Liber.

ꝙͣ agens ẜm artem ⁊ a propoſito agit propter finem ¶ Item ſi agens non tenderet ad aliquē effectum determinatum: omēs effectus eſſent ei īdifferētes: quod autem indifferenter ſe habet admulta non magis unū eorum operatur ꝙͣ alid̓ꝫunde a cōtingente ad utrunqꝫ nō ſequitur aliqͥseffectus niſi per aliquid quod determinet̉ ad vnūimpoſſibile igitur eēt ꝙ ageret. oe igitur agens tēdit ad aliquem determinatum effectum quod dicitur finis eius. Sunt autem alique actōes quenō uidētur eſſe propter finē ſicut actōes ludicre⁊ contemplatorie ⁊ actiones que abſqꝫ attētiōefiunt ſic confricatio barbe ⁊ huiuſmodi ex qͥbuſaliquis opinari poteſt ꝙ ſit aliquod agens non ꝓpter finem. Sed ſciendum ꝙ actiones cōtemplatiue nō ſunt propter alium finē ſed ipſe ſunt finiſactiones autē ludicre interdū ſunt finis cū qͥs ſolum ludit propter delectationem que in ludo eſtqn̄qꝫ autem ſunt ꝓpter finē cū ludimus ut poſtmodū fortius ẜo agamus: actiones autem q̄ fiūtſine attentione nō ſunt ab ītellectu ſed ab aliqͣ ſubita imaginatione uel naturali pͥncipio ſicut inordinatio humoris pruritū excitatiſ eſt cā cōfricationis barbe que fit ſine attentōne intellectus: ⁊ tn̄hec ad aliquos fines tendūt: licet preter ordinemintellectus. ¶ Per hoc autem excluditur antiqͦrum naturaliū error qui ponebat omnia fieri exneceſſitate materie: cām finalem a rebus penitusſubtrahentes.¶ Ꝙ omne agens agit propter bonum. .III.X hoc autem ulteFrius oſtenſum eſt ꝙ oē agens agit propter bonū. Inde .n. manifeſtū eſt omēagens agere propter finem qꝛ quodlibet agēs tendit ad aliquod determinatum: id auteꝫ ad quodagens determīate tendit oportet eſſe conueniensei: non enī tenderet in ipſum niſi propter aliquaconuenientiam ad ip̄m: qd̓ autem conueniēs eſtalicui eſt illi bonū: gͦ omne agens agit ꝓpt̓ bonū.¶ Preterea finis eſt in quo qͥeſcit appetitus agtis uel mouentis ⁊ eius qd̓ mouetur: hoc āt eſt d̓rōe boni ut terminet appetitū: nā bonum eſt qd̓omnia appetunt: oīs gͦ actio ⁊ motus ē ꝑꝑ bonū.¶ Adhuc omnis actio ⁊ motus ad eſſe aliqͦ moordinari uidetur uel ut conſeruetur ẜm ſpēm ul̓indiuiduū vel vt de nouo acquiratur: hoc āt ip̄mquod ē eſſe bonū eſt: ⁊ iō omnia appetunt eſſe:oīs igitur actio ⁊ motus eſt propter bonum.Amp. oīs actio ⁊ motus eſt ꝓpter aliquam perfectionē: ſi .n. ip̄a actio ſit finis manifeſtuꝫ eſt ꝙ ē ꝑfectio ẜa agentis: ſi autem actio ſit tranſmutatioexterioris materie: manifeſtū eſt ꝙ mouens inten

dit aliquam perfectionem inducere in re mota inquam etiam tendit mobile ſi ſit motus natural̓:hoc autem dicimus eē bonū quod eſt eſſe perfecctum: oīs igitur actio ⁊ motus eſt ꝓpter bonuꝫ.¶ Item omne agens agit ẜm ꝙ eſt actu: agendoautem tendit in ſibi ſimile: igitur tendit in actuꝫaliquē: actus autem oīs hꝫ rōem boni: nā maluꝫnon īuenitur niſi in potentia deficiente ab actu.oīs igr̄ actio eſt ꝓpter bonū. ¶ Ad hoc agens ꝑintellectum agit ꝓpter finem ſicut determinansſibi finem. agens autem ꝑ naturam. lꝫ agat ꝓpterfinē ut ꝓbatū eſt: non tn̄ determinat ſibi fine cūnō cognoſcat rōem finis: ſed mouetur in fineꝫ determinatum ſibi ab alio: agens autem per intellectū nō determinat ſibi finē niſi ſub rōe boni intelligibile .n. n̄ mouet niſi ſub rōe boni quod ē obiectum uolūtatis: ergo ⁊ agens per naturā n̄ mouetur neqꝫ agit ꝓpter aliquem finem niſi ẜm qd̓eſt bonū: cū agenti per naturam determinetur finis ab aliquo appetitu. omē igitur agens ꝓpt̓ bonū agit. ¶ Item eiuſdem rōis eſt fugere malū etappetere bonum ſicut eiuſdem rōis eſt moueri adeorſum ⁊ moueri ſurſum: omīa autem inueniūtur malum fugere. nā agentia per intellectum acrōe aliquid fugiunt: qꝛ apprehendūt illud ut malum. oīa autem agētia naturalia quātum habētde v̓tute tm̄ reſiſtut corruꝑtioni que eſt malū vniuſcuiuſqꝫ: oīa igitur agunt propter bonum. ¶Adhuc quod prouenit ex alicuius agentis action preter intentionē ipſius dicitur a cāu uel fortuna accidere. uidemus autem in operibus nature uel ſemper uel frequentius quod melius eſt: ſicut in plantis folia ſic eē diſpoſita ut producātfructus ⁊ partes aīalium ſic diſponi ut aīmal ſaluari poſſit: ſi gͦ hec eueniūt preter intentioneꝫ naturalis agentis hoc erit accidens cāu uel fortunaſed hoc eſt īpoſſibile: nā ea que accidunt ſemꝑ vl̓frequenter non ſunt cāualia neqꝫ fortuita: ſꝫ queaccidūt ī paucioribꝰ. naturale gͦ agens ītendit adid quod melius ē ⁊ multo māifeſtiꝰ qd̓ agit ꝑ ītellectū: oē igr̄ agēs ītendit bonū ī agendo ¶ Itē oēꝙ moūet̉ ducit̉ ad terminū motꝰ a mouēte ⁊ agēte: oꝫ igit̉ mouēs ⁊ motū ad idē tēdē in ꝙͣtū mouetur ꝙ autem mouetur cum ſit in potentia tenditad actum ⁊ ita ad perfectum et bonum: per motum enim exit de potentia in actum: ergo ⁊ mouens ⁊ agēs ſemꝑ ī mouēdo ⁊ agēdo ītēdit bonūHīc ē ꝙ ph̓i diffiniētes bonū dixerūt: Bonū ē qd̓oīa appetūt: ⁊ Giony. iiij. c. d̓ diui. no. dicit ꝙ oīabonū ⁊ optimū cōcupiſcūt.¶ Ꝙ malū ē p̄ter intentionē in rebus. .IIII.X hoc at apparetꝙ malū eſt preter intentōnē in rebus