Secundus.

determinatā ſpēꝫ: tale aūt agens eſt agenſ ꝑticulare: cauſe enī cauſatis ꝓportionales ſunt: agens igitur qd̓ requirit ex ncc̄itate maͣm p̄iacentē ex quaoꝑatur eſt agens particulare: deus autē eſt agensſicut cauſa vl̓is eſſēdi vt ſupra oſtenſum eſt: igituripſe in ſua actione maͣm p̄iacentem non reqͥrit.¶ Itē quāto aliquis effectus eſt vl̓ior tanto habetꝓpriā cām altiorē: quia quāto cā eſt altior: tantoad plura virtus eius extendit̉: eſſe autem ē vl̓iusꝙͣ moueri: ſūt enī quedā entiū īmobilia: vt ēt ph̓itradunt vt lapides ⁊ huiuſmōi: oꝫ gͦ ꝙ ſupra cāmque non agit niſi mouendo ⁊ tranſmutando ſit illa cauſa q̄ eſt pͥmum eſſendi principiū: hoc autemoſtendimus eſſe deum: deus igitur non agit tātūmō mouendo ⁊ tranſmutando: oē aūt qd̓ nō pōtproducere res in eſſe niſi ex maͣ preiacente agit ſolum mouendo ⁊ tranſmutando: facere enī aliqͥdex maͣ ⁊ per motū vel mutationem quandā: nonergo īpoſſibile eſt producere res ieſſe ſine mateirapreiacente: producit igitur deus res ī eſſe ſine maͣp̄iacente. ¶ Preterea quod agit tantum ꝑ motū⁊ mutatiōeꝫ n̄ ꝯperit vl̓i cāe eiꝰ qd̓ ē eē n̄ .n. ꝑ motū ⁊ mutationem: ſit ens ex non ente ſimpliciter:ſed ens hoc ex non ente hoc: deus aūt eſt vl̓ eſſendi principiū vt oſtenſum eſt: non igitur ſibi cōpetit agere tantum per motum aut per mutationē:neqꝫ igitur ſibi cōpetit indige̓ p̄iacēti maͣ ad aliqͥdfaciendū. ¶ Amp. vnūquodqꝫ agēs ſibi ſil̓e agitquoqͦ mō agit aōt vnūquodqꝫ ages ẜm ꝙ actu ē:illius igitur agentis erit ꝓducere effectum candoaliquo modo formam materie inherentē quod ēactu per formā ſibi inherentē ⁊ nō per totam ſubſtantiam fuam: vnde philoſophus in. vij. metha.ꝓbat ꝙ res maͣles habentes formas ī materijs generant̉ a materialibus agentibus habentibus formas in maͣ non a formis per ſe exiſtentibus deusautem non eſt ens actu per aliquid ſibi inherensſed per totam ſuam ſubſtātiam vt ſupra ꝓbatuꝫeſt: igitur ꝓprius modus ſue actionis ē vt producat rem ſubſiſtentem totam non ſoluꝫ rem inherentem .ſ. formam in maͣ: per hunc autem modūagit omne agens qd̓ materiā in agendo non reqͥrit: deus igitur mam preiacētem nō requirit ī ſuaactione. Itē maͣ cōꝑatur ad agens ſicut recipiēsactionē que ab ipſo eſt: actus enim qui eſt agētisvt a quo: eſt patientis vt in quo: igitur requiriturmaͣ ab aliqͦ agēte vt recipiat actionē ipſius: ip̄a .n.actio agentis in patiente recepta eſt actus patientis ⁊ forme: aut aliqua inchatio forme in ip̄o: deus aūt nō agit actione alqua quā neceſſe ſit in aliquo patiente recipi: quia ſua actio eſt ſua ſubſtantia vt ſupra pbatū eſt: nō igit̉ ad ꝓducēdū effectūrequirit maͣm preiacentem. ¶ Preterea ōe agensqd̓ in agēdo requirit maͣm p̄iacētē hꝫ maͣm ꝓportionata ſue actioni vt quicquid eſt in virtute agē

tis totū ſit īpotētia mae: alias n̄ poſſet ī actū producere quicqͥd eſt in ſua virtute actiua: ⁊ ſic fruſtra hēret v̓tutē ad illa: maͣ aūt nō hꝫ talē ꝓportionem ad deū: nō .n. in maͣ ē potētia ad quātitateꝫꝙͣcunqꝫ vt patet per ph̓m in. iij. phiſicoꝝ: cū autēdīna potentia ſit ſimplex ⁊ infinita: vt ī pͥmo on̄ſūē: deꝰ igit̉ nō requirit maͣm p̄iacēteꝫ ex qua de neceſſitate agat. Ad hec diuerſarū rerū diuerſe ſūtmaͣe: nō .n. ē eadē maͣ ſpiritualium ⁊ corporaliumnec corporum celeſtium ⁊ corruptibilium: quodquidem ex hoc pꝫ ꝙ recipere qd̓ ē ꝓprietas maͣe n̄eiuſdem rōnis ē ī p̄dictis: nā receptio que eſt ī ſpiritualibus ē intelligibilis ſicut intellectus recipitſpecies intelligibilium non ẜm eſſe maͣe: corporav̓o ſuperceleſtia recipiunt innouationē ſitus. Nōaūt īnouationē eſſendi ſicut corꝑa inferiora: nō ēigit̉ vna materia q̄ ſit in potētia ad eē vl̓e: ipſe ātdeus ē totiꝰ eſſe alicuus vl̓iter: ip̄i igitur nulla maͣꝓportionaliter reſpondet: nō igit̉ maͣm ex neceſſitate requirit ¶ Amp̄: quorūcūqꝫ in rerū naͣ ē aliqua ꝓportio ⁊ aliqͥs ordo: oꝫ vnū eoꝝ eē ab aliovel ambo ab aliqͦ tertio oꝫ .n. ordinē in vno cōſtitui reſpondēdo ad aliud: alias ordo vel proportōeſſet a caſu quē in pͥmis rerū pͥncipijs pone̓ ē īpoſibile: qꝛ ſequeret̉ oīa magis alia eē a caſu: ſi igiturſit aliqua maͣ dīne actiōi ꝓportionata oꝫ vel ꝙ alterum ſit ab altero vel vtrūqꝫ a tertio: ſed cuꝫ deꝰſit pͥmū ens ⁊ pͥma ca: nō pōt eſſe effectus maͣe necpoeeſſe ab aliqua tertia cauſa: reliquit̉ igit̉ ſi īuenit̉ aliqͣ maͣ oportionata diuine actioni ꝙ illiusipſe ſit cā ¶ Ad hec qd̓ eſt in entibꝰ pͥmū oꝫ eē cauſam eoꝝ q̄ ſūt: ſi enī nō eēnt cāta nō eēt ab ipſoordinata vt iā oſtenſū eſt: inter actum auteꝫ ⁊ potentiam talis eſt ordo ꝙ licet in vno ⁊ eodē quodquandoqꝫ eſt potentia quandoqꝫ actu potentiaſit prior tꝑe ꝙͣ actus licet actus ſit prior natura:tamen ſimpliciter loquendo oportet actum potētia priorē eſſe: qd̓ patet ex hoc ꝙ potentia non reducitur in actu niſi per ens actu: ſed materia eſtē ens ī potentia: gͦ oꝫ ꝙ deus qui ē actus primus ⁊purus ſit ſimpl̓r ea prior: ⁊ per cōſequēs cā ipſiusnon gͦ ſue actioni p̄ſupponitur maͣ ex neceſſitate.¶ Item materea prima aliquo modo eſt: quia ēens in potentīa deus aūt eſt cauſa oīum que ſuntvt ſupra oſtenſū eſt: deꝰ igit̉ ē cā materie prime cuinulla preexiſtit: dīna igitur actio maͣm p̄exiſtentēnon requirit. Hanc autem veritatem diuina ſcriptura confirmat dicens Gen̄ pͥmo. In principiocreauit deus celum ⁊ terram: nihil enim eſt aliudcreare ꝙͣ abſqꝫ materia preiacenti aliquid in eſſeproducere. Ex hoc autem confutatur error antiquorum philoſophorum qui ponebant maͣe oīonullā cām eē eo ꝙ actionibꝰ ꝑticulariū agētiū ſꝑvidebant aliquid actioni preiacere: ex quo oꝑinionem ſumpſerunt omnibus cōmunē ꝙ ex nihilo