit̉ eſt intelligere: ſicutſentire: aut pati aliquid: vtiqꝫ erit ab intelligibili: vt .ſ. ſic corrumpat̉ intellectus ab excellēti ītelligibili ſicut ſenſus ab excellēti ſenſibili: aut aliꝗdhmōi alterum .i. an intelligere eſt aliquid huiusſimile .ſ. ei quod eſt ſentire: alterum tn̄ qͣꝫtum adhoc .ſ. ꝙ nō ſit paſſibile. Huic igit̉ queſtioni ſtatiꝫreſpōdet ⁊ cōcludit: nō ex p̄cedentibus: ſed ex ſequētibus: que tn̄ ex precedētibus manifeſtantur:ꝙ hanc partē aīe oꝑꝫ eſſe impaſſibilē: vt nō corrūpatur: ſicut ſenſus. Eſt tn̄ quedā alia paſſio eius:ẜm ꝙ intelligere cōi modo pati dicit̉. I hoc exgo differt a ſenſu. Sed ꝯſequēter on̄dit in quo cuꝫſenſu ꝯueniat: qꝛ .ſ. opꝫ hmōi partē eē ſuſceptiuaſpēi intelligibilis: ⁊ ꝙ ſit in potētia ad huiuſmodiſpēm: ⁊ ꝙ nō ſit hoc in actu ẜm ſuam naͣm: ſicut ⁊de ſenſu ſupra dcm̄ eſt: ꝙ eſt in potētia ad ſenſibilia: ⁊ nō in actu. Et ex hoc cōludit ꝙ oꝑꝫ ſe ſic hr̄eintellectum ad intelligibilia: ſicut ſenſum ad ſenſibilia. Hoc aūt induxit ad excludēdum opinionēempedoclis ⁊ aliorum antiquoꝝ: qui poſueruntꝙ cognoſcēs eſt de naͣ cogniti: vtpote ꝙ terrā terra cognoſcimuſ: aqua aquā. Triſtoteles aūt ſupraoſtēdit hoc nō eſſe verū in ſenſu: qꝛ ſenſitiuum nōeſt actu: ſꝫ potētia ea que ſentit: ⁊ idem hoc dic̄ deintellectu. Eſt autē differētia inter ſenſum ⁊ intellectum: qꝛ ſenſus nō ē cognoſcitiuus oīm: ſed viſus coloris tm̄: auditus ſonoruꝫ: ⁊ ſic de alijs. Intellectus autē eſt ſimpl̓r cognoſcitiuus oīum. Oicebant autē antiqui ph̓i eſtimantes ꝙ cognoſcēs
deberet habere naͣm cogniti: ꝙ aīaꝫ ad hoc ꝙ cognoſcat om̄ia: neceſſe eſt ex principijs oīum eſſocōmixtam: qꝛ v̓o Ariſto. iam ꝓbauit de intellectu ꝑ ſimilitudineꝫ ſenſus: qd̓ nō eſt actu id quodcognoſcit: ſꝫ in potētia tm̄: ꝯcludit ecōtrario: ꝙ neceſſe eſt intellectum: qꝛ cognoſcit om̄ia eſſe īmixtum .i. nō cōpoſitum ex oībus: ſicut empedocleſponebat. Et ad hoc īducit teſtimoniū Anaxagore nō tn̄ de hoc eodem intellectu loquētis: ſed deintellectu qui mouet om̄ia. Sicut ergo anaxagoras dixit illum intellectū eſſe īmixtum: vt imperet mouēdo ⁊ ſegregando: ſic nos poſſumus dicece de intellectu humano: ꝙ opꝫ eum eē īmixtumad hoc vt cognoſcat om̄ia: ⁊ hoc ꝓbat cōſequenter: ⁊ habet̉ ſic ſequēs littera in greco. Intus enīapparēs ꝓhibet extraneum ⁊ obſtruet. Quod poteſt intelligi ex ſimili in viſu. Si .n. eſſet aliquiscolor intrinſecus pupille: ille color interior ꝓhiberet videri extraneuꝫ colorē: ⁊ quodāmodo obſtrueret oculū ne videret alia. Similiter ſi aliqͣnatura reruꝫ quas intellectus cognoſcit: puta terra vl̓ aqua: aut calidū: ⁊ frigidū: ⁊ aliꝗd hmōi eētintrinſeca intellectui: illa natura intrinſeca intellectui impediret ip̄m: ⁊ quodāmodo obſtrueretne alia cognoſceret: qꝛ ergo om̄ia cognoſcit: ꝯcludit ꝙ nō cōtingit ip̄m habere aliquam naturā determinatā ex naturis ſenſibilibuſ quas cognoſcitſed hanc ſolam naͣm habet: ꝙ ſit poſſibilis .i. ī potentia ad ea que ītelliguntur qͣꝫtum eſt de ſua naͣ:ſed ſit actu illa dū ea intelligit in actu ſicut ſenſusin actu ſit ſenſibile in actu vt ſupra in ſcd̓o dixeratCōcludit ergo ꝙ ītellectus anteqͣꝫ intelligat in actu: nihil eſt actu eorū que ſunt quod eſt ꝯͣrium hisque antiqui dicebāt .ſ. ꝙ eſt actu om̄ia. Et qꝛ fecerat mētionem de dicto Anaxagore loquētis de ītellectu qui imperat oībus: ne crederet̉ de hoc ītellectu: hoc cōcluſiſſe vtitur tali modo loquēdi.vocatus itaqꝫ anīe intellectus. Dico autē intellectuꝫ quo opinat̉ ⁊ intelligat aīa nihil eſſe actu eoruꝫ que ſunt āte intelligere. Ex quo duo apparētPrimo quidē ꝙ nō loquit̉ hic de ītellectu qui ſitaliqua ſb̓a ſeparata: ſed de intellectu quem ſupradixit potētiam: ⁊ partem aīe quo aīa intelligit: ſecūdo quod ſupra ꝓbauit .ſ. ꝙ intellectus nō habꝫnaturā aliquam determinataꝫ in actu. Nūdumautē ꝓbauit ꝙ nō ſit virtus in corpore: vt aueroys dicit: ſed hoc ſtatim cōcludit ex p̄miſſis. Naꝫſequit̉. Unde neqꝫ miſceri eſt ratiōabile ip̄m corpori. Et hoc ẜm ꝓbat ꝑ pͥmum quod ſupra ꝓbauit .ſ. ꝙ intellectus nō habet aliquaꝫ in actu d̓ naturis rerum ſenſibilium. Ex quo pꝫ ꝙ nō miſcet̉corpori: qꝛ ſi miſceret̉ corpori haberet aliquā denaturis corporeis: ⁊ hoc eſt quod ſubdit. Qualisenim vtiqꝫ fiet aliquis: aut calidus: aut frigidusſi organuꝫ aliquod erit ſicut ſenſitiuo. Senſus .n.