Gententiarumlibri primi
Libri primiAliter dicit doctor cuius opinio ad primūarticulū erat recitata. Si inquit querat̉. Unde eſt ꝙ volūtas licet ſit neceſſario ages nontn̄ naturaliter agens. cū nō poſſit natura magis eē determinata ad agenduꝫ ꝙͣ ꝙ ſit neceſſitata ad agere. Declarat ſic. ome inquit naturale agēs vel ē om̄ino pͥmū. vel ſi eſt poſteriuseſt ab aliquo priori naturaliter determinatuꝫad agendū. ſꝫ volūtas nūqͣ pōt eſſe agēs omino primū. ſꝫ nec pōt eē determinata naturalit̓ab alio agente ſuꝑiori qꝛ ip̄amet ē tale actiuūqd̓ ſe ipſaꝫ determinat ad agēdū. ſic intelligēdo ꝙ ſi volūtas aliqͥd neceſſario velit. puta. a.nō tn̄ illud velle naturaliter cauſat̉ a cauſante volūtatē etiā ſi naturaliter cauſaret voluntatē. ſꝫ poſito actu pͥmo quo voluntas ē voluntas. ſi ip̄a ſibi relinqueret̉. ⁊ ſi poſſet cōtingēt̓habere vel nō habere hoc velle. tn̄ ſeip̄am determinaret ad hoc velle. Qn̄ etiā dr̄ ꝙ naturale agēs nō pōt magis determinari ꝙͣ ꝙ neceſſitetur. Reſpōdet̉ ꝙ licet neceſſariū ſit ſūptū determinatū quo ad ꝯcluſionē ī determinatiuis ad vtrūlibet. tn̄ aliqd̓ neceſſariū aliomō eſt determinatū ꝙͣ aliud: ſicut ignē eē calidū vel celū eē rotundū ē determinatū a cauſāte vl̓ dāte eē celi ⁊ rotūditatē. ſꝫ graue ē determinatū ad deſcenſuꝫ nō habito neceſſario abip̄o generante actū deſcendendi. ſꝫ tn̄ habitoab ipſo pͥncipio natural̓r det̓minatiuo ad deſcendendū. Uolūtas aūt creata ſi neceſſariovult aliqͥd nō ē ſic determinata a creāte ad illud velle ſicut graue ad deſcenſum ſꝫ tm̄ a creante habet pͥncipiū determinatiuū ſui ad velle. Si dicat̉. ſi deſcēſus grauis cauſet̉ a grauitate intrinſeca: tūc graue mouet ſe. qualit̓ igitur non eque libere ſicut volūtas mouet ſe adillud velle reſpectu cuiꝰ ip̄a volūtas ē neceſſaria rō cauſandi. Reſpondet. illa cauſatio grauitatis reſpectu deſcenſus ē naturalis: et iſtalibera. qꝛ hoc eſt hoc: ⁊ illud ē illud. Breuit̓. gͦdicit ꝙ eē ⁊ modus eſſendi. agere ⁊ modꝰ agedi ſunt īmediata. Un̄ ſicut nō ē alia rō quarehoc habꝫ talē modū eſſendi niſi qꝛ ē tale ens.ſic nō eſt alia rō quare hͦ habet talē modū agēdi puta libere. niſi qꝛ eſt tale pͥncipiū actiuuꝫ.ſcꝫ liberū. Sic gͦ tenet̉ ꝙ ſpūſſāctꝰ neceſſarioꝓducit̉ ⁊ libere. ſꝫ tn̄ nō naturaliter. Sꝫ ſalua reuerentia quorūcūqꝫ. magis vr̄ hic eē difficultas de verbis ꝙͣ de re. qꝛ ſuppoſito ꝙ om̄isactio volūtatis ſit libera. ⁊ ꝙ ꝓduci libere nōſit aliud ꝙͣ ꝓduci a volūtate. nō ē alia queſtioquerere vtrū libertas ſtet cū neceſſitate: ꝙͣ q̄rere vtrū volūtas poſſit aliquid neceſſario velle. vel querere vtrū volūtas poſſit eē alicuiuspͥncipiū neceſſario actiuū ſeu ꝓductiuū. et tn̄
hec nō faciūt magnā difficultatē ſupponēdoꝙ volūtas pōt aliquid neceſſario velle maxime diuina. Arguendo tn̄ cōtra p̄dictā opinionē: pͥmo oſtendā ꝙ ẜꝫ vſū auctoꝝ libertasᵖẜm qd̓ diſtinguit̉ cōtra pͥncipiū naturale actiuum ē quedā cōtīgētia vel indr̄ntia. ex quo ſequit̉ ꝙ libertas nō ſtat cū neceſſitate. Secundo arguā in ſpeciali cōtra modū ſaluandi alit̓libertatē in volūtate ꝙͣ ī alio pͥncipio neceſſario actiuo. Primū nō pōt rōne ꝓbari. ſicutnec ſignificata vocabulorū. ⁊ iō arguo ꝑ aucͣ.pͥmo ꝑ. aucͣ. ph̓i. ij. phiſicoꝝ vbi diſtingues pͥncipia actiua. diſtinguit ea in naturā ⁊ intellectu. tūc quero. aut intendit diſtinguere intellectū reſpectu cuiuſlibet ſue operatiōis a pͥncipio actiuo naturali aūt nō. ſi ſic. gͦ intellectꝰreſpectu nulliꝰ ē pͥncipiū actiuū naturale. qd̓eſt manifeſte falſū. etiā ẜm iſtos. ſi em̄ hoc eſſꝫverū. filiꝰ in diuinis nō magis ꝓduceret̉ natuliter ꝙͣ ſpūſſanctꝰ qd̓ iſti negāt. Si nō. gͦ oportet ꝙ hoc ſit. qꝛ aliter ē pͥncipiū aliquoꝝ actiuum ⁊ aliter alioꝝ. ſꝫ nō pōt dari talis dra. niſiqꝛ aliquos actus habet in ſua poteſtate: ⁊ aliquos nō. ⁊ ita intellectꝰ ibi diſtinguit̉ a natura reſpectu oꝑationū reſpectu quarū cōtingēter ſe habet. Preterea. ix. metha. diſtinguitph̓s inter potētias rōnales ⁊ irrōnales. qꝛ rōnales valet ad oppoſita. Ex hoc arguo ſic. oīspotētia q̄ valet ad oppoſita cōtingēter agit. ſꝫpotētia rōnalis valet ad oppoſita. gͦ cōtingēt̓agit: ſꝫ potētia rōalis ⁊ potētia libera ẜꝫ iſtosidē ſunt. Un̄ dicūt ſic. Diuiſio principij actiuidiuerſis nōibus exprimitur. non ſolū apud diuerſos ſꝫ etiā apud ariſtotelē: vt ptꝫ in ſecūdophi. vbi premiſſit ẜm ꝓpoſitū: ⁊ nō ẜm ꝓpoſitū. ſubdit qͣꝫ ab intellectu ⁊ natura. ⁊ in. ix. metha. rōnales ⁊ irrationales potētie ꝑ iſta. nonẜm ꝓpoſitū. ⁊ natura ⁊ potētia irrationalis ītelligitur pͥncipiū qd̓ cōiter dicimꝰ naturā. ꝑalia tria intelligit̉ aliud pͥncipiū actiuū ī quocōcurrūt actꝰ extrinſeci intellectꝰ ⁊ volūtas.Ex iſto ptꝫ ꝙ ph̓s ꝑ ẜm ꝓpoſitū: intellectū ⁊potentiā rōnalē: intelligit pͥncipiū liberū ſeupͥncipiū actiuū diſtinctu ꝯtra pͥncipū actiuūnaturale. gͦ reſpectu cuiuſcūqꝫ aliquid ē pͥncipiū actiuū. ⁊ reſpectu eiuſdē non dicit̉ potentia rationalis actiua. reſpectu eiuſdeꝫ diceturpͥncipium actiuū naturale. ẜm ꝙ principiumactiuū naturale diſtinguitur cōtra principiūactiuū liberū. ſed omne principium actiuū reſpectu cuius neceſſario agit. reſpectu illiꝰ nōpōt dici potētia rōnalis. qꝛ reſpectu illiꝰ nonpōt dici potētia valens ad oppoſita. ideo reſpectu illiꝰ dicet̉ naturale principium actiuūEt ita apud ph̓os idem ſunt principiū actiuū
Oxinio ſcd̓a
Snīa aucto.
Primum
Urquēdo cop̄dicta di