Tertius.

huc agens inſtrumentale non diſponit ad perfectionem inducendam a principali agente niſi ſecūdum ꝙ agit ex uirtute prīcipalis agētꝭ: ſicut calorignis non magis preparat materiam ad formamcarnis ꝙͣ ad aliam formam niſi in ꝙͣtum agit in v̓tute anime: ſed anima noſtra operatur ſub deo ſicut agen inſtrumentale ſub principali agente: nōigitur poteſt ſe anima preparare ad ſuſcipienduꝫeffectum diuini auxilij niſi ſecundum ꝙ agit ex v̓tute diuina: preuenitur igitur diuino auxilio adbene operandum magis ꝙ diuinum auxiliuꝫ preueniat quaſi merendo illud uel per ſe preparadoad illud. Amplius nullum agens particulare poteſt vniuerſaliter preuenire actionem primi vni v̓ſalis agentis: eo ꝙ omnis actio particularis agentis originem habet ab vniuerſali agente: ſicut iniſtis inferioribus omnis motus preuenitur a motu celeſti: ſed anima humana ordinatur ſub deoſicut particualare agenſ ſub vniuerſali: impoſſibile eſt ergo eſſe aliquem rectum motuꝫ in ipſa quēnon preueniat actio diuina: vnde ⁊ Ioa. xv. dn̄sdicit. Sine me nihil poteſtis facere. ¶ Item merces proportionatur meritorum in retributionemercedis equalitas iuſticie obſeruetur: effectuſ ātdiuini auxilij qui facultatem nature exedit non ēproportionatus actibus quos homo ex naturalifacultate producit: non igitur per huiuſmodi actus pōt homo p̄dictum auxilium mereri. ¶ Preterea cognitio precedit voluntatꝭ motuꝫ: cognitioautem ſupernaturalis finis: eſt homī a deo cumper ratōnem naturalem in ip̄m attingere homonō poſſit eo ꝙ facultatem naturalē excedit: oportet ergo ꝙ motus voluntatis nr̄e in vltimuꝫ fineꝫauxilium diuinuꝫ preueniat. Hinc eſt quod dicit̉Titum. iij. Non ex operibus iuſticie que fecimusnos ſed ſcd̓m ſuam miſericordiam ſaluos nos fecit: ⁊ Ro. ix. Non eſt volentis .ſ. velle nec currētisſ. currere: ſed miſerentis dei: quia .ſ. oportet ꝙ adbene volendum ⁊ operandum homo diuino p̄ueniatur auxilio: ſicut conſuetuꝫ eſt ꝙ effectus aliquis non attribuitur proximo operanti ſed pͥmomouenti: attribuitur .n. victoria duci que laboremilitum perpetratur: non ergo per huiuſmodi v̓ba excluditur librum voluntatis arbitrium ſicutquidam male intellexerunt quaſi bomo non ſitdominus ſuorum actuum interiorum ⁊ exterioꝝſed oſtenditur deo eſſe ſubiectum. Et Tren̄. v. dr̄Conuerte nos domine ad te ⁊ conuertemur: ꝑ qd̓patet ꝙ conuerſio noſtra ad deum preuenitur auxilio dei nos conuertētis. Legitur tamen Iach̓. i.ex perſona dei dictum. Conuertimini ad me ⁊ cōuertar ad vos: non quin dei operatio nr̄am ꝯuerſionem preueniat ut dictum eſt: ſed quia conuerſionem noſtram qua ad ipſum cōuertimur adiuuat ſubſequenter eam roborando ut ad effectum

perueniat: ⁊ ſtabiliendo ut finem debitum conſequatur. Per hoc autē excluditur error pelagianorū qͥ dicebant huiuſmodi auxiliuꝫ propter merita nobis dari ⁊ ꝙ iuſtificationis noſtre initiumex nobis ſit: conſummatio aūt a deo¶ Ꝙ predictum dīnum auxilium gratia nomīatur: ⁊ quid ſit gratia gratum faciēs.CLUia uero hoc qd̓dat̉ alicui abſqꝫ ſuis meritꝭ p̄cedētibꝰgratis ei dicitur dari: cum diuinū auxilium homī exhibitum omē meritum humanūpreueniat ut oſtenſum eſt: ꝯſequit̉ ꝙ hoc auxiliūhōi gratis impendatur: ⁊ ex hoc cōuenienter gr̄enomē acceperit. vn̄ ⁊ apl̓s dicit Ro. xi. Si gr̄a ē iānon ex operibus: alioquin gratia iam non eſt gr̄aEſt āt ⁊ alia rō ꝓpter quā predictū dei auxiliumgratie nom̄ accepit. dicitur enī aliquis alicui eſſegratus quia eſt ei dilectus: vnde ⁊ qui ab aliquodiligitur dicitur gratiam eiꝰ habere: eſt auteꝫ deratione dilectionis ut diligens: bonū uelit ei queꝫdiligit ⁊ operetur. ⁊ quidem deus bōa uult ⁊ operatur circa omnem creaturam. ipſum .n. eē creature ⁊ omnis eius perfectio ē a deo uolente ⁊ operante ut ſupra oſtenſum eſt. vnde dicitur. Sap̄.xi. Diligis omnia que ſunt: ⁊ nihil odiſti eoruꝫ qfeciſti: ſed ſpecialis rō diuine dilectionis ad illosconſideratur quibus auxilium prebet ad hoc ꝙcōſequātur bonū qd̓ ordinē nature eoruꝫ exceditſ. perfectam fruitionem non alicuius boni creatiſed ſui ipſius: hoc igitur auxilium conuenient̓ dr̄gratia non ſolū qꝛ gratis datur ut oſtēſuꝫ ē: ſꝫ etiam qꝛ hoc auxilio homo ſpeciali quadam prerogatiua redditur deo gratus: vnde ⁊ apl̓us dicitEphe. pͥmo. Predeſtinauit nos in adoptionē filiorum ẜm propoſitum uoluntatis ſue in laudemgl̓ie ſue ī qua gratificauit nos in dilecto filio ſuo.¶ Oportet autē hāc gratiā aliquid ī hoīe gratificato eē quaſi quandam formam ⁊ perfectionemipſius: Qd̓ .n. in aliquē finē dirigitur. oꝫ ꝙ. hēatcontinuuꝫ ordinē in ip̄m: nā mouens ꝯtinue mutat quouſqꝫ mobile per motum finem ſortiatur:cum igitur auxilio diuine gratie homo dirigaturin ultimum finem ut oſtenſum eſt: oportet ꝙ continue homo iſto auxilio potiatur quouſqꝫ ad finem perueniat: hoc autem non eſſet ſi predictumauxilium participaret homo ẜm aliquem motūaut paſſionem ⁊ non ẜm aliquā formā manētem⁊ quaſi quieſcentē in ipſo: motus eniꝫ ⁊ paſſio talis non eēt in hoīe niſi qn̄ actu ꝯuerteret̉ ī finē: qd̓non continue ab homine agitur ut precipue pꝫ īdormientibus. eſt ergo gr̄a gratū faciēs aliqͣ for̄a⁊ perfectio in homine manēs ēt qn̄ non operat̉.