De contractibus
vſurarum. peior qͣꝫ ſit vſura de ſuo generenō vſura tamen ꝓprie dicta. ¶ Unde concluditur ſicut prius quantū ſit in contractibus intentio ponderāda. preſertim incontractibꝰ non ꝓhibitis expreſſe ꝑ legeꝫpoſitiuā in ſe vel in ſuis circunſtātijs. qꝛtunc intētio bona nō ſufficit ad rectificationē talis actus cū ſuis circunſtantijs ꝓhibitis. vbi tamen poſſet rectificatō fieriin aliquo ſimili cōtractu non prohibitoiure poſitiuo. in eadem vel alia patria velcircunſtantijs variatis.Dropoſitio. XVIArgumentū ſumptū ex tolerātia papevel eccleſie/ vel ex cōſuetudīe ⁊ preſcriptione ⁊ abolitōe locū habet in cōſtitutiōibꝰpoſitiuis vt poſitiue ſunt. ⁊ non in purenaturalibꝰ ⁊ diuinis ¶ Ad habendū veroplenā huius propoſitōnis intelligentiāneceſſaria eſt cognitio quid ſit deˡ iure pure poſitiuo quid de iure diuino ⁊ naturali. Cuius rei ignorantia vel inaduertētiaconturbatōem inuolutā ⁊ ꝑnicioſam/ indoctrina iuriū ſepe facit ¶ Sed quantūſufficit ad preſens (quia alibi traditū eſtconſtat ꝙ ꝑ eaſdem cauſas. res ipſa diſſoluitur ꝑ quas oppoſito modo ſe habētesexorta eſt. Conſtat preterea ꝙ leges poſitiue tunc ſolū inſtituūtur cum ꝓmulgantur. ⁊ vim obligatōnis habent dū moribꝰvtentiū approbātur ¶ Dicamus igit̉ ꝙvbi papa vel eccleſia vel legiſlator/ ſciuntꝙ conſtitutiones ſue/ vel nō publicātur.ſed dantur obliuioni. vel nō approbant̉moribus vtentiū. ſed paſſim fit in oppoſitum; conſtitutiōes ille deſinunt haberevim obligatōis tanqͣꝫ abolite ꝑ nō vſumvel conſuetudinē oppoſitam. que eſt nō.legum omniū ſed poſitiuarū optima interpres. Alioquin tolerantia pape/ vel legiſlatoris/ eſſet ſibimet repugnans ⁊ populis noxia. ſi vellet ꝙ leges ſue haberentvim obligatōis. et tamen illas neqꝫ publicaret neqꝫ exequi mandaret. Fundāturin hac radice abolitiōes conſtitutionumquaſi ſine numero poſitaꝝ in decretis. q̄etiā tradite ſunt in concilijs generalibusvt de ieiunando quinquageſimā. vel diēſabbati. vel ꝙ ſacerdos celebrans / habeatduos aſſiſtentes. immo plus/ ꝙ nullus p̄ſumat eligere cōfeſſorem/ niſi cū certa autoritate. cū tamen paſſim qͥlibet ſacerdos
ſecularis audiat in confeſſiōe alterum ſacerdotem. quia ſic eſt (vt dicūt) conſuetudo que ſi dicatur corruptela vix apud ſacerdotes erit ſalutis ſtatus. Quid preterea de tot conſtitutōnibꝰ et regulis poſitiuis/ traditis pridē ⁊ non obſeruatis. nūcin religionibus. nūc in eccleſijs cathedralibus et collegiatis. nūc in vniuerſitatibꝰet cōmunitatibus. nūc in ipſis etiam iuribus penalibus diceret̉. Niſi velint aſſertores oppoſiti/ abſqꝫ vlla miſeratōne homines de omni ſtatu precipitare per laq̄os tranſgreſſionū in damnatōnis interitum/ cum ſuis prelatis atqꝫ rectoribus. ſicum tanta auſteritate faciāt artam viamdomini/ et pregrauent intolerabili iugoceruices ſubditorum. verum de hoc alibi latius.¶ Propoſitio¶ DecimaſeptimaLex ciuilis tolerans vſuras aliquas/non ideo ſemper dicenda eſt cōtraria legidiuine vel eccleſie. ¶ Poſſet hic fieri declaratio quid ſpectet ad legem ciuilē. ⁊ quidad canonica. et quid ad theologicam. ſuper qua re alibi traditum inuenit̉. Quantum vero ſpectat ad preſens ſatis eſt dicere ꝙ legiſlator ciuilis/ attendit conſiſtentiā reipublice ad conſecutōem pacifici cōuictus inter ciues. vt ꝙ nō fiant furta. rapine. homicidia. ⁊ cetera humanū conuictū turbātia Sꝫ qꝛ freq̄nt̓ effrenata neqͥtia nō p̄t ex toto cōpeſci/ agit more prudētis medici tolerat minora mala/ vt peiora vitent̉. Datū eſt iā exēplū de meretricibꝰ et in antiqͣ lege de libello repudij. et devſuris dādis alieno. ſicut eſt textꝰ Deute.xxiij. iā allegatꝰ. ⁊. xxviij Fenerabis gētibꝰmultis ⁊ ipſe a nullo fenꝰ accipies. Apparuit āt minꝰ malū/ ꝙ vſure leues fierent ꝓſuccurſu indigentiū. qͣꝫ vt inducerent̉ perindigētiā furari rapere aūt paſſim diſtrahere ſua bona mobilia vel immobilia/ viliſſimo precio/ cum damno longe maiori qͣꝫ eſſet moderata receptio ſub vſuris.Nec inde iudei viuerent in ocio per oppreſſionem incrędibilem chriſtianorumquibꝰ fenerant̉ Conſtat autē ꝙ hec toleratia/ conſona eſt dictamini naturalis ratōnis. immo ⁊ diuine legis; p̄ſuppoſito peccato. Conſtat p̄terea ꝙ papa ſicut nō eſtimmediatꝰ dn̄s bonoꝝ tꝑaliū p̄ſertim lacorum/ ſic nō debet paſſim irritare leges