Opuſculum.xvi.

Sed qꝛ errantiū īpudētia nō ceſſat veritati rentti ꝓpoſitū noſtre intentiōis eſt iterato cōtra eundē errorē cōſcribere alia quibus manifeſte predictus error cōfutaret̉. Nec id nūc agēdū eſt vt poſitionē p̄dictā on̄damꝰ erroneā qꝛ repugnet veritati fidei xp̄iane. Hoc .n. cuiqꝫ ſatis in ꝓmptu apparere pōt. Subtracta enī ab hoībus diuerſitateintellectꝰ qui ſolus inter ꝑtes aīe incorruptibilis⁊ īmortalis aꝑꝑet: ſequit̉ poſt mortē nihil de aīabus hoīum remanere niſi vnitateꝫ intellectꝰ. Etſic tollit̉ retributio p̄mioꝝ ⁊ penarū ⁊ diuerſitaseorūdem. Intendimꝰ aūt on̄dere poſitionē predictā nō minꝰ cōtra ph̓ie pͥncipia eſſe: qͣꝫ cōtra fideidocumēta. Et qꝛ quibuſdā in hac materia verbalatinoꝝ nō ſapiunt: ſed per yꝑatheticoꝝ verba ſectari ſe dicūt quarū libros in hac maͣ nūqͣꝫ viderunt niſi ariſtotelē qui fuit ſecte ꝑ ypathetice inſtitutor oſtēdemꝰ poſitionē p̄dicta eiꝰ verbis ⁊ ſnīerepugnare oīno. Accipiēda eſt ergo pͥma diffinitio aīe quā ariſto. in. 2. de anima pōit dicēs ꝙ aīaeſt actus primꝰ corpōis ph̓ici organici. Et ne forte aliꝗs diceret hāc diffinitionē nō oī anime ꝯpetere ꝓpter hoc ꝙ ſupra ſub ꝯditiōe dixerat: ſed oꝫaliꝗd cōe in omni aīa dicere: qd̓ ītelligūt ſic dcm̄quaſi hoc eſſe nō poſſit: accipiēda ſunt verba eiuſſequētia. Dicit enī. Uniuerſaliter quidē dictumeſt quid ſit aīa. Subſtātia enī eſt que ẜꝫ rōnē. hocaūt eſt qd̓ quid erat huiꝰ corꝑis .i. forma ſb̓aliſ corporiſph̓ici organici. Et ne forte dicat̉ ab hac vniuerſalitate ꝑteꝫ intellectiuā excludi hoc remouetur per id qd̓ poſtea dicit. Ꝙ quidē igit̉ nō ſit aīaſeꝑabilis a corꝑe aut pars quedaꝫ ipſiꝰ partibilisapta nata eſt: nō īmanifeſtū eſt. Quarūdā enī ꝑtiūactus eſt ipſa. At vero ẜm quoſdā nihil ꝓhibet ꝓpter id ꝙ nulliꝰ corꝑis ſunt actus. Qd̓ nō pōt intelligi niſi de hijs que ad partē intellectiuā ꝑtinentputa intellectus ⁊ volūtas. Ex quo manifeſte oſtēditur: illius anime quam ſupra vniuerſaliter diffinierat dicēs eam eſſe corporis actum: quaſdaꝫpartes anime que ſunt quarūdā partiuꝫ corporisactus eſſe. quaſdam auteꝫ nullius corporis actuseſſe. Aliud eſt enim animā eſſe actum corporis:⁊ aliud partem eius eſſe corporis actum vt inframanifeſtabitur. Unde ⁊ in hoc eodē capitulo manifeſtat animā eſſe actum corporis per hoc ꝙ alique partes eius ſunt corporis actus: cum dicit.Conſiderare oportet in partibus quod dictuꝫ eſtſcilicet in toto. ¶ Adhuc autem manifeſtius exſequentibus apparet: quomō ſb̓ hac generalitate diffinitionis intellectus includitur: per ea queſequūtur. Nam cum ſupra ſatis probauerit aīameſſe actum corporis quia ſeparata anima non eſtvluens in actu: qꝛ tamen aliquid poteſt dici actutale ad preſentiam alicuius: non ſolum ſi ſit forma ſed etiaꝫ ſi ſit motor: ſicut cōbuſtibile ad pre

ſentiaꝫ conburentis actu cōburitur ⁊ qd̓libet mobile ad pn̄tiam mouentis actu mouetur: poſſꝫ alicui venire in dubium vtrum corpꝰ ſic viuat actuad pn̄tiam anime ſicut mobile mouet̉ ad pn̄tiaꝫmotoris: an ſicut materia eſt in actu ad pn̄tiā forme ⁊ precipue quia plato poſuit animā non vniri corpori vt formam: ſed magis vt motorem ⁊rectorem: vt patet per plotinum ⁊ gregoriū nicenum. Quos ideo induco quia non fuerunt latiniſed greci. Hanc igitur dubitationeꝫ inſinuat philoſophus cum poſt premiſſa ſubiungit. Ampliusautem īmanifeſtuꝫ ſi ſit corporis actus anima ſicut nauta nauiſ. Quia igitur poſt premiſſa adhuchoc dubium remanebat ideo ſubdit. Figuraliterquidem igitur ſic determinetur ⁊ deſcribatur deanima. Quia ſcilicet nonduꝫ ad liquidum demōſtrauerat veritatem. Ad hanc igitur dubitationētollendā: conſequenter procedit ad manifeſtādūid quod eſt ẜm ſe ⁊ ẜm rationē certius per ea queſunt minus certa ẜm ſe: ſed magis certa quo adnos ideſt per effectus anime qui ſunt actus ipſiꝰ.Unde ſtatim diſtinguit opera anime dicēs ꝙ animatum diſtinguitur ab inanimato in viuendo: ⁊ꝙ multa ſunt que pertinent ad vitaꝫ ſcilicet intellectus: ſenſus: motus: ⁊ ſtatus ẜm locum: ⁊ motꝰẜm nutrimentum ⁊ augmentum. Ita ꝙ cuicūqꝫineſt aliquod horum dicitur viuere. Etiaꝫ oſtenſo quomodo iſta ſe habeant ad inuiceꝫ ideſt qualiter vnū ſine altero horum dicitur viuere ⁊ qualiter vnum iſtorum ſine altero poſſit eſſe concludit in hoc ꝙ anima ſit omniū predictorum principium: ⁊ ꝙ anima determinatur per ſuas partesvegetatiuo: ſenſitiuo: ⁊ ītellectiuo: ⁊ motiuo: ⁊ ꝙhec omnia contingit in vno ⁊ eodem inueniri ſicut in homine. Et quia plato poſuit diuerſas eſſeanimas in homine: ẜm quas diuerſe operatiōesvite ei conueniant: conſequenter dubitationemmouet. Vtrum vnumqd̓qꝫ horum ſit anima perſe vel ſit aliqua pars anime. Et ſi ſint ꝑtes vniꝰanime: vtrum differant ſolum ẜm rationem autetiaꝫ differant loco .i. organo. Et ſubiungit ꝙ deꝗbuſdā hoc difficile nō videt̉: ſed quedā ſunt quedubitatiōem hn̄t. On̄dit enī cōſequēter ꝙ manifeſtū eſt de hijs que ꝑtinēt ad aīam vegetabilem⁊ de his que ꝑtinēt ad aīam ſenſibilē ꝑ hoc ꝙ plāte ⁊ aīalia quedā deciſa viuunt ⁊ in qͣlibet ꝑte oēsoꝑatiōes aīe q̄ ſūt in toto apparent. Sed de quibus dubitationem habeat on̄dit cum dicit ꝙ deintellectu ⁊ potentia proſpectiua nihil adhuc manifeſtum eſt. Quod nō dicit volens ꝯſtēdere ꝙ intellectus non ſit aīa vt cōmētator ꝑuerſe exponit⁊ ſectatores ipſius. Manifeſte enim hoc non ſequit̉ ad hoc qd̓ ſupra dixerat. Quedam enīm dubitationem habent. Unde intelligenduꝫ eſt. Nihil adhuc manifeſtū eſt: an intellectus ſit anima