De natura verbiintellectus

ponit ⁊ diuidit format enunciationem: vel aliꝗdtale. Et ideo illud ſic formatū: ⁊ expreſſum ꝑ operationem intellectus: vl̓ diffiniētis: vl̓ enūciātisexteriori verbo ſignificat. Unde. dicit ph̓us .4.metha. ratio quam ſignificat nomē eſt diffinitio.Iſtud ergo ſic formatū ⁊ expreſſum in aīa diciturverbum interius. Et ideo cōparatur ad intellectum: nō ſicut quo intellectus intelligit: ſed ſicutin quo intelligit: qꝛ in iſto ſic expreſſo: ⁊ formatovidet naturaꝫ rei intellecte. ¶ Ex hijs ergo duopoſſumus de verbo accipere .ſ. ꝙ verbum ē ſemper aliquid ꝓcedens ab intellectu: ⁊ in intellectuexiſtens: ⁊ ꝙ verbum eſt rō: ⁊ ſil̓itudo rei intellecte. Et ſi quidem eadē res ſit intelligēs ⁊ intellecta: tunc verbū eſt ratio ⁊ ſil̓itudo intellectꝰ a quoꝓcedit. Si autē aliud ſit intellectus: ⁊ intellectū:tunc verbū nō eſt ratio intelligētis: ſꝫ rei intellecte. Sicut cōceptio quā habet aliquis de lapideeſt ſil̓itudo lapidis tantū. Sed quando intelleetintelligit ſe: tunc tale verbum eſt ratio: ⁊ ſimilitudo intellectus. Et ideo Auguſtinꝰ ponit ſil̓itudinem trinitatiſ in aīa ẜm ꝙ mens intelligit ſcip̄aꝫnō autem ẜm ꝙ ītelligit alia. ¶ Patet ergo ꝙ inqualibet re intellectuali cui competit intelligereneceſſe eſt ponere verbum. De rōne .n. intelligēdi eſt: ꝙ intellectus intelligēdo aliꝗd formet. Talis autē formatio dicit̉ verbuꝫ. Natura vero intellectualis eſt natura humana: angelica: ⁊ diuina. Et ideo eſt verbum humanuꝫ. Unde in pſalmo. Dixit inſipiens in corde ſuo nō eſt deus ⁊cͣ.Eſt ⁊ verbū angeli. Sacha. pͥmo. Dixit angelus⁊cͣ. Eſt ⁊ verbum diuinū. Gen̄. i. Dixit deus ⁊cͣ.De quo Ioānis pͥmo. In pͥncipio erat verbuꝫ ⁊cͣ.Cōſtat ꝙ nō dixit hoc de verbo humano: nec angelico: qꝛ vtrūqꝫ iſtorum factū eſt cum verbumnō precedat dicētem. Hoc aūt verbū de quo Ioannes loquit̉ nō ē factū: ſed om̄ia ꝑ ip̄ꝫ facta ſunt.Oportet ergo hoc de verbo diuino intelligi. Etſciēdum ꝙ verbum dei de quo loquitur Ioānestres habet differētias ad verbum noſtruꝫ. Prima eſt ẜm Augu. qꝛ verbū noſtrum eſt prius formabile qͣꝫ formatū. Nam cum volo cōcipere rationem lapidis: oportet ꝙ ad ip̄um verbum ratiocinādo perueniā: ⁊ ſic eſt in om̄ibus alijs que anobis intelligunt̉: niſi forte in primis principijsque cū ſint naturaliter nota abſqꝫ diſcurſu ratiōisſtatim intelligunt̉: ſeu cognoſcunt̉. Quādiu ergointellectuſ ratiocinādo diſcurrit huc illucqꝫ iactatur: nec dum formatio ꝑfecta eſt: niſi quādo ip̄aꝫrōnem rei ꝑfecte cōceperit: ⁊ tunc pͥmo habet rationem verbi. Et īde eſt ꝙ in aīa noſtra eſt etiamcogitatio per quam ſignificatur ip̄e diſcurſus inquiſitionis: ⁊ verbū quod perfectū. Ideo perfecta cōtemplatio veritatis dicit̉ verbum. Sic ergo verbum noſtrum prius eſt in potentia qͣꝫ in a-

ctu. Sed verbum diuinum ſemper eſt in actu.Et ideo nomen cogitationis: verbo dei proprienō cōuenit. Dicit enim Augu. tertio de trinitateIta dicitur illud verbū dei: vt cogitando nō dicatur: ne quid quaſi volubile in deo credat̉. Et illd̓quod Anſelmus dicit: ꝙ dicere ſummo patri nihil aliud eſt qͣꝫ cogitando intueri improprie dcm̄eſt. ¶ Secūda differentia eſt verbi noſtri ad diuinum: qꝛ noſtrū eſt imperfectū: ſꝫ verbuꝫ dei eſtperfectiſſimuꝫ: qꝛ nos nō poſſumus om̄ia que ſūtin aīa noſtra vno verbo exprimere. Et ideo oportet ꝙ ſint plura verba imꝑfecta per que diuiſimexprimamus om̄ia que in ſcientia noſtra ſunt. Indeo autē nō eſt ſic. Cum .n. ipſe intelligat: ⁊ ſeipꝫ:⁊ quicquid intelligit per eſſentiaꝫ ſuam intelligitvno actu vnicū verbum diuinuꝫ expreſſiuum eſttotius quod in deo eſt: nō ſoluꝫ patris: ſed etiamcreaturaruꝫ: aliter eſſet imꝑfectum. Vnde dicitAugu. Si aliquid minus eſſet in verbo qͣꝫ in ſciētia cōtinetur dicētis: eſſet verbū imꝑfectu. Sedꝯſtat ꝙ diuinū verbuꝫ eſt ꝑfectiſſimum: ergo eſttm̄ vnum. Unde Iob. 33. Semel loquitur deus¶ Tertiā differentia eſt ꝙ verbū noſtrum nō eſteiuſdē nature nobiſcum: ſed verbuꝫ diuinum eſteiuſdē nature cū deo: ⁊ ſubſiſtens in natura diuina. Nam rō intellectiua quā intellectus noſter d̓aliqua re format habet eē in aīa intelligibili tm̄:intelligere autē aīe nō eſt idem cum eſſe naturaliaīe: quia aīa non eſt ſua operatio ⁊ ideo verbumquod format intellectus noſter nō eſt de eſſentiaaīe: ſed ē accidēs ei. In deo autē idem ē intelligere ⁊ eſſe: ⁊ ideo verbū quod format intellectus diuinus nō eſt aliquod accidēs: ſꝫ pertinēs ad naturam eius. Unde oportet ꝙ ſit ſubſiſtēs qꝛ quicꝗdeſt in natura dei eſt deus. Unde dicit Damaſcenus ꝙ dei verbum ſubſiſtēs eſt: ⁊ in ypoſtaſi ensReliqua v̓o verba noſtra .ſ. virtutes ſunt anime¶ Ex p̄miſſis ergo tenēduꝫ ē: ꝙ ꝓprie loquendoverbū ſemꝑ dicit̉ ꝑſonaliter in diuinis: cū nō importet: niſi quid exp̄ſſum ab intelligēte. Patet ētꝙ verbū in diuinis eſt ſimilitudo eius a quo procedit: ⁊ ꝙ eſt coeternum ei a quo ꝓcedit: cum nōfuerit prius formabile qͣꝫ formatū: ſꝫ ſemꝑ in actu: ⁊ ꝙ ſit equale patri: cum ſit ꝑfectum: ⁊ totiuseſſe patris exp̄ſſiuum: ⁊ ꝙ ſit coeſſentiale: ⁊ cōſubſtantiale patri: cum ſit ſubſiſtens in natura eius.Patet etiā ꝙ cum in qualibet natura id quod ꝓcedit habens ſimilitudinē ⁊ naturā eius a quo ꝓcedit vocetur filius: ⁊ hoc ſit in verbo: qd̓ in deodicatur filius: et productio eius dicitur generatio.¶ Explicit opuſculū 13. diui Thome aquinatꝭ d̓dria verbi diuini ⁊ humani.¶ Incipit opuſculum. 14. eiuſdē de naͣ verbi intellectus.