De natura verbiintellectus
Uerbum igitur cordis eſt vltimum quod poteſtintellectus in ſe operari. Ad ip̄m .n. in quo quidditas rei recipitur: īmo qꝛ ip̄emet eſt quidditatꝭſil̓itudo: terminatur intelligere. Sic .n. habet rōnem obiecti intellectus: vt vero eſt ꝑ intellectuꝫexpreſſum: ei ꝯiungit̉ dicere: ⁊ ſic ip̄m idem verbum eſt effectus actus intellectus qui ē formatinus obiecti: ⁊ ip̄ius dicere. Sed in hoc reperiturdifferētia quedam. Quod .n. intelligitur pōt eſſein intellectu ⁊ manere in ītellectu nō intelletcū actu: quod autē dicit̉ pōt eſſe dictum ſed nō poteſtmanere dcm̄: niſi cum actu dicit̉. Unde in ītellectu pōt manere ſpecies obiecti in habitu. Illudenim dico ꝙ formatū eſt: ſed manet id in quo formatum ē ſine lumine in quo actu aliquid intelligitur. Inde eſt ꝙ verbum nō eſt ſine intellige̓ in actu: licet ip̄m intellectū nudum in habitu manere poſſit. Habitus hic dicit̉ nō ipſa potentia memoratiua tm̄ que p̄cedit intellectū: īmo ip̄e intellectus eſt natus retinere ſuum obiectuꝫ: ꝓpter tn̄naͣm memorie que prior eſt. Unūquodqꝫ enī prius ſaluatur in ſuo poſteriori: ⁊ ideo ip̄a perfectioobiecti habet̉ in ipſo habitu intellectus: vt dcm̄eſt: ⁊ ibi poſita eſt perfectio v̓bi ſuperius. Ex hijsmanifeſtuꝫ ē qualiter apud nos deficita repreſentatione filij in diuinis: qꝛ .ſ. ip̄a intelligētia noſtranō eſt educta de memoria noſtra: a qua tn̄ pͥncipium ⁊ rōnem agēdi habet: que ſi eēt de memoriatotaliter educta ip̄a eſſet verbum memorie ſue.Unde nō diceret ſe nec exprimeret: niſi dictatuꝫ⁊ expreſſuꝫ a memoria ſua: qꝛ aliter falſo diceret:⁊ exprimeret ſe: ſicut verbum in diuinis nō dicitſe gignendo ⁊ exprimēdo: ſed dicit ſe genitū ⁊ expreſſum. Rurſum manifeſtū eſt quare verbuꝫ ꝓprie dicit̉ ꝑſonaliter tm̄. Uerbum .n. noſtruꝫ ſemper eſt in cōtinuo fieri: qꝛ ꝑfectum eſſe ſuum eſt infieri: ſed hoc nō eſt imꝑfectū: quaſi totū ſimul nōexiſtens: ſicut eſt de alijs que ſunt in fieri que etiāſemꝑ ſunt imꝑfecta: īmo verbū in prīcipio ſui eſtꝑfectum: qꝛ ꝯceptio perfecte formata eſt ⁊ nihilominus eſſe eius ꝑfectum ſeruat̉ eodem mō quogignebat̉. Non .n. tranſit formatio verbi ip̄o formato: ſed dū actu intelligit̉ cōtinue format̉ v̓buꝫqꝛ ſemꝑ eſt: vt in fieri: ⁊ vt in egrediendo ab aliquo .ſ. a dicente: ⁊ hoc cum ꝑſonarum ꝓceſſionibus ꝯuenit. Intelligere v̓o: vt in quietē accipitur⁊ eſſentiale eſt in diuinis. dicere vero ſicut ⁊ verbum ꝑſonaliter dicit̉. Nunc reſtat videre vtrūꝫverbum gignat̉ ꝑ reflexionē actus intellectus vl̓ꝑ actum rectū. Ad cuius euidētiam ꝯſideranduꝫeſt: ꝙ verbum quod eſt expreſſimū rei que intelligitur nō eſt reflexum: nec actio qua format̉ verbum quod ē exp̄ſſiuum quidditatis rei que cōcipitur nō eſt reflexa: alioꝗn oē intelligere eſſet reflexum: qꝛ ſemꝑ cū actu intelligit̉ aliquid verbuꝫ
format̉. Vnde manifeſtuꝫ eſt ꝙ intellectus infraſeip̄m actionem rectam exercere pōt: ⁊ hec ſemper eſt actio ſua ꝓpria que terminatur ad obiectūfactum in ſe: ⁊ a ſe. Unum .n. conſtituit̉ ex intellectu ⁊ ſpecie que eſt pͥncipium actiōis ſue: ⁊ huiuseſt agere. Ande ſpēs hec eſt pͥma qua agitur nonaūt ad quam. Non .n. intellectuſ noſter inſpiciēshanc ſpēm tanqͣꝫ exemplar ſibi ſimile aliquid facit qua verbum eius. Sic .n. nō fieret vnū ex intellectu ⁊ ſpecie: cum intellectus nō intelligat: niſi factus vnum aliquid cum ſpē: ſed ip̄a ſpecie iuformatus agit tanqͣꝫ aliquo ſui: ip̄am tamē nō excedens. Species autē ſic accepta ſemꝑ ducit inobiectum primū. Vnde manifeſtū eſt: ꝙ ip̄m v̓bum intellectus ꝑficitur per actū rectum. Tamēqꝛ nō mittit ad aliquid aliud cōceptiones ſuas: ſicut facit ſenſus: hinc eſt ꝙ poteſt ſuper actus ſuosreflecti: cum vult quod nō poteſt ſenſus. Non .n.vtitur medio corpore cuius nō eſt percipere: qd̓in eo fit. Sed cum ſit vnum agēs cum quo ⁊ ſpecies ip̄a efficitur vnū ſpiritualiter in participando vitam eius percipit actum ſuū cum vult complete: quod nō poteſt ſenſus. Non .n. indiget anima ad hoc ꝙ a ſe intelligatur ſpecie illa: ſed ad hͦvt intel igat. De ſe namqꝫ habet: vt intelligaturſed nō quod intelligat. Intelligit eniꝫ ſe: ſicut aliaẜm ph̓m. Hoc autē eſt per ſpēm: qꝛ alia ſic intelligūtur. Senſus aūt indiget organo ad hͦ: vt agatorganuꝫ aūt nō redit ſupra ſe: vnde nō eſt reflexioin ſenſu. Conſiderādum tn̄ eſt ꝙ generatio verbividetur ꝓpinquiſſima cognitioni reflexe. Undemulti putauerunt eā reflexam. Cum .n. aīa informata ſpē format verbū in ſe: nō format ip̄ꝫ in aliquo ſui nō īformata ſpē quaſi aliquid ſui extēdata ſe nō informatū ſpē pͥma: vt in eo verbum primum formet̉: ⁊ ip̄m eſſet informatū verbo in eoformato. Sic .n. videret̉ extēdi quaſi in rectū: etſic ꝑ actum rectū formaret̉ verbum: ſed in ſe ſpēpͥma formata: eo ꝙ formata eſt actu gignit̉ verbum: ⁊ nō in aliquo ſui nudo. Unde videt̉ hec gignitio ſimilima reflexe. Sed ſciēdum eſt ꝙ cumreflexio fiat redeūdo ſuꝑ idem: hic aūt nō ſit reditio ſuꝑ ſpēm: nec ſuꝑ intellectū formatū ſpē: qꝛ nōꝑcipiunt̉ qn̄ verbum format̉: gignitio verbi noneſt reflexa. Non. n. generat̉ verbū ip̄m ꝑ actuꝫ intellectus: nec eius ſil̓itudo: nec etiā ſimilitudo illius ſpēi qua intellectus informat̉: quaſi verbuꝫeēt eius expreſſiuum: ſꝫ ſil̓itudo rei. Illius .n. ſil̓itudo generat̉: ꝙ in ſua ſil̓itudine cognoſcitur. Eſttn̄ ip̄m verbum ſil̓itudo illius ſpēi tanqͣꝫ eiꝰ quofactum ē ſibi ſimilimū. Similitudo v̓o rei eſt: vtad quod format̉: ⁊ tanqͣꝫ ad eius exemplar. Necꝓpter hoc oꝑꝫ ip̄m formātem p̄us rem intueri. ⁊poſt ad eaꝫ verbū ſeu ymaginē ip̄am in ſe formare: qꝛ habere ſpēm rei apud ſe eſt ſibi loco aſpe-