Liber.
ſed cā eſſēdi hoc vt hoīem vel albū: eē aūt ſimpl̓rꝑ creationē cātur qͥ nihil p̄ſupponit qꝛ nō pōt aliqͥd p̄exiſte̓ qd̓ ſit extra ens ſimpl̓r: ꝑ alias factiōesſit hoc ens vel tale: nā ex ente pexiſtēte fit hoc ensvel tale: gͦ creatio ē ꝓpͥa dei actio. ¶ Amp̄. qͥcqͥdē cātū ẜm aliquā naͣm nō pōt eē pͥma cā illius naͣeſꝫ ſecūda ⁊ īſtrumētalis: ſortes .n. qꝛ hꝫ ſue hūanitatis cām: nō pōt eē pͥma hūanitatis cā: qꝛ hūanitas ſua ſi ſit ab aliquo cāta ſeq̄ret̉ ꝙ eēt ſui ip̄iꝰ cācū ſit id qd̓ eſt ꝑ hūanitatē: ⁊ iō oꝫ ꝙ generas vniuocū ſit qͣi agēs iſtrumētale reſpectu eius qd̓ ē cāpͥmaria totiꝰ ſpēi. Et īde ē ꝙ oꝫ oēs cās inferioresagētes reduci ī cās ſuꝑiores ſicut inſtrumētales inpͥmarias: oīs aūt alia ſubſtātia p̄ter deū hꝫ eē cauſatū ab alio vt ſupra ꝓbatū eſt: īpoſſibile ē igit̉ ꝙſit cā eſſēdi niſi ſicut inſtrumētalis ⁊ agēs ī v̓tutealteriꝰ: īſtrumētū aūt nūꝙͣ adhibet̉ ad cauſādumaliqͥd niſi ꝑ viā motꝰ: ē .n. rō inſtrumēti ꝙ ſit mouēs motū: creatio aūt nō ē motꝰ vt oſtēſū ē: nullaigit̉ ſubſtātia p̄ter deū pōt aliqͥd creare. ¶ Itē inſtrumētū adhibet̉ ꝓpt̓ cōuenientiā eiꝰ cū cāto vtſit mediū int̓ cām pͥmā ⁊ cātū ⁊ attīgat vtrūqꝫ: etſic influētia pͥmi ꝑueniat ad cātū ꝑ inſtrumētum:vn̄ oꝫ ꝙ ſit aliqͥd recipiēs pͥmi īfluentiā ī eo qd̓ perinſtrumētū cātur qd̓ ē contra rationē creationis:nā nihil p̄ſupponit: relinquit̉ igit̉ ꝙ nihil aliud p̄ter deū pōt creare neqꝫ ſicut pͥncipale agēs neqꝫ ſicut inſtrumētū. ¶ Pretea oē agēs īſtrumētale exequit̉ actionē prīcipalis agētis ꝑ aliquā actionē ꝓpriā ⁊ conaͣlē ſibi: ſicut calor naͣlis generat carneꝫdiſſoluēdo ⁊ dirigendo: ⁊ ſerra operat̉ ad ꝑfectionē ſcamni ſecando: ſi igitur aliqua creatura ſit q̄operat̉ ad creationem ſicut inſtrumētū pͥmi creatis: oꝫ ꝙ hoc operet̉ per aliquā actionē debitam⁊ ꝓpriam ſue naͣe: effectus aūt reſpondēs actioniꝓprie īſtrumēti ē pͥor ī via generationis ꝙͣ effectꝰreſpōdēs prīcipali agēti: ex quo prouenit ꝙ pͥmagēti finis vltimus reſpōdet: prius enī eſt ſectio ligni ꝙͣ for̄a ſcāni: ⁊ digeſtio cibi ꝙͣ generatō carnisoportebit igit̉ aliqͥd eſſe effectū ꝑ ꝓpriā operatione inſtrumētalis creātis qd̓ fit prius ī via generationis ꝙͣ eē qd̓ eſt effectus reſpondens actioni primi creantis: hoc aūt eſt impoſſibile: nā quāto aliqͥd ē cōius tāto ē prius in via generationis: ſicut pͥus eſt aīal ꝙ homo in generatione hoīs ſicut ph̓dic̄ in libro de generatione aīaliū: īpoſſibile eſt gͦꝙ aliqua creatura creet ſicut pͥncipale agens autinſtrumētalit̓. ¶ Itē ꝙ ē ẜm aliquā naͣm tm̄: nonpōt eē ſimpl̓r illius naͣe cā: eēt .n. ſui ipſius cā: pōtaūt eſſe cauſa illius naͣe in hoc: ſicut Plato ē cauſa hūane nature ī Sorte: non autē ſimpliciter eoꝙ ipſe eſt creatus in humana natura: qd̓ autē ēcauſa alicuius in hoc eſt attribuens naturā communē alicui per quod ſpecificat̉ vel indiuiduaturquod non poteſt eſſe per creationē que nihil pre
ſupponit cui aliquid attribuat̉ per actionē: īpoſſibile ē igit̉ aliquod ens creatū eē cauſaꝫ alterius ꝑcreationē. ¶ Amp̄: cū ōne agens agat ẜm ꝙ actueſt oportet modū actiōis eſſe ẜm modū actus illiꝰrei: vn̄ calidū qd̓ ē magis in actu caloris magis calefacit cuiuſcūqꝫ igit̉ actus determīatur ad genus⁊ ad ſpēm ⁊ accn̄s: eius virtutē oꝫ eē determinatāad effectus ſil̓es agēti ī ꝙͣtū huiuſmōi: ex eo ꝙ omne agens agit ſibi ſimile: nihil aūt qd̓ hꝫ eſſe determinatū pōt eſſe ſimile effectui generis vel ſpecieieiuſdem niſi ſecundum ratione generis vel ſpecieinam ſecundū ꝙ eſt hoc aliqͥd vnūquodqꝫ eſt abalio diſtinctū: nihil igitur cuius eſſe finitū eſt pōtper ſuam actionem eſſe cauſa finalis alterius niſiquātū ad hoc ꝙ habet genus aūt ſpeciem nō aūtquantū ad hoc ꝙ ſubſiſtit ab alijs diſtinctū: ōneigitur agens finitū preſupponit ad ſuā actionem:hoc vnde cauſatū ſuū indiuidualiter ſubſiſtit: nōergo creat: ſed ſolū hoc eſt agentis cuius eſſe eſt īfinitū qd̓ eſt ōnis entis cōprehendēs ſimilitudineꝫvt ſupra oſtēſum eſt ¶ Ad hec cū ōne quod fit adhoc fiat vt ſit: oportet ſi aliquid fieri dicat̉ quodprius fuerit ꝙ hoc non fiat per ſe ſed per accidēs:per ſe vero illud qd̓ prius non fuerit vt ſi ex albofiat nigrū fit qͥdē nigrū ⁊ coloratū: ſꝫ nigrum perſe quia fit ex non nigro: coloratum autem per accidens: nam prius coloratum erat: ſic igitur cū fitaliquod ens vt homo vel lapis: homo quidē perſe ſit: quia ex nō homīe: ens aūt ꝑ accidens: quianon ex non ente ſimpl̓r ſed ex nō ente hoc vt ph̓sdicit in pͥmo phiſicoꝝ: cū ergo aliquid fit ōninofit ex non ente. ens per ſe fiet: oportet igitur ꝙ abeo qui eſt per ſe cauſa eſſendi procedat nam effectus proportionaliter reducuntur in cauſas: hocautē eſt primū ens ſolum quod eſt cā entis ī quātū huiuſmodi eſt: alia vero ſunt cauſa eſſendi peraccidens ⁊ non eſſe per ſe: cum igit̉ producere ensex non ente preexiſtente ſit creare: oportet ꝙ ſoliꝰde ſit creare. Huic autem veritati ſacre ſcripture auctoritas atteſtatur que deum oīa creaſſe affirmat Gen̄ pͥmo. In principio creauit deus celuꝫ⁊ terram Damaſ. etiam in ſecūdo ſui pͥmi libri dicit. ¶ Quicunqꝫ vero aiunt angelos creatores eſſecuiuſcunqꝫ ſubſtātie: hi omneſ ſunt patris ſui diaboli filij creature .n. exiſtentes nō ſunt creatores.Per hoc autem deſtruitur quorūdā philoſophorum error qui dixerūt deū creaſſe primā ſubſtantiā ſeꝑatā ⁊ ab ea fuiſſe creatā ſcd̓aꝫ ⁊ ſic quodāordine vſqꝫ ad vltimam.Ꝙ deus ſit ōnipotens.XXII.X hoc autē apparet ꝙ dīna v̓tꝰ n̄ determīat̉ ad aliquēvnū effectuꝫ. Si enī ſolius dei creare