Contra errores grecorū Opuſculum primum

¶ Incipiūt preclariſſima opuſcula diui Thomeaquinatis ſacri ordinis p̄dicatoꝝ in quibus oīsph̓ye ⁊ diuinaꝝ ſcripturaꝝ theoremata eſt cōplerus. Primo aūt ad Arbanum quartū pōtificemmaximuꝫ ꝯtra errores grecorum ſapientiſſimeſcribit.¶ Incipit opuſculū primū beati Thome aꝗnatꝭꝯtra errores grecoꝝ ad Urbanū quartuꝫ pontificem maximum.Ibellum abexcellentia veſtra mihiexhibitū ſanctiſſime pater Urbane papa diligēter perlegi: in quo īueniqͣꝫ plurima ad noſtre fidei aſſertionē vtilia ⁊ expreſſa. Conſideraui aūtꝙ eius fructꝰ poſſet apd̓plurimos impediri propter quedam in auctoritatibus ſanctoꝝ patrumꝯtenta que dubia eſſe vident̉: ⁊ bn̄ poſſent maͣmminiſtrare erroꝝ ⁊ ꝯtētionis dare occaſionē ⁊ calumnie: ⁊ iō vt remota oī ambiguitate ex aucͣtatibus in p̄dicto libello ꝯtentis vere fidei fructuspuriſſimus capiat̉: ꝓpoſui pͥmo ea que dubia eēvident̉ in aucͣtatibus p̄dictꝭ exponere: ⁊ poſtmodum oſtēdere qūo ex eis veritas catholice fidei⁊ doceat̉ ⁊ defēdat̉. Ꝙ aūt aliqua in dictꝭ ſanctoꝝgrecoꝝ ātiquoꝝ īueniātur que modernis dubiaeē vident̉ ex duobꝰ eſtimo ꝓuenire. ¶ Primo qdem qꝛ errores circa fidē exorti occaſionē dederunt ſanctis eccl̓e doctoribꝰ: vt ea que ſunt fideimaiori circunſpectione traderēt ad eliminādoserrores exortos: ſicut pꝫ ꝙ ſancti doctores ꝗ fuerunt an̄ errorem arrij non ita expreſſe locuti ſuntde vnitate diuine eſſentie: ſicut doctores ſequentes ⁊ ſil̓e de alijs ꝯtingit erroribus: qd̓ nō ſolumin diuerſis doctoribus: ſꝫ etiā in vno egregio doctorum Aug. exp̄ſſe apparet. Nam in ſuis librisquos poſt exortā pelagianoꝝ hereſimedidit cautius locutus eſt de ptāte liberi arbitrij: qͣꝫ in libriſquos edidit ante p̄dicte hereſis ortum. I ꝗbuslibertatē arbitrij cōtra manicheos defendēs aliqua ꝓtulit: que in ſui defenſionē erroris aſſumpſerunt pelagiani diuine gr̄e aduerſantes. Et iō noneſt mirum ſi moderni fidei doctores poſt varioserrores exortos cautius ⁊ quaſi elimatius loquūtur circa doctrinā fidei ad oēm hereſim euitādaꝫUnde ſi aliqua in dictꝭ antiquoruꝫ doctoꝝ inueniuntur que cum tāta cautela nō dicant̉ quanta amodernis ſeruat̉: nō ſunt contēnenda aut abiciēda: ſed nec etiam ea extendere oportet ſꝫ expone

re reuerenter. ¶ Secundo qꝛ multa que bene ſonant in lingua greca in latina fortaſſis bene nō ſonant: ꝓpter ꝙ eandē fidei veritateꝫ alijs verbislatini ꝯfitētur ⁊ greci. Dicit̉ .n. apud grecoſ recte⁊ catholice ꝙ pater ⁊ filiuſ ⁊ ſpūſſanctus ſunt tresypoſtaſes. Apud latinos aūt nō recte ſonat ſi ꝗsdicat ꝙ ſunt tres ſubſtātie: lꝫ ypoſtaſis ſit idē apd̓grecos quod ſb̓a apud latinos ẜm ꝓprietatē vocabuli. Nam apud latinos ſb̓a vſitatius ꝓ eſſentia accipi ſolet: quā tam nos qͣꝫ greci vnā in diuinis ꝯfitemur: ꝓpter quod ſicut greci dicunt tresypoſtaſes nos dicimus tres ꝑſonas vt etiā Aug.docet in. 7. de trini. Nec eſt dubiū ꝗn etiā ſil̓e ſitin alijs multis. vn̄ ad officium boni tranſlatorisꝑtinet: vt ea que ſunt catholice fidei tranſferensſeruet ſnīam: mutet aūt modū loquendi ẜm ꝓpͥetatem lingue in quā tranſfert. Apparet .n. ꝙ ſi eaque in latino lr̄aliter dicunt̉ vulgariter exponantur: indecēs erit expoſitio ſi ſemꝑ verbū ex verbo ſumat̉. Multo igitur magis qn̄ ea que in vnalingua dicunt̉ tranſferunt̉ in aliā: ita ꝙ verbumſumatur ex verbo: nō eſt miꝝ ſi aliqua dubietasręlinquatur.¶ Qūo intelligit̉ hoc qd̓ dr̄ ꝙ filius hꝫ eē a pr̄e: ſicut cauſatum a cau a.Oteſt aūt apud aliquos eſſe dubium ꝙ inpleriſqꝫ locis haꝝ auctoritatū dr̄ patrē eēcām filij ⁊ pr̄em vl̓ filiuꝫ eſſe cām ſpūſſancti: ⁊ hoc ꝗdem habet̉ pͥmo in verbis athanaſij:que in nicena ſynodo dixiſſe refertur: vbi dicit.Quicquid habet filius a patre hꝫ: ſicut verbum acorde: ſplendor a ſole ⁊ fluuius a fonte: ⁊ a cā cauſatum/ Qui aūt iniuriat̉ vel negat cauſatū: equidem ⁊ cauſam eius negat. dicat cauſatus genitꝰ filius. Qui me ſpernit: ſpernit eum ꝗ me miſit. Etalibi. Non eſt pͥncipatus ſpūs hoc ē ſine pͥncipio⁊ cā: ſed potius ip̄um demōſtrat deū verum. pͥncipiatum tn̄ nō ex tꝑe: ſed ex cauſa vera originisIteꝫ Baſilius ep̄s. Spūſſanctus ab ip̄o deo miſus cām habet ip̄m. Et iterū Theodoricus ſuperepl̓am ad Heb̓. Cauſa filij pater ē. Apud latinosaūt nō eſt ꝯſuetū ꝙ pater dicat̉ cā filij vl̓ ſpūſſancti: ſed ſolum pͥncipiū vl̓ auctor. ⁊ hoc ꝓpter tria¶ Primo quidē qꝛ pater nō poſſet intelligi cā filij ꝑ modum cauſe formalis vl̓ maͣlis vl̓ finalis:ſed ſolū ꝑ modū cauſe originantꝭ que eſt cā efficiens. Hanc aūt ſemꝑ inuenimꝰ ẜm eēntiam eē diuerſam ab eo cuius eſt cauſa: ⁊ iō ne filius intelligeretur eſſe alteriuſ eēntie a patre nō ꝯſueuimusdicere pr̄em eſſe cām filij: ſed magiſ vtimur illisnoībus que ſignificant originē cum quadā cōſubſtantialitate: ſicut fons: caput: ⁊ alia huiuſmodi.¶ Scd̓o qꝛ cauſa apud nos correſpōdet effectuiUn̄ pr̄em nō dicimus eē cām ne aliꝗs intelligatfilium eē factū. Nam ⁊ apud ph̓os pͥma cā deus