De contractibus
Uſta lege poteſt inſtitui preciū reꝝvenaliū tam mobiliūqꝫ immobiliūtam cenſualiū qͣꝫ non cenſualiū. feudaliū ⁊ nō feudaliū. vltra quod precium. nō liceat venditori exigere. īmo necemptori dare. maxime priuata voluntate¶ Cum itaqꝫ preciū ſit in cōtractibus tāqͣꝫ medium adequatiuū; ⁊ difficile ſit talemediū ſemꝑ inuenire. propter affectōnesvarias ⁊ corruptas hominū. prorſus expediēs eſt; vt illd̓ mediū capiat̉. prout ſapiens iudicabit. ſicut loqͥtur Areſtotilesde medio virtutis Nullus autē debet cenſeri ſapiētior qͣꝫ legiſlator. Propterea ſpectat ad eū precipue/ quantū poſſibile eſt/iuſtū preciū ſtatuere. quale nō licet tranſgredi/ priuata volūtate/ que debꝫ coerceri vel ligari prout reipublice depoſcit vtilitas. ¶ Et vtinā precia ſic omnibꝰ rebuseſſent impoſita. quēadmodū videmus inpane ⁊ vino/ ꝙ euitarēter altercatōes nedum inutiles ſed ꝑiure ⁊ impie. quas experimur fieri quotidie inter emētes ⁊ vendentes. quod non fieret ſi vnico verbo etabſoluto ſtatim diceret̉ precium. vt vlnatalis panni/ tantū valet. modiū bladi. tātum valet hec cauda vini/ eſt huius p̄cijhic caſeus tanti ⁊ ita de ſimilibꝰ. tunc daret preciū qui vellet. qui nollet/ abiret altercatōe dimiſſa. Difficile eſt fatemur. ſedtam ſalubriter factibile apd̓ homines bone voluntatis. quibus ex hoc eſſet pax. etgloria deo.Conſideratio. XXUſta lege poteſt inſtitui aut ꝑmitti tāqͣꝫlicitū ⁊ expediens in certis caſibꝰ pro qualitate perſonarū/ ꝙ fiat venditio ⁊ emptōlegitima. cum expreſſiōe pacti de redimēdo. ⁊ pro certo precio etiam minori qͣꝫ resemeretur vel venderetur ſine tali pactoPonamus exempli gratia et rei quā agimus/ duas aut tres generales circunſtantias que non fingūtur ſed reperiuntur inmultis partibus. Cōſtitutum eſt a legiſlatore ⁊ conſuetudine ſeruatū in vna patria. ꝙ nemo vendat cenſum annualem ꝑpetuum/ quin poſſit redimi totiens quotiens. Statutum eſt preterea certū precium. vt pro denario quindecī Hoc totumlicet. vt patet ex predictis. Sūt in illa patria ſicut eſſe debent/ eccleſiaſtici plures/nolentes mēdicare. ſed de redditibus in
cōmuni vel proprio viuere. et hoc vtiqꝫ licitum eſt iuxta determinatiōem chriſti etapoſtoli. ⁊ obſeruatōnem totius eccleſie.D ignus eſt enī oꝑarius mercede ſua. Deniqꝫ detrahentes eccleſiaſtici dotatōni. ꝓpter hoc damnati ſunt vt heretici. etiā nouiſſime in concilio Conſtanti. Et hec eſtcauſa que martyrē Thomā fecit ¶ Addamus conſequēter ſicut res habet. ꝙ nō inueniūt eccleſiaſtici prenomīati/ poſſibilitatem per ſe vel ꝑ alios/ aſſignatōes quorūcunqꝫ reddituū/ niſi facta pactiōe de facultate redimendi. nihilominus plus cuperent inuenire ſi poſſent etiā cum maiori precio. cum inſuꝑ etiā ſimplici intentōne. vacua ab om̄i queſtu. nedum vſurarioſed quomodolibꝫ illicito vel illegitimo¶ Querit̉ quid agendū ſit apud eccl̓iaſticos hmōi? Si nolint emere/ propt̓ ſcrupulum; vel ne videantur dare ſcandalumin fauorem vſurariorū. ipſi patientur famem nec ſubſiſtent. ſed neceſſario diſꝑgētur. ⁊ ita nec miſſarū. nec aliorū obſequiorū diuinorū cultus/ remanebit Iſtud autem incōueniens/ nullus legiſlator eccleſiaſticus vel ſecularis/ pie diceret tolerandum/ ſaltem de eccleſiaſticis ab antiquoconſtitutis et approbatis. quorū fundatio ſeu dotatio ⁊ ſi fuiſſet a principio ſufficiens. delapſa eſt in diminutōem intolerabilem. nec ſua ſed temporū malicia Sivero concedat̉/ ꝙ vtiqꝫ poſſet contractusemptōnis modo qui dictus eſt/ eſſe licitꝰimmo legitimꝰ id eſt lege cōſtitutus. tunchabemus ꝓpoſitum ¶ Reſoluētes igiturmateriā ad paucos ⁊ claros terminos/ etdimiſſis ex induſtria allegatiōibꝰ vt veritas nude ⁊ aperte ſe maīfeſtet in pace cordis ⁊ in lumine ratōnis qd̓ eſt lumē vultus dei ſignatum ſuꝑ nos. Concludamꝰex premiſſis. ꝙ fas eſt vnicuiqꝫ vti re ſuaprout ſua eſt. patet ex terminis. quia eſt p̄dicatio diffinitiōis de diffinito. vel econtra. Aut ſic. fas eſt et licet vnicuiqꝫ vti reſua prout voluerit; in emendo. vendēdo.locando. dando. mutuando ⁊c̄. et capiturvti. contra abuti Patet iſtud ex terminisquia detur caſus in quo quis non poteſtvti re ſua; iam reſpectu caſus illius nō eſtſua. Uel ſic. fas eſt vnicuiqꝫ tanto iureytire ſua/ quanto iure res eſt ſua. Uel ſic. faseſt vnicuiqꝫ vti re ſua ſicut voluerit. niſipateat prohibitio legitima. in quo caſu