Druckschrift 
3 (1488)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Liber

in pͥus: vn̄ et ẜm ph̓ꝫ ī. viij. ph̓icoꝝ mota ab alioreducunt̉ ī prima mouētia ī ſe ipſa: in ſillogiſmisēt concluſiones que ſūt note ex alijs reducūtur inprima principia q̄ ſunt nota per ſe ipſa: īueniūturat ī ſubſtātijs creatis quedā q̄ non agūt ſe ipſa adoperandū: ſed agūtur ui nature ſicut inaīata plāte ⁊ aīalia bruta: non .n. eſt in eis agere ⁊ non agere: oꝫ ergo ꝙ fiat reductio ad alia prima que ſe ipſa agant ad operandum: prima āt ī rebus creatisſūt ſubſtātie ītellectuales: ut ſupra on̄ſuꝫ ē: he igitur ſubſtātie ſe agunt ad operandū: hoc āt ē ꝓprium uolūtatis: per qua ſubſtantia aliqua eſt dn̄aſui actus: utpote in ipſa exn̄s agere ⁊ non agere:ſubſtātie igitur ītellectuales create hn̄t uolūtatē.Amp̄. pͥncipium cuiuſlibet oꝑationis eſt forma ꝑquā aliquid eſt actu: cū omne agēs agat ī ꝙͣtum ēactu: oꝫ igitur ꝙ ſcd̓m modum forme ſit modusoꝑationis ꝯn̄tis formā: forma igitur q̄ non ē abipſo agente ꝑ formam cat operationē cuius agēsnon ē dn̄s: ſi qua uero fuerit forma que ſit ab eo:qui ꝑ ipſā operatur: ēt ꝯn̄tis oꝑationis dn̄iuꝫ hēbit: forme at naͣles ex quibꝰ ſequūtur motꝰ ⁊ oꝑationes naͣles non ſūt ab his quorū ſunt forme ſedab exterioribus agētibus totaliter: cū per formaꝫnaͣlem unūquodqꝫ hēat eſſe in ſua naͣ: nihil āt poteſt ſibi eſſe cā eſſendi: ⁊ iō que mouētur naͣliternon mouent ſe ipſa: non .n. graue mouet ſe ipſuꝫdeorſum: ſed generans quod dedit ei formam. Inaīalibus ēt brutis forme ſēſate uel imaginate mouētes nō ſūt adinuente ab ipſis aīalibus brutis: ſꝫſunt recepte in eis ab exterioribus ſēſibilibus quein ſenſū agunt et diiudicate ꝑ naͣleꝫ eſtimationē.vn̄ licet quodā mō dicātur mouere ſe ipſa ī qͣꝫtūeorū una pars eſt mouens ⁊ alia eſt mota: tn̄ ip̄ꝫmouere non eſt eis ex ſe ipſis: ſed partim ex exterioribus ſēſatis et partim a naͣ: in quātum .n. appetitus mouet mēbra: dicuntur ſe ipſa mouere: qd̓hn̄t ſupra inaīata ⁊ plantas in ꝙͣtū v̓o ipſū appetere ſeqͥtur de ncc̄itate in eis ex formis acceptis ꝑſenſū ⁊ iudicium naͣlis eſtimationis non ſibi ſuntcā ꝙ moueātur: vn̄ non hn̄t dn̄ium ſui actus: forma āt intellecta ꝑ quam ſubſtātia intellectualisoperatur eſt ab ipſo intellectu: vtpote per ipſumcōcepta ⁊ quodāmodo excogitata: vt pꝫ d̓ formaartis: quam artifex concipit ⁊ excogitat: ⁊ per eāoperatur: ſubſtantie igitur intellectuales ſe ipſasagunt ad operandū ut hn̄tes ſue oꝑationis dn̄iū:hn̄t igitur uoluntatem. Item actiuum oꝫ eſſeportionatum paſſiuo ⁊ motiuū mobili: ſed inhn̄tibus cognitionem uis apprehenſiua ſe hꝫ adappetitiuā: ſicut motiuum ad mobile: nam comprehenſū per ſenſum uel imaginationē uel ītellectum mouet appetitum ītellectualem uel aīalem:apprehenſio at intellectiua non determinatur adquedam ſed eſt oīum: vn̄ et de intellectu poſſibili

ph̓s dicit in. iij. de aīa ꝙ ē quo ē oīa fieri: appetitꝰigr̄ intellectualis ſubſtantie eſt ad oīa ſe hn̄s: hocat eſt ꝓptium uoluntatis ut ad oīa ſe hēat: vn̄ ⁊ īiij ethicorū ph̓s dicit ꝙ eſt poſſibilium ⁊ impoſſibiliū: ſubſtātie igitur intellectuales hn̄t uolūtatē. Ꝙ ſubſtantie intellectuales ſunt liberi arbitrij in agendo. XLIIII.X hoc autē appaFret ꝙ predicte ſubſtātie ſūt liberi arbitrij ī operādo. Ꝙ .n. arbitrio agāmanifeſtum ē ex eo ꝙ per cognitionē intellectiuāiudiciū hn̄t de operadis: libertateꝫ āt ncc̄e eſt eashēre: ſi hn̄t dn̄ium ſui actus: vt oſtenſum eſt: ſūtigitur predicte ſubſtātie liberi arbitrij in agendo.Item liberū ē: qd̓ ſui cā ē: qd̓ ergo nō ē ſibi cauſaagendi: non ē liberū in agēdo: qͣcunqꝫ āt non mouetur neqꝫ agunt niſi ab alijs mota: nō ſūt ſibi ipſis cā agendi: ſola ergo mouētia ſe ipſa libertateꝫin agendo hn̄t: ⁊ hec ſola iudicio agunt: nam mouens ſe ipſū diuiditur in mouēs ⁊ motū: motꝰ ātē appetitus ab intellectu uel fantaſia aut ſēſu: motus qͣꝫ eſt iudicare: horum igit̉ hec ſola libere iudicant q̄cunqꝫ in iudicādo ſe ipſa mouent: nulla ātpotētia iudicans ſe ipſam ad iudicandū mouet:niſi ſupra actuꝫ ſuū reflectatur: oꝫ .n. ſi ſe ad iudicandū agit: ꝙ ſuum iudiciū cognoſcat: qd̓ quideꝫſolius intellectus eſt: ſūt igitur aīalia irrōnalia qͦdam mō liberi quidē motus ſiue actionis non atliberi iudicij: naīata āt que ſolum ab alijs mouētur: neqꝫ libere actionis ſūt aut motꝰ: intellectualia uero non ſolum actionis ſꝫ ēt liberi iudicij: qd̓eſt liberū arbitrium hēre. Ad hec. forma app̄henſa ē pͥncipium mouēs ſcd̓m ꝙ apprehenditurſub rōne boni uel cōueniētis: actio .n. exterior inmouentibus ſe ipſa ꝓcedit ex iudicio quo iudicatur aliquid eſſe bonū uel conueniēs ꝑ formā predictam. ſi igitur iudicās ad iudicandū ſe ipſū. moueat: oꝫ ꝙ per aliquā altiorem formā apprehēſāſe moueat ad iudicādum. que qͥdem eſſe nō pōt:niſi ipſa rō boni uel conuenientis per quam de qͦlibet determinato bono uel cōueniēti iudicatur:illa igitur ſola ſe ad iudicandū mouēt: q̄ cōeꝫ boni uel conueniētis rōnem apprehendūt: hec autēſunt ſola intellectualia: ſola igitur ītellectualia ſenon ſolum ad agendū ſed etiā ad iudicandū mouent: ſola igitur ipſa ſunt libera in iudicando: qd̓eſt liberum arbitrium habere. Amp̄. a cōceptione uniuerſali non ſequitur motus et actio niſimediante particulari apprehēſione: eo ꝙ motus⁊ actio erga particularia eſt: ītellectus at naturaliter eſt uniuerſaliū apprehenſiuus: ad hoc igiturꝙ ex apprehenſiōe ītellectus ſequatur motus autq̄cūqꝫ actio: oꝫ ꝙ vl̓is ītellectus cōceptio applicet̉