Liber
Qūo diuſimode res ordināt̉ ī ſuos fines. XXII.X premiſſis autēmanifeſtū eſſe pōt ꝙ ultimū per qd̓vnaq̄qꝫ res ordinatur ad fineꝫ ē eiusoꝑatio diuerſimode tn̄ ẜꝫ diuerſitatē operatiōis.Nā quedā oꝑatio ē rei ut aliud mouētis ſicut calefacere ⁊ ſecare: quedā uero ē operatio rei ut abalio mote ſicut calefieri ⁊ ſecari: qͥdam uero oꝑatio ē ꝑfectio operātis actu exn̄tis in aliud trāſmutandū non tendens: quoꝝ prime differūt a paſſion ⁊ motu: ſecūde uero ab actiōe trāſmutatiuaexterioris mat̓ie: hꝰ modi āt oꝑatio ē ſicut ītelligre ſētire ⁊ uelle: unde manifeſtū ē: ꝙ ea que mouētur uel oꝑantur tm̄ ſine hoc ꝙ moueāt uel faciāttendūt in diuinam ſil̓itudinem quātuꝫ ad hoc ꝙſint in ſe ipſis ꝑfecta: que āt faciunt ⁊ mouent inꝙͣtum hꝰ mōi tendūt in diuinā ſil̓itudinem ī hocꝙ ſint alioꝝ cae: que uero ꝑ hoc ꝙ mouētur mouent: tendūt in diuinā ſil̓itudine ꝙͣtum ad utrūqꝫcorꝑa āt īferiora ẜm ꝙ mouētur motibus naͣlibꝰꝯſiderantur ut mota tm̄ non āt ut mouentia niſiper accidens: accidit .n. lapidi ꝙ deſcēdens aliqd̓obuians īpellat: ⁊ ſil̓r eſt in alteratiōe ⁊ alijs motibus: vn̄ finis motus eoꝝ ē: ut cōſequatur dīnaꝫſil̓itudinem ꝙͣtum ad hoc ꝙ ſint in ſe ipſis ꝑfectavtpote hn̄tia ꝓpriam formā ⁊ ꝓprium ubi: corpora uero celeſtia mouent mota: vn̄ finis motuseoꝝ ē ꝯſequi dīnam ſil̓itudinē quātū ad utrūqꝫ:ꝙͣtum quidē ad ꝓpriā ꝑfectionē in ꝙͣtuꝫ corpusceleſte ſit in aliquo ubi ī actu in quo prius erat īpotentia: nec ꝓpter hoc minus ſuā ꝑfectionē cōſequitur: ꝙͣuis ad ubi ī quo prius erat actu: remaneret in potentia. Sil̓r .n. ⁊ maͣ prima ī ſuam perfectionē tendit: per hoc ꝙ acquirit in actu formāquā prius hēbat in potētia: lꝫ et aliā hēre deſinatquā prius actu hēbat: ſic .n. ſucceſſiue ma oēs formas ſuſcipit ad quas ē ī potentia: vt tota eius potentia reducatur in actum ſuſceſſiue: qd̓ ſil̓ fieri n̄poterat: vnde cum corpus celeſte ſit potentia adubi ſicut materia prima ad formam: ꝑfectionemſuā cōſequitur: per hoc ꝙ eius potentia tota advbi reducitur in actum ſucceſſiue: quod ſil̓ nō poterat fieri. In ꝙͣtum uero mouēdo mouent eſt finis motus eoꝝ conſequi diuinā ſil̓itudineꝫ ī hocꝙ ſint cāe alioꝝ: ſunt at alioruꝫ cāe: ꝑ hoc ꝙ cāntgenerationem ⁊ corruptionē ⁊ alios motus ī iſtisīferioribus: motus igitur corpoꝝ celeſtiū in ꝙͣtuꝫmouent: ordinātur ad generationē ⁊ corruptioneque eſt in iſtis inferioribus. Non ē āt inconueniēsꝙ corꝑa celeſtia moueant ad generationē horumīferiorum: quanuis hec īferiora corpora ſint celeſtibus corꝑibus indigniora: cum tn̄ finem oꝫ eſſepotiorem eo ꝙ eſt ad finem: generans aūt agit adformam generati: cū tn̄ generatū non ſit dignius
generante: ſed ī agētibꝰ uniuocis ſit eiuſdē ſp̄ei cūipſo: intēdit .n. generās formā generati q̄ eſt generatiōis finis nō qͣi ultimū finē ſꝫ ſil̓itudinē eē dīniī ꝑpetuatione ſpei ⁊ ī diffuſione bonitatꝭ ſue: perhoc ꝙ alijs formā ſp̄ei ſue tradit ⁊ aliorum fit cāSil̓r āt corꝑa celeſtia lꝫ ſint digniora īferioribuscorꝑibus: nō tn̄ ītēdūt generationē eoꝝ ⁊ formasgeneratorum ī actum educere per ſuos motus qͣiultimum finem: ſed per hoc ad diuinam ſimilitudinem intendentes quaſi ad ultimum fineꝫ ī hocꝙ cauſe aliorum exiſtant ¶ Conſiderandum tn̄ꝙ unūquodqꝫ in quantum participat ſimilitudinē diuine bonitatis que ē obiectum uoluntatꝭ eiꝰin tm̄ participat de ſimilitudine diuine uolūtatisper quam res producuntur in eſſe ⁊ conſeruāturſuperiora autem diuine bonitatis ſimilitudinemparticipant ſimplicius ⁊ uniuerſalius: īferiora uero particularius ⁊ magis diuiſim: unde et intercorpora celeſtia et inferiora non attenditur ſimilitudo ſecundum equiparantiam: ſicut in his queſunt unius ſpeciei: ſed ſicut uniuerſalis agentis adparticularem effectum: ſicut igitur particularis agentis in iſtis inferioribus intentio contrahiturad bonum huius ſpeciei uel illius: ita intentio cōporis celeſtis fertur ad bonum commune ſubſtātie corporalis: que per generationeꝫ conſeruatur⁊ multiplicatur ⁊ augetur: cum uero ut dictumeſt quelibet res mota in quantum mouetur tēditin diuinam ſimilitudineꝫ: ut ſit in ſe perfecta: perfectum autem fit unūquodqꝫ: in quantum fit actu: oportet ꝙ intentio cuiuſlibet in potentia exiſtentis ſit ut per motum tendat in actum: quantoigitur aliquis actus eſt poſterior: ⁊ magis perfectus: tanto principalius in id ipſum appetitus materie fertur. vnde oportet ꝙ in ult̓iorem ⁊ perfectiſſimum actum: quem materia conſequi poteſt:tendat appetitus materie: quo appetit formam:ſicut in ultimum finem generationis: in actibusautem formarum gradus quidam inueniuntur:nam materia prima eſt in potentia primo ad formam elementi: ſub forma uero elementi exiſtenseſt in potentia ad formaꝫ mixti: propter quod elementa ſunt materia mixti: ſub forma autē mixticonſiderata eſt in potentia ad animam uegetabilem: nam talis corporis anima actus eſt. Itemqꝫanima uegetabilis eſt in potentia ad ſenſitiuam:ſenſitiua uero ad intellectiuam: quod proceſſusgenerationis oſtendit ¶ Primo enim in generatione eſt fetus uiuens uita plante: poſtmodum uero uita animalis: demum uero uita hominis.Poſt hanc autem formam nō inuenitur in generabilibus ⁊ corruptibilibus poſterior forma et dignio. ¶ Ultimum igitur generationis totius gradus eſt anima humana: et in hanc tendit materiaſicut in ultimam formā: ſunt ergo elemēta ꝓpter