Opuſculum.xiiii.
Uoniam circanaturam verbi intellectus ſinequo ymago trinitatis nō inuenitur in homīe expreſſa multiplexdifficultas ⁊ ꝓlixitas nimia animū inuoluit: ideo ſūmatim eiꝰnaturā tradere intēdimus: inſuper ⁊ difficultatetip̄m tangētes ſimul manifeſtare. ¶ Sciendumeſt igit̉ pͥmo ꝙ verbū cum re dicta per verbū cōuenientiā habet maiorē in natura ſua qͣꝫ cum dicente: licet in dicēte ſit: vt in ſubiecto. Unūquodqꝫ enī ab illo naturam ſortit̉ a quo ſpēm accipit:nomen ſortit̉ cum ſpēs ſit tota natura rei. Uerbūautē ſpēm accipit a re dicta: ⁊ nō a dicēte: niſi forte quādo dicit ſe. Sicut verbum lapidis differiſpecie a verbo aſini: verbū etiam dcm̄ a diuerſis de eadē re: idem ſpē eſt. Et huius ratio eſt: ꝗaeffectus quilibet magis cōuenit cuꝫ prīcipio quoagens agit: qͣꝫ cum agente: cui ſolū aſſimilatur rōne ip̄iꝰ pͥncipij. Hoc .n. eſt quod cōicatur effectuiꝑ actionem agētis. Similitudo autē rei dicte eſtpͥncipium quo verbū efficitur: que etiam in verbo reperit̉ a dicente ſibi cōicata. Et ideo ipſumverbū quādoqꝫ dicit̉ ſimilitudo rei: quādoqꝫ vero verbum rei: vbicunqꝫ illa rei ſimilitudo eximitur ſiue in parte ymaginatiua: ſicut fantaſmacartaginis eſt verbū cartaginis ẜm Aug. ſiue inintellectu noſtro vbi ꝑfecta rō verbi inuenit̉ qd̓ad ymaginē ꝑtinet. In verb̓ .n. q̄ in ymaginatiuafiunt nō eſt rō v̓bi exp̄ſſa. Aliud naͣmqꝫ ē in ea vn̄fil̓itudo exprimit̉: ⁊ aliud in quo terminat̉. Exprimitur .n. a ſenſu: ⁊ terminat̉ in ip̄a fantaſia: cumfantaſia ſit motus factus a ſenſu ẜm actū ẜm ph̓ꝫin. 3. de aīa. Sed ſupra ītellectū nihil ē in quo abip̄o aliquid exprimat̉: ⁊ iō nō eſt aliud qd̓ exp̄mitab eo in quo exprimit̉. Sicut nec in deo aliud eſtpr̄ exprimens: ⁊ aliud in quo recipit̉ exp̄ſſum: ſedadhunc in intellectu noſtro ē defectus: qꝛ aliud ēquod expͥmit aliud ip̄m verbū exp̄ſſum: quod indeo nō inuenit̉: ⁊ iō verbum dei eſt deus. Intellectus aūt noſter verbū ſuū nō ē: neqꝫ etiam ē ſuūdicere. quod eſt ꝓxima cā verbi. Naſcit̉ .n. verbum noſtrū ex noticia alicuius habiti apud memoriaꝫ noſtrā: que nihil aliud ē in hoc loco: qͣꝫ ip̄areceptibilitas anīe noſtre in qua etiā tenet ſe ẜmAIlug. etiaꝫ cū ſe nō diſcernit: ſed alia que ab extraacquirit. Primus ergo ꝓceſſus in cognitione v̓bi eſt cuꝫ intellectus accipit a memoria: qd̓ ab eaſibi offert̉: nō eaꝫ ſpolians quaſi in ea nihil relinquens: ſed ſil̓itudinem habiti in ſe aſſumens: ⁊ hͦeſt ſil̓e illi quod in memoria habet̉: ⁊ iō vocat̉ aliquando illud quod ab intellectu accipit̉ verbummemorie: ſꝫ adhuc nō habet ꝑfectam rōnem verbi: haberet tn̄ ſi intellectus ſolum reciperet a me
moria expͥmēte: ſꝫ cū memoria nō habeat actumaliquē: ſꝫ loco actus ſolū tenet libere quaſi paratacapiēti a ſe. Intellectus v̓o in lumine ſuo capit ea⁊ adhuc ꝑfectā rōneꝫ verbi nō hꝫ. In diuinis v̓opater cui reſpondet memoria in rōne ordinis cōplete generat: qꝛ pater id quod habet nō ſoluꝫ tenet vt memoria apud nos: ſed qꝛ ē ſuppoſituꝫ cōpletum cuius eſt agere: ideo generat filiū. Nō .n.in generatiōe iſta preſupponit̉ aliquid quaſi a patre accipiens: ⁊ aliud quaſi acceptum: ſicut apudnos intellectus accipit a memoria: ⁊ preſupponitur generationi. Ibi vero filius generat̉ a patre:ſicut ſi totus intellectus noſter eſſet a noſtra memoria: ⁊ nō ſil̓itudo iſta vl̓ illa. Cum ergo intellectus īformatus ſpē natus ſit agere: terminus aūtcuiuſlibet actionis eſt eius obiectum obiectū aūtſuum eſt quiddītas aliqua cuius ſpē informaturque nō eſt pͥncipiuꝫ operationis vl̓ actionis: nin̄ex ꝓpria rōne illius cuius eſt ſpēs. Obiectuꝫ aūtnō adeſt ip̄i aīe illa ſpē informate cum obiectumſit extra in ſua natura. Actio aūt aīe nō ē ab extraqꝛ intelligere eſt motus ad aīam: tum ex naͣ ſpēi:que in talē quidditattem ducit: tum ex naͣ intellectuſ cuiꝰ actō nō eſt ad extra. Prima aūt actio eiꝰꝑ ſpēm eſt formatio ſui obiecti: quo formato intelligit. Simul tn̄ tꝑe ip̄e format: ⁊ formatū eſt: ⁊ ſilintelligit: qꝛ iſta nō ſunt motus de potentia ad actum: qꝛ iam factus eſt intellectus in actu ꝑ ſpēm:ſed ꝓceſſus ꝑfectus de actu in actum: vbi nō requiritur aliqua ſpēs motus. Et quia: vt dictumeſt huiuſmodi obiectū in ip̄a anima formatur: etnō extra: ideo erit in anima vt in ſubiecto. Eſt .n.ſimilitudo rei extra. Quod aūt eſt in anima vt inſubiecto efficitur in ea: vt habitus. De perfectaautem ratione habitus eſt quando actui coniungitur. In hoc eniꝫ natura ſua perficitur per lumēnaturale intellectus: inuoluens ſpeciem intelligibilem in quo: ⁊ ſub quo intelligatur. Idem enī lumen quod intellectus poſſibilis recipit cum ſpēab agente: per actionem intellectus informati tali ſpecie diffunditur cum obiectum formatur: etmanet cum obiecto formato. Et hoc habet plenam rōnem verbi cum in eo quidditas rei intelligatur. Sicut in pͥncipio actionis intellectus ſpecies nō ſunt duo: ſed vnuꝫ eſt ip̄e intellectus ⁊ ſpecies illuſtrata: ita vnum in fine relinquitur: ſimilitudo .ſ. perfecta: genita: ⁊ expreſſa ab intellectuEt hoc totum expreſſum eſt verbum: ⁊ eſt totumrei dicte expreſſiuum: et totum in quo res exprimitur. Et hoc intellectum pͥncipale: quia res nōintelligitur: niſi in eo. Eſt enim tanqͣꝫ ſpeculumin quo res cernitur: ſed non excedens id quod ineo cernitur. Efficitur enim opere nature vt in eoaliꝗd cernat̉: naͣ aūt nō agit aliquid ſuꝑflue: ⁊ id̓onō excedit ſpeculum hoc .i. id quod in eo videtur
m 2