Liber
hōie quaſi quadam ſubā ſeparata fundata: ſed ēin ipſo hoīe: aliter .n. non eſſet dn̄s ſuarum actionū: qꝛ ageretur voluntate cuiuſdā ſubē ſeparate:et in ipſo eſſent tm̄ potentie appetitiue cū paſſiōeoperantes .ſ. iraſcibilis ⁊ concupiſcibilis que ſuntin parte ſenſitiua ſicut ⁊ in ceteris aīalibus q̄ magis agunt̉ ꝙͣ agant. hoc āt ē impoſſibile ⁊ deſtructiuum totius moralis ph̓ie ⁊ politice conuerſationis: oportet igitur intellectū poſſibilem ī nobis eēper queꝫ a brutis differamus ⁊ n̄ ſolū ẜm intellectū paſſiuū. ¶ Item ſic̄ nihil eſt potens agere niſiper potētiā actiuā in ipſo exn̄teꝫ: ita nihil potenseſt pati niſi per potentiam paſſiuam que eſt ī ip̄o:ꝯbuſtibile .n. eſt potens comburi nō ſolum ꝙ ē aliquid potens comburere ipſū: ſed ēt qꝛ in ſe hꝫ potentiam vt comburatur. intelligere aūt quoddaꝫpati eſt: vt dr̄ in. iij. de aīa: cum igitur puer ſit ītelligens potentia: ⁊ ſi non actu intelligat: oꝫ ꝙ ſit ineo aliqua potentia qua ſit potens intelligere. hecaūt potētia eſt intellectus poſſibilis: oꝫ igit̉ ꝙ puero iam ſit ꝯiūctuſ ītellectus poſſibl̓ anteꝙͣ actu intelligat nō ē igit̉ ꝯtinuatio ītellectus poſſibil̓ cumhoīe ꝑ forma intellctā in actu: ſed ipſe intellectuspoſſibilis īeſt homī a pͥncipio ſicut aliqͥd eiꝰ. Huicaūt rōni reſpondet Auerrōis p̄dictꝰ: dicit .n. ꝙpuer dicit̉ potētia intelligē duplici rōne. Uno moqꝛ fantaſmata q̄ ſūt in ip̄o ſūt intelligibilia in potētia. Alio modo qꝛ ītellectus poſſibilis ē potēs ꝯͣtinuari cū ipſo ⁊ nō qꝛ intellectꝰ ſit iam vnitus ei.Oſtendēduꝫ ē aūt ꝙ vterqꝫ modꝰ ſit inſufficiens:alia .n. potētia ē qua agēs pōt agere: ⁊ alia potētiaqua patiēs pōt pati: ⁊ ex oppoſito diuidūt̉: ex eoigitur ꝙ ꝯuenit alicui ꝙ poſſit agere nō cōpetit eiꝙ poſſit pati: poſſe aut intellige ē poſſe pati: cuꝫintellige̓ qd̓daꝫ pati ſit ẜm ph̓m: nō igit̉ dicit̉ puerpotēs ītellige̓ ex eo ꝙ fātaſmata ī eo pn̄t eē ītellecta in actu cū hoc ꝑtineat ad poſſe agere: fātaſmata enī mouēt intellectum poſſibileꝫ ¶ Adh̓. potētia ꝯſequens ſpēm alicuiꝰ nō competit ei ẜm id ꝙſpēm nō largitur: poſſe aūt intellige̓ ꝯſeqͥtur ſpeꝫhūanā: ē .n. ītellige̓ oꝑatō hoīs ī ꝙͣtū hmoi: fantaſmata aūt nō dat ſpecieꝫ hūanā ſꝫ magis ꝯſequūt̉oꝑationē homīs: nō ergo ratiōe fantaſmatu poteſt dici puer potētiaꝫ ītelligens. Simil̓r aūt neqꝫpōt dici puer poſſe intellige: qꝛ ītellectus poſſibil̓pōt ꝯtinuari cum ipſo: ſic .n. aliqͥs dr̄ potentia age̓vel pati ꝑ potētiam actiuā uel poſſiuaꝫ ſicut dicit̉albus ꝑ albedineꝫ: non aūt aliqͥs dr̄ albus an̄ꝙͣ abedo ſit ei ꝯiuncta: ergo neqͣꝫ dr̄ aliqͥs potēs age̓pati an̄ꝙͣ potētia actiua vel paſſiua ei adſit: nōergo de puero poſſet dici ꝙ eſt potēs īteilige̓ an̄ꝙͣintellectus poſſibilis qͥ eſt potētia ītelligēdi ſit ei ꝯͣtinuatus. ¶ Preterea aliter dicit̉ aliqͥs potēſ operari an̄ꝙͣ heat naturaꝫ qua operetur ⁊ aliter poſtquā iam habet naturā ſed impedit̉ per accn̄s ab
operādo: ſicut aliter dicitur corpus potens ferriſurſū anteꝙͣ ſit leue: ⁊ aliter poſtꝙͣ iam ē gene̓atūleue ſed īpeditur in ſuo motu: puer aūt ē in potētia intelligens nō qͣſi nonduꝫ habens naturaꝫ ītelligendi ſed hn̄s impedimētuꝫ ut nō intelligat: īpeditur .n. ab intelligēdo ꝓpter multimodos motꝰin ipſo exiſtentes ut dr̄ in .vij. phiſicoꝝ. nō igit̉ ꝓpter hoc dicitur potēs ītelligere. qꝛ intellect poſſibilis qͥ eſt inteliligendi pͥncipium pōt ꝯtinuari ſibi: ſed qͥa iam eſt ꝯtinuatus ⁊ impeditur ab actione ꝓpria: vn̄ īpedimēto r̄mto ſtatī ītelligit ¶ Itēhabitus eſt qͦ quis oꝑatur cum voluerit: oꝫ igitureiudē eſſe habitum ⁊ oꝑationē q̄ eſt ẜm habitumſed ꝯſiderare intelligēdo qd̓ eſt actꝰ huius habitꝰqͥ eſt ſcīe non poteſt eſſe intellectus paſſiui ſed ēipſius ītellectus poſſibilis: ad hoc .n. ꝙ aliqua potētia intelligat oportet ꝙ non ſit actus corporꝭ alicuius: ergo et habitus ſcīe non eſt intellectu paſſiuo ſed in tellectu poſſibili: ſcīa autem in nobis eſtẜm quam dicimur ſciētes: ergo et intellectus poſſibilis eſt in nobis nō ſecūdum eſſe a nobis ſeꝑat̉Ad hoc ſcientie eſt aſſimilatio ſcientis ad rem ſcitam. rei autem ſcite ī quantum eſt ſcita non aſſil̓atur ſciens niſi ſcd̓m ſpecies vl̓es: ſcīa enī de huiuſmodi eſt. ſpecies autem vl̓es non poſſunt in intellectu paſſiuo eſſe cum ſit potentia vtens organo:ſed ſolum in ītellectu poſſibili. ſcīa igr̄ n̄ ē ī ītellc̄upaſſiuo: ſꝫ ſolū ī ītellc̄u poſſibili. Amp̄. intellectus in habitu ut aduerſarius confitetur eſt effectꝰintellectus agentis. intellectus autem agentis effetus ſunt intelligibilia in actu quoꝝ propriū recipiens eſt intellectus poſſibilis: ad quem cōꝑat̉ agēs:ſicut ars ad mām: ut Aꝝ. dicit in. iij. de aīa: oꝫ igr̄intellectum ī habitu qͥ eſt hītus ſcīe eſſe ī ītellectupoſſibili non paſſiuo. ¶ Preterea īpoſſibile ē ꝙperfectio ſuperioris ſubſtantie dependeat ab inferiori. perfectō autem ītellectus poſſibilis depēdetab operatione hominis: dependet enim a fantaſmatibus que mouent ītellectum poſſibilem: nonigitur eſt ītellectus poſſibil̓ aliqua ſubſtātia ſuperior hoīe: ergo oportet qd̓ ſit aliqͥd hoīs ut actus⁊ forma ipſius. ¶ Adhuc quecunqꝫ ſunt ſeparata ſcd̓m eſſe hꝫ etiam ſeparatas operatōes. namres ſunt propter ſuas operationes ſicut actus primus propter ſecūdū. vnde Aꝝ. dicit in primo deaīa ꝙ ſi aliqua operationum anime eſt ſine cōpore qd̓ poſſibile eſt aīam ſeparari. operatio autemintellectus poſſibilis indiget corpore: dic̄ .n. phūsin. iij. de aīa: qd̓ aīa poteſt agere per ſe ip̄am .ſ. intelligere qn̄ intellectus eſt factus in actu per ſpēma fantaſmatibus abſtractam que non ſunt ſine cōpore: igitur intellectus poſſibilis non eſt omninoa corpore ſeparatus. ¶ Amp̄. cuicūqꝫ competitaliqua operatio ſcd̓m naͣm ſunt ei a natura attributa ea ſine quibus illa operatio ꝯpleri non pōt: