Primus.
ſicut fieri ignis ſucceſſiuū eſt ꝑ ālterationeꝫ precedenteꝫ circa diſpōnes ad formā: ipſum auteꝫ eſſeſubſtātiale creature nō eſt diuiſibile mō predictoqꝛ ſubſtātia nū ſuſcipit magis ⁊ minꝰ: nec ī creatōne p̄cedunt diſpōnes maͣ n̄ pexiſtēte: naꝫ diſpō exꝑte maͣe ē: relinqͥt̉ igit̉ ꝙ ī creatiōe nō pōt eſſe aliqͣſucceſſio. ¶ Preterea ſucceſſio ī reruꝫ factionibꝰex defectu mae ꝓuenit qͥ nō ſufficiēter ē a pͥncipioad receptionē for̄e diſpoſita: vn̄ qn̄ maͣ iam ꝑfectediſpōita ē ad formā: eā recipit ī īſtāti: ⁊ inde eſt ꝙqꝛ diaphanū ſꝑ ē in vltīa diſpōne ad luceꝫ ſtatimad pn̄tiaꝫ lucidi ī actu illūinat̉: nec aliqͥs motus p̄cedit ex ꝑte illumīabilis ſꝫ ſolū motꝰ localis ex ꝑteilluminatis ꝑ quē fit pn̄s: ī creatiōe at nihil p̄exigitur ex ꝑte maͣe: nec aliqͥd deē agēti ad agendū qd̓poſtea ꝑ motū ei adueniat cū ſit īmobilis vt in pͥmo hꝰ oꝑis oſtēſuꝫ ē: relinquit̉ igit̉ ꝙ creatio ſit ininſtāti: vn̄ ſimul aliqͥd dū creat̉ creatū ē: ſic̄ ſimulilluminat̉ ⁊ illuminatū ē. Et īde ē ꝙ ſcriptura dīna creationē reꝝ: ī īdiuiſibili factā ꝓnunciat dicēsIn pͥncipio creauit deꝰ celuꝫ ⁊ terrā: qd̓ quideꝫ pͥncipiū Baſilius pͥncipiuꝫ tꝑis exponit qd̓ oꝫ eſſe indiuiſibile vt in. vi phiſicoꝝ probatur.XXꝘ nullum corpꝰ poteſt creare.T hoc autē apparet euident̓ ꝙ nulluꝫ corpꝰ pōt aliqͥd¶ ꝑ modū creatiōis ꝓ luce. Nulluꝫ .n.corpus agit niſi mōueat̉ eo ꝙ oporteat agēs ⁊ patiens eē ſil̓ vel faciens ⁊ factū: ſil̓ aūt ſūt qͥ in eodēloco ſūt vt hēt̉ ī. v. phiſicoꝝ: locū aūt nō acquiritcorpus niſi per motū: nullū aūt corpus mouet̉ niſi ī tꝑe: qͥcqͥd igit̉ fit ꝑ actioneꝫ corꝑis fit ſucceſſiuecreatio aūt vt on̄ſum eſt nō hꝫ ſucceſſioneꝫ: nihiligitur poteſt a corꝑe qͦcunqꝫ ꝑ modū creationisꝓduci. ¶ Preterea on agens qd̓ agit ī ꝙͣtū moncide ncc̄itate mouet illud ī qd̓ agit: factū .n. ⁊ paſſūcōſequit̉ diſpōnem facientis ⁊ agentis: eo ꝙ omneagens agit ſibi ſil̓e: vn̄ ſi agens n̄ ī eadem diſpōneſe hn̄s agit in ꝙͣtū ꝑ motu variat̉: oꝫ ꝙ etiam ī patiente ⁊ facto q̇dam renouatio diſponum fiat: qd̓ſine motu eſſe nō pōt: ōne autē corpus nō mouetniſi motū ut probatū eſt: nihil igt̉ fit a corꝑis actione niſi ꝑ motū vel mutationeꝫ fact: creatio aūtnō eſt mutatio nec motus vt on̄ſum eſt: igit̉ nullūcorpꝰ pōt aliqͥd ꝓducē creando. ¶ Item cū agens⁊ factu oporteat ſibi eſſe ſil̓ia: n̄ pōt eſſe ꝓductiuūtotius ſubſtātie facti qd̓ nō tota ſua ſubſtātia agitſicut ecōuerſo: ꝓbat ph̓us in .vij. metaphi. ꝙ for̄aſine maͣ q̄ tota ſe agit n̄ pōt eſſe cā ꝓxīa gnationisẜm quā ſola forma ī actu educit̉: nullū aūt corptota ſua ſubſtantia agit: ⁊ ſi totū agat: qꝛ cum oneagens agat ꝑ formā qͣ actum eſt: illud ſoluꝫ ꝑ ſuāſubſtantiā agere poterit cuiꝰ eſt tota ſuaſtātia forma: qd̓ de nullo corꝑe pōt dici: cū on corpꝰ hēat
mam eo ꝙ ōne corpus eſt mutabile: gͦ nullum corpus poteſt aliquid ꝓducere ẜm totā eius ſubſtantiam: quod eſt de ratiōe creatiōis. ¶ Amp̄. creare nō eſt niſi potentie infinite: tanto enī eſt maiorpotentie agens aliqd̓ quanto potentiā magis abactu diſtanteꝫ ī actum reducere pōt: vt quod pōtex aqͣ igneꝫ ꝓduce̓ ꝙͣ quod ex aere vn̄ vbi oīo poſtātia pexūs ſubtrahit̉: excedit̉ oīs det̓minate ſubſtantie ꝓportio: ⁊ ſic neceſſe eſt potentiā agentieq̄ aliqͥd inſtituit nulla potentia pexiſtente excede̓omneꝫ ꝓportioneꝫ q̄ poſſet ꝯſiderari ad potentiāagentis aliqͥd ex maͣ faciētis: nulla āt potentia corꝑis eſt īfinita vt ꝓbatur a philoſopho in viij. phiſicoꝝ: nullum igitur corpus poteſt aliquid creareqd̓ eſt ex nihilo aliquid facere. ¶ Ad hec mouēs⁊ motū faciens ⁊ factū oꝫ ſimul eſſe vt ꝓbat̉ ī. vij.phiſicoꝝ: corpus autem agens non poteſt adeſſeſuo effectui niſi per cōtactū quo tāgentia vltimafiunt ſimul: vn̄ īpoſſibile eſt aliquod corpus ageniſi tangendo: tactus autem alicuius ad alteꝝ eſt⁊ ſic vbi nō eſt aliquid preexiſtens preter agens ſic̄in creatione accidit: tactus eſſe non poteſt: nulluꝫigitur corpus poteſt agere creando. Patet igiturfalſitas poſitiōis quorūdā dicentiū ſubſtantiā celeſtiū corporū cām materie elementorum eſſe: cūmateria cauſam habere non poſſit niſi id qd̓ creando agit: eo ꝙ ipſa eſt primum motus ⁊ mutationis ſubiectum.XXI.Ꝙ ſolius dei eſt creare.Xpremiſſis etiamvlterius oſtendi poteſt ꝙ creatio eſtꝓpria dei actio: ⁊ ꝙ eiꝰ ſolius eſt creare. Cum .n. ſecundum ordinem agentiū ſit ordoactionū eo ꝙ nobilioris agentis nobilior eſt actōoportet ꝙ pͥma actio ſit pͥmi agentis propria: creatio autem eſt prima actio eo ꝙ nullam aliam p̄ſupponit: omnes alie preſupponunt eam: eſt igucreatio propria dei ſolius actio qui eſt agens primum. ¶ Item ex hoc oſtenſum eſt ꝙ deus creatres: quia nihil poteſt eſſe preter ipſum ab eo noncreatum: hoc autem nulli alij conuenire poteſtcum nihil aliud ſit vniuerſalis cauſa eſſendi: niſideus: ſoli ergo deo competit creatio ſicut ꝓpriaeius actio. ¶ Ad hec effectus ſuis cauſis proportionaliter reſpondet vt ſcilicet effectus ī actu cauſis actualibus attribuamus: ⁊ effectus ī potentiacauſis que ſunt in potentia: ⁊ ſimiliter effectus ꝑticulares cauſis particularibus: vniuerſalibus vero cauſis vniuerſales effectus vt docet philoſophus in. ij. metaphiſice: eſſe autem eſt cauſatumprimum: quod ex ratione ſue cōmunitatis apparet: cauſa igitur propria eſſendi prima ſimplicitereſt agens primum ⁊ vniuerſale quod deus ē: aliavero agentia non ſunt cauſa eſſendi ſimpliciter: