Druckschrift 
3 (1488)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Liber.

ſed eſſēdi hoc vt hoīem vel albū: aūt ſimpl̓r creationē cātur nihil p̄ſupponit qꝛ pōt aliqͥd p̄exiſte̓ qd̓ ſit extra ens ſimpl̓r: alias factiōesſit hoc ens vel tale: ex ente pexiſtēte fit hoc ensvel tale: creatio ē ꝓpͥa dei actio. Amp̄. qͥcqͥdē cātū ẜm aliquā naͣm pōt pͥma illius naͣeſꝫ ſecūda īſtrumētalis: ſortes .n. qꝛ hꝫ ſue hūanitatis cām: pōt pͥma hūanitatis: qꝛ hūanitas ſua ſi ſit ab aliquo cāta ſeq̄ret̉ eēt ſui ip̄iꝰ ſit id qd̓ eſt hūanitatē: oꝫ generas vniuocū ſit qͣi agēs iſtrumētale reſpectu eius qd̓ ēpͥmaria totiꝰ ſpēi. Et īde ē oꝫ oēs cās inferioresagētes reduci ī cās ſuꝑiores ſicut inſtrumētales inpͥmarias: oīs aūt alia ſubſtātia p̄ter deū hꝫ cauſatū ab alio vt ſupra ꝓbatū eſt: īpoſſibile ē igit̉ſit eſſēdi niſi ſicut inſtrumētalis agēs ī v̓tutealteriꝰ: īſtrumētū aūt nūꝙͣ adhibet̉ ad cauſādumaliqͥd niſi viā motꝰ: ē .n. inſtrumēti ſit mouēs motū: creatio aūt ē motꝰ vt oſtēſū ē: nullaigit̉ ſubſtātia p̄ter deū pōt aliqͥd creare. Itē inſtrumētū adhibet̉ ꝓpt̓ cōuenientiā eiꝰ cāto vtſit mediū int̓ cām pͥmā cātū attīgat vtrūqꝫ: etſic influētia pͥmi ꝑueniat ad cātū inſtrumētum:vn̄ oꝫ ſit aliqͥd recipiēs pͥmi īfluentiā ī eo qd̓ perinſtrumētū cātur qd̓ ē contra rationē creationis: nihil p̄ſupponit: relinquit̉ igit̉ nihil aliudter deū pōt creare neqꝫ ſicut pͥncipale agēs neqꝫ ſicut inſtrumētū. Pretea agēs īſtrumētale exequit̉ actionē prīcipalis agētis aliquā actionēpriā conaͣlē ſibi: ſicut calor naͣlis generat carneꝫdiſſoluēdo dirigendo: ſerra operat̉ ad ꝑfectio ſcamni ſecando: ſi igitur aliqua creatura ſitoperat̉ ad creationem ſicut inſtrumētū pͥmi creatis: oꝫ hoc operet̉ per aliquā actionē debitam ꝓpriam ſue naͣe: effectus aūt reſpondēs actioniꝓprie īſtrumēti ē pͥor ī via generationis ꝙͣ effectꝰreſpōdēs prīcipali agēti: ex quo prouenit pͥmagēti finis vltimus reſpōdet: prius enī eſt ſectio ligni ꝙͣ for̄a ſcāni: digeſtio cibi ꝙͣ generatō carnisoportebit igit̉ aliqͥd eſſe effectū ꝓpriā operatione inſtrumētalis creātis qd̓ fit prius ī via generationis ꝙͣ qd̓ eſt effectus reſpondens actioni primi creantis: hoc aūt eſt impoſſibile: quāto aliqͥd ē cōius tāto ē prius in via generationis: ſicutus eſt aīal homo in generatione hoīs ſicut ph̓dic̄ in libro de generatione aīaliū: īpoſſibile eſt aliqua creatura creet ſicut pͥncipale agens autinſtrumētalit̓. Itē ē ẜm aliquā naͣm tm̄: nonpōt ſimpl̓r illius naͣe: eēt .n. ſui ipſius: pōtaūt eſſe cauſa illius naͣe in hoc: ſicut Plato ē cauſa hūane nature ī Sorte: non autē ſimpliciter eo ipſe eſt creatus in humana natura: qd̓ autē ēcauſa alicuius in hoc eſt attribuens naturā communē alicui per quod ſpecificat̉ vel indiuiduaturquod non poteſt eſſe per creationē que nihil pre

ſupponit cui aliquid attribuat̉ per actionē: īpoſſibile ē igit̉ aliquod ens creatū cauſaꝫ alteriuscreationē. Amp̄: ōne agens agat ẜm actueſt oportet modū actiōis eſſe ẜm modū actus illiꝰrei: vn̄ calidū qd̓ ē magis in actu caloris magis calefacit cuiuſcūqꝫ igit̉ actus determīatur ad genus ad ſpēm accn̄s: eius virtutē oꝫ determinatāad effectus ſil̓es agēti ī ꝙͣtū huiuſmōi: ex eo omne agens agit ſibi ſimile: nihil aūt qd̓ hꝫ eſſe determinatū pōt eſſe ſimile effectui generis vel ſpecieieiuſdem niſi ſecundum ratione generis vel ſpecieinam ſecundū eſt hoc aliqͥd vnūquodqꝫ eſt abalio diſtinctū: nihil igitur cuius eſſe finitū eſt pōtper ſuam actionem eſſe cauſa finalis alterius niſiquātū ad hoc habet genus aūt ſpeciem aūtquantū ad hoc ſubſiſtit ab alijs diſtinctū: ōneigitur agens finitū preſupponit ad ſuā actionem:hoc vnde cauſatū ſuū indiuidualiter ſubſiſtit:ergo creat: ſed ſolū hoc eſt agentis cuius eſſe eſt īfinitū qd̓ eſt ōnis entis cōprehendēs ſimilitudineꝫvt ſupra oſtēſum eſt Ad hec ōne quod fit adhoc fiat vt ſit: oportet ſi aliquid fieri dicat̉ quodprius fuerit hoc non fiat per ſe ſed per accidēs:per ſe vero illud qd̓ prius non fuerit vt ſi ex albofiat nigrū fit qͥdē nigrū coloratū: ſꝫ nigrum perſe quia fit ex non nigro: coloratum autem per accidens: nam prius coloratum erat: ſic igitur fitaliquod ens vt homo vel lapis: homo quidē perſe ſit: quia ex homīe: ens aūt accidens: quianon ex non ente ſimpl̓r ſed ex ente hoc vt ph̓sdicit in pͥmo phiſicoꝝ: ergo aliquid fit ōninofit ex non ente. ens per ſe fiet: oportet igitur abeo qui eſt per ſe cauſa eſſendi procedat nam effectus proportionaliter reducuntur in cauſas: hocautē eſt primū ens ſolum quod eſt entis ī quā huiuſmodi eſt: alia vero ſunt cauſa eſſendi peraccidens non eſſe per ſe: cum igit̉ producere ensex non ente preexiſtente ſit creare: oportet ſoliꝰde ſit creare. Huic autem veritati ſacre ſcripture auctoritas atteſtatur que deum oīa creaſſe affirmat Gen̄ pͥmo. In principio creauit deus celuꝫ terram Damaſ. etiam in ſecūdo ſui pͥmi libri dicit. Quicunqꝫ vero aiunt angelos creatores eſſecuiuſcunqꝫ ſubſtātie: hi omneſ ſunt patris ſui diaboli filij creature .n. exiſtentes ſunt creatores.Per hoc autem deſtruitur quorūdā philoſophorum error qui dixerūt deū creaſſe primā ſubſtantiā ſeꝑatā ab ea fuiſſe creatā ſcd̓aꝫ ſic quodāordine vſqꝫ ad vltimam. deus ſit ōnipotens.XXII.X hoc autē apparet dīna v̓tꝰ determīat̉ ad aliquēvnū effectuꝫ. Si enī ſolius dei creare