¶ Tertia cōcluſio ē iſta. Humana cōſcīa eorū qͥ ītelligūtur ē qͥdā cōcludēs ſcīa.Qd̓ ꝯſcīa ē hītuſ ītellectꝰ practici: ⁊ ꝗd ſit ītellectꝰ practicꝰ ⁊ ſpeculatiuus. Concluſio prīa.Ccipe primā cōcluſionem videlicet.Pumana cōſcīa dictamen quoddaꝫeſt rationis ad opus fugiendū vel ꝓſequendū. Ad cuius declarationem tria notāda ſunt. ¶ Primo notādū eſt ꝙ ſicut primaperfectio materie eſt forma ſubſtantialis: ⁊ oꝑatio illius ẜa ꝑfectio eius: ita ſcīa ē prima ꝑfcctio aīe: ⁊ actualis cōſideratio ſecūda perfectio eius. ¶ Hoc fūdamentum ſumit̉ a cōmētatore. ij. de aīa. c. ij. ſuꝑ verbo illo ph̓i. ¶ Eſtaūt ꝗdē materia potentia: forma vero endelechia .i. actus. Et accipit ibidē ſcīam cōmē. laigo mō qm̄ ſcīa ꝓprie accipitur ꝓ habitu cōplexo ducente in cōcluſionis noticiā. Quo quidem mō ſcīa nō eſt prima aīe ꝑfectio: qm̄ talishabitus ex frequentatis actibꝰ generatur: vtvult ph̓s. ij. ethicoꝝ. ¶ Secundo notanduꝫꝙ duplex ē ītellectus .ſ. practicus ⁊ ſpeculatiuus. Et hi duo intellectꝰ nō realiter: ſed formaliter vel rōe difſerunt: vt cōiter ſcotizātesferunt. ¶ Intellectꝰ ſpeculatiuus ſiue ſcientificus circa neceſſaria ſpeculat̉: ⁊ ſcīa ꝑficitur.¶ Intellectꝰ practicꝰ ꝯtingentia: ⁊ ꝑficit̉ oꝑe.Hoc notabile colligit̉ de mente Ariſtotelis.vi. ethicoꝝ. ¶ Tertio notādū quaſi ex his correlarie ꝙ ſicut ſcīa prima ē ꝑfectio ītellectꝰ: itaignorantia ē īꝑfectio eiꝰ. oppoſitoꝝ enī oppoſite ſunt oꝑatōes ⁊ actus. vn ex hoc ſeꝗtur ꝙſicut ſcīa ī intellectu ē tāqͣꝫ ſuum perficiēs: itaignorantia que ſcīe ē oppoſita ſicut tenebra lumini ē ī ipſo eodēqꝫ ītellectu ſicut ſuū īperficiens: nō tn̄ ſimul: ſed ſucceſſiue reſpectu vni⁊ eiuſdē ſcibilis: ſꝫ bn̄ reſpectu diuerſoꝝ: quiacū ſcīa vnius ſcibilis ſtat ignorātia alteriꝰ ſcibi lis: vt oībus ī ph̓ia expertis patet. ¶ Iſtisſic p̄notatis nr̄am hanc cōcluſionē tripliciˡ medio ꝓbemꝰ videlicet rōne: auctoritate: ⁊ exemplo. ¶ Rōne ſic. Quicūqꝫ alteꝝ regere habꝫ⁊ gubernare: dꝫ plurima ſapientia ⁊ ſcīa pollere. Sed aīa huic miſerrimo corpori data eſtvt illud gubernet: viuificet: atqꝫ regat: gͦ neceſſe ē illā ſcīa ⁊ ſapīa pollere. maior huiꝰ rōnis ſatis nota. Audi Platōnis ſnīam. Quienī inꝗt ad tuendā rēpublicā euocantur: bino ſe debēt precepto munire. primū ꝙ vtilitatē publicā ſic tueant̉: vt quecūqꝫ agunt: ad eāreferant: ſuoꝝ cōmodoꝝ obliti. Alteꝝ huic ꝓximū ē: vt totū corpꝰ reipublice curent: ne dumꝑtē aliquā tueant̉ reliquos deſerant. Qui eniꝫꝑti ciuiū cōſulunt: ⁊ partē negligūt: rē ꝑnicioſam ī ciuitatē inducunt ſeditionē atqꝫ diſcordiā. Sed queſo quō iſta ſine ſcīa ⁊ ſapīa fiēt.Si enī cecus ceco ducatū preſtet: ambo ī foueam cadunt. ore ſaluatoris Math. xv. Minqͣautē huiꝰ rōnis clara ē ex ſnīa Ariſtotelis. ij.de aīa. Aīa inquit ē illlud quo mon emur ſcimus ⁊ intelligimus: qm̄ ipſa eſt actus corꝑisphifici organici potentia vitā habentis. ergoneceſſe ē ipſam ſcīa fore redimitā: vt in eligedis ⁊ recuſandis corpꝰ perfecte regere nō ſcatꝑfecta aūt ſcīa aīam in agēdis dirigens: ē ipſa cōſcīa ortū hn̄s ex recto iudicio rōnis. Inde Hugo li. ij. de anima conſcientiam diffiniens ait conſcientia eſt cordis ſcientia. Unde conſcia dr̄ quaſi cū alio ſcīa. qd̓ ſonat illa p̄poſitio con. qd̓ idē eſt qd̓ ſimul. Et ex hac rōeſeꝗtur ꝙ cōſcīa ē habitus ītellectus practicitenō ſpeculatiui. Nā cū cō ſcīa ſit rōnis dictam̄ad opus fugiendū vel ꝓ ſequendū. Et ẜꝫ Cōmentatorē. iij. de aīa. ⁊ ph̓m. vi. cthi. tale dictamen ad intellectū practicū ſpectet: ſequit̉ intentū .ſ. ꝙ cōſcīa eſt habitus ītellectus practici ⁊ nō ſpeculatiui qͣre ⁊c̄. ¶ Secūdo hec concluſio ꝓbatur auctoritate. Audi Breg. ſuperEzechielē omel̓. nona. In oī inꝗt qd̓ dr̄ ſemꝑ tacite recurrere debemꝰ ad mentē: ⁊ interiorem teſtē ⁊ iudicē. Quid enī ꝓdeſt ſi oēs noslaudent: ⁊ cōſcīa accuſet. ¶ Autquid poteritobeſſe ſi oēs derogent: ⁊ ſola cōſcīa defēdat.Audi ⁊ Aug. xi. q. iij. c. ſenti. Senti īquit ꝗdꝗd velis de Auguſtino ſola me cōſcīa ī oculis dei nō accuſet. hec ille. Ergo ſecūdū legemcōſcīe nos ipſos regamꝰ. ¶ Tertio h̓ concluſio ꝓbatur exēplo. pono aīa mea ꝙ nunc tibialiqd̓ ponatur delectabile bonū: ⁊ tu cū rōnepolleas: tua rōne diſcernes: an ſit iuſtū vel iniuſtū. ſi iuſtū: tunc cōſcīa de qua hic ſermo eſtillud ꝓfecto dictabit ꝓſequendū. ſi iniuſtum:⁊ illud fugiendū oſtendet. Et hoc ītellige niſicōſcīa ignorantia obtenebret̉. Sed de hoc inſecunda ꝑte huius ſermonis. Et hec dicta volo ſufficiant ꝓ preſenti concluſione. quare ⁊c̄.¶ De triplici facie .ſ. dīna diabolica ⁊ hūana⁊ rōnes quare humana conſcīa dr̄ faciēs. Etquō cōſcīa lauanda ſit. Et de conſcīa hypocritarum.¶ Concluſio ſecunda.