QueſtioXIIII3
XIIII
nec faciendi ſed patiēdi. Dicendū ꝙ poſt ſeqͥt̉Aut em̄ agente ⁊ faciēte leui aūt ab impediētia ⁊ ꝓhibetia ſoluēte. ita eſt gn̄al̓r qꝛ qn̄ aliqͥdeſt in potētia in naturalibꝰ reqͥrit̉ alid̓ mouesvel ꝑ ſe vel ꝑ accūs. vt ſupra dictū eſt. Hoc pꝫꝑ comentatorē ibidē. Propriū inqͥt eſt eēntiali potētie vt nō fiat in actu niſi ꝓpter motorēeēntialē. Et ꝙ nō venit ad actū niſi qn̄ duo cōgregant̉ ſcꝫ recipiēs et agēs. Ecōtrario potētie accn̄tali q̄ nō indiget ad hͦ vt exeat in actūmotore extrīſeco niſi ꝑ accn̄s ⁊ eſt receſſus impedimēti. Item poſt. Nō indiget vt exeat intiactū alio motore extrinſeco cū ſit potētia accidētalis. Ad aliud dubiū d̓r ꝙ oīs malꝰ dicit̉ignorās: nō qͥn ſciēter poſſꝫ homo facere ꝯtraiudiciū rōnis: ſꝫ qꝛ malus multas ignorātias īcurrit: qͣs nō incurreret ſi eſſꝫ bonꝰ. qꝛ ꝑ exercitiū ⁊ ꝑ experientiā in bonis actibus poſſꝫ acqͥrere notitiā multoꝝ q̄ ignorat ꝓpter malitiā.Ad aliud dico ꝙ volūtas ꝓpͥe eſt potētia rōnalis qꝛ valet ad oppoſita ẜm inētionem ph̓iꝘ ip̄a ꝓpter libertatem ſuā poſſet indrnteragere in vnū oppoſitoꝝ vel in reliquū. ita ꝙ ſieſſꝫ potētia paſſiua ⁊ nullo mō actiua nō videtur quō poſſit ſaluari eius libertas. Si dicisẜm ph̓m ibidē ad hͦ ꝙ potētia rōnalis de qualoquit̉ ph̓s agat in vnū oppoſitoꝝ ⁊ nō ī alid̓:opꝫ ꝙ det̓minet̉ ꝑ aliud. gͦ volūtas nō det̓minat ſeip̄am reſpectu taliū. Rn̄deo ꝙ duplex ēactio cōueniēs hōi: exterior ⁊ interior. Tūc adhoc ꝙ volūtas agat actū exteriorē mediate vl̓immediate magis vnū ꝙͣ eius oppoſitū. putaābulare ꝙͣ nō ābulare. coedere ꝙͣ nō cōedere:opꝫ ꝙ det̓minet̉ ad vnū illoꝝ ꝑ aliud a ſe. putaꝑ electōem ſiue volitōem efficacē̓: q̄ vult vnūeſſe ⁊ nō aliud. Et ſic intelligit ph̓s qn̄ dicit ꝙdet̓minet̉ ad ꝓhereſim ⁊ electōem. Operatiointerior duplex eſt. vna q̄ īmediate ē in ptātevolūtatis ſicut volitio. alia q̄ non eſt in ptātevolūtatꝭ niſi mediāte pͥmo actu: ⁊ iō pͥmo actudeſtructo ille actꝰ nō eſt in ptāte aīe ſic̄ ītelligere. Et iō vnū actū elicit ꝯtingēter ⁊ libere ⁊aliū natural̓r. Loquēdo d̓ pͥmo actu: poſito oīſufficiēti ⁊ nccͣrio requiſito ad talē actū. putaad actū volūtatis: ſi obiectū cognoſcat̉ et deꝰvelit ꝯcurrere cū volūtate ad candū qn̄ placꝫvolūtati: pōt volūtas ex ſua libertate ſine oīalia det̓minatōe actuali vel hītuali actū illuꝫ⁊ eiꝰ obiectū elicere vel nō elicere. Et iō reſpectu illius actꝰ nō opꝫ in aliquo ꝙ det̓minet̉ volūtas niſi a ſeip̄a. Sed loquendo de ſcd̓o actuputa de intellectōe vniꝰ obiecti magꝭ ꝙͣ alterius. ſic ꝙ vtrūqꝫ ſit eqͣlit̓ pn̄s intellectui. Tuncdico ꝙ ad hͦ ꝙ aīa intelligat vnū plus ꝙͣ aliudopꝫ ip̄ꝫ det̓minari ꝑ aliū actū qͥ īmediate ē in
eius ptāte. puta ꝑ volitionē qua vult intelligere vnū ⁊ nō reliquū. Et hec eſt intētio ph̓i in p̄dicto loco. Ad rōnes alteriꝰ opinionis. Ad pͥmā dico. ⁊ ſimilit̓ ad ſecūdā ꝙ nō eſt ſimile deappetitu ſenſitiuo ⁊ rōnali. qꝛ appetitus ſenſitiuus nō habet aliquē actū poſitiuū niſi actuꝫdeſiderādi: ⁊ eius oppoſitū. puta actū fugiēdi⁊ vindicādi. ſꝫ appetitꝰ rōnalis habet duplicēactū amoris reſpectu obiecti abſentꝭ. vnū quodiligit tale obiectū in ſe ⁊ ꝓpter ſe qͥ eſt amoramicitie: aliū quo cōcupiſcit et deſiderat taleobiectum vt bonum ſibi vel alteri. Nūc autēin appetitu ſenſitiuo preſente obiecto delectabili ceſſat actꝰ deſiderij: qꝛ ille nō eſt niſi reſpectu abſentis vt abſens eſt. et iō tūc appetitusſenſitiuꝰ nullū actū habet circa tale obiectū: ſꝫſolū delectationē q̄ cauſat̉ ab obiecto mediāte cognitiōe ſenſitiua ſine oī actꝰ appetitꝰ medio. Volūtas aūt qn̄ obiectū priꝰ deſideratū ēpn̄s ſibi vel alteri cui deſiderauit: nō habꝫ tūcactuꝫ deſiderij ꝓpter eandē rōem: ſꝫ habet tūcactū amicitie quo diligit tale obiectū in ſe: qͥaille actꝰ pōt indifferēter reſpectu p̄ſentis ⁊ abſentis. Et tūc mediāte actu illo cauſatur delectatio in volūtate. ⁊ forte illa delectatio augetur per apprehenſionē p̄ſentie talis obiecti: ⁊poſt actu deſiderij p̄t illa cognitio cauſare delectationē in volūtate īmediate ſicut in appetitu ſenſitiuo. Et iō vel eſt duplex delectatiovna ſequēs actū d̓ſiderij qn̄ obiectū eſt p̄ſens⁊ iſta tūc cauſat̉ ab obiecto ⁊ cognitōe apprehenſiua: ſicut eſt in appetitu ſenſitiuo. Et aliacauſata ab actu amicitie: qd̓ videtur ſuꝑfluuꝫUel erit vna delectatio intēſior ꝙͣ ſi ſolū hr̄etactū deſiderādi vl̓ amādi. ⁊ hͦ videt̉ verū. Un̄ſi volūtas nullū actū hr̄et reſpectu obiecti abſentis niſi actū deſiderādi: nec hr̄e poſſet: tūceēt ꝯn̄ter dicēdū: ꝙ volūtas pn̄te tali obiectoſolū hr̄et delectatōeꝫ: ⁊ nullū aliū actū. licꝫ reſpectu obiecti abſentꝭ nō hēat de fcō niſi actūdeſiderij: poſſet tn̄ aliū hr̄e: ⁊ illū hꝫ pn̄te obiecto: tūc pꝫ diſtīctio int̓ actū talē ⁊ d̓lectatōeꝫ.Ad aliud de graui pꝫ ꝙ nō eſt ſil̓e: qꝛ gͣue nullū actū hꝫ natural̓r niſi motū ad cētruꝫ qn̄ ē exͣip̄m. iō qn̄ eſt ī cētro ſolū hꝫ qͥetē oppoſitā illimotui: ſic nō eſt ī ꝓpoſito ꝓpt̓ cāꝫ dictā. Et ſiq̄rat̉ ꝑ qͥd mouet̉ gͣue effectie qn̄ ē exͣ locū ſuū?Rn̄deā ꝙ mouet̉ ꝑ grauitatē ſuā q̄ ē qͣlitas diſticta ab eiꝰ ſb̓a: ⁊ iō ſi ſeꝑaret̉ ꝑ potētiā dei adhūc mouebit ſe ad cētrū. Ad alid̓ dico ꝙ pnt Aſeꝑari miracl̓oſe tm̄: ſic̄ pꝫ ī āgel̓ bōis ⁊ mal̓: ſic̄ſupra dictū ē. Ad vltimū pꝫ ex pͥmo ꝙ d̓lecta Atio ē ī aīa ſb̓iectīe. vbi huiꝰ facile rn̄ſionē poteris īuēire. Ad argumēta aūt pͥncipalia patētſolutiōes ex dictꝭ. Et hec de qōibꝰ huiꝰ operis.L I
X vi
Ad ſcd̓m tertidub
Ad primuꝫ te.
Ad quintā
Ad quintā
Ad quarta
Ad tertiā
HAd pͥmā ⁊ ſcd̓prime opi.