VQueſtio
VQueſtioIIII
IIII
QuTAmethaphiſice. Finis ſpeculatiue veritas. practice aut opus. gͦ ⁊c. Cōtra Auicēna .i. methaphiſice dicit ꝙ ſcīe practice ſunt de operibuſio noſtris nō aūt ſpeculatiue. Ad iſtā q̄ſtioneꝫdicūt aliqui ꝙ ſcīa ſpeculatiua ⁊ practica diſtinguunt̉ penes fines ſuos. Diſtinguit̉ tn̄ define. quia quidā eſt finis ſcīe. ⁊ quidā ſciētis.Finis ſciētie eſt ille ad queꝫ ordinat̉ ſcientia.FFinis ſciētis eſt ille ad que ſciens ordinat̉ ſcientiam. Sil̓r finis ſciētie eſt duplex ſcꝫ per ſeet ꝑ accidēs. pͥncipalis et ſecūdarius. Finisꝑ ſe ſcie eſt ad quē ex natura ſua habet ordinari. Finis per accidēs ſciētie ſiue nō pͥncipaliseſt ille ad quē nō ordinat̉ per ſe. ſed poteſt ordinari ex intētione ſciētis. A fine ſciētis quēſcꝫ ip̄e ſciēs intendit. nō d̓r ſcīa nec ſpeculatiua nec practica. ſed a fine ſcīe per ſe ⁊ pͥncipali: et nō a fine nō principali d̓r ſciētia ſpeculatiua vl̓ practica. quia illa ſciētia que ex ſe ordinat̉ ad cognitioneꝫ veri eſt ſpeculatiua. illa q̄ordinat̉ ad operationē boni eſt practica. Dicitur igit̉ ꝙ ſciētia practica diſtīguit̉ a ſpeculatiua penes finē ſciētie per ſe ⁊ principalem.quia finis practiee eſt opuſ. Finis aūt ſpeculatiue eſt veritas. Hoc ꝓbat̉. qꝛ vnuſqͥſqꝫ effectꝰdiſtinguit̉ per ſuā cām nobiliorē: ſed int̓ om̄scauſas. cauſa finalis eſt nobiliſſima cū ſit cauſa cauſarū ẜm auicennā. ergo notitia practicahabet diſtingui ab alia penes finē ſnū. Preterea vna ſciētia diſtinguit̉ ab alia. vel ꝑ ſubiectum vel ꝑ finē. ſed notitia practica nō diſtīguit̉ a ſpeculatiua ꝑ ſubiectu. qꝛ de eodeꝫ ſubiecto poſſunt eſſe et ſcīa ſpeculatiua ⁊ practica. ergo penes fines. Preterea ſicut pͥncipiūin ſpeculabilibꝰ. ita finis in oꝑabilibꝰ. ij. phiſicoꝝ. ſed ſcīa ſpeculatiua diſtinguit̉ ab alia ꝑſua pͥncipia. ergo ⁊c. hoc patet ꝑ ph̓m. ij. metaphiſice. ⁊. iij. de aīa. Ubi dicit. Differt aūt aſpeculatiua fine. Sil̓r dicit intellectꝰ qͥ ꝓpteraliquid ratiocinat̉ practicus eſt. Cōtra iſtamopinionē on̄do ꝙ practica nō diſtinguit̉ a ſpeculatiua fine .i. ꝑ cām finalē. ita ſcꝫ ꝙ habeatdiſtinctā cām finalē a cā finali ſpeculatiue: ſꝫidē ſimpl̓r pōt eē cā final̓ vtriuſqꝫ. hoc ꝓbo. pͥmo ſic. idē eſt finis ſcīe ⁊ ſciētis: ſꝫ idē pōt eē finiſſciētꝭ ꝓpt̓ quē acqͥrit ſcīaꝫ tā ſpeculatiuā ꝙͣpractica. gͦ ⁊c. minor pꝫ. qꝛ idē eſt finis agentꝭhͦ eſt intētꝰ ab agente. ⁊ actiōis ſue ſeu formefacte. qꝛ oīs finis cuiuſcūqꝫ actōis eſt finis intētus ab iſto agēte. aut ſuꝑiore dirigēte illudagēs inferiꝰ ſicut in naturalibꝰ idē ē finis agētiū inferioꝝ ⁊ ītelligētie dirigētis. ⁊ a quocuqꝫ intēdat̉. ſequit̉ ꝙ idem ſit finis agētis. hͦ eſtintētus ab agēte ⁊ actōis ſue. Preterea finiſnūqͣ reſpicit formā nec materiā niſi mediāte
Iagente: inꝙͣtuꝫ .ſ. mouet efficiēs ad agendū. h̓eſt inqͣtū ītendit̉ ab agēte: gͦ nō eſt cā finalisniſi qꝛ ītendit̉ ab agēte: gͦ idē eſt finis agentꝭ .ſ.intētꝰ ⁊ forme. Propt̓ea illud nō eſt cā eſſentialis alicuiꝰ rei a quo nō dependet. nec in eſſenec ī fieri. ſa tali qd̓ nō mouet efficiēs ad agēdū nō dependet res quocūqꝫ mō. Ꝙ nō in eſſeptꝫ: qꝛ ſine illo eſt res in reru natura. ꝙ nō ī fieri. ptꝫ qꝛ nihilominꝰ erit res. Propt̓ea illd̓ aquo res dependet eſſential̓r: ita ꝙ ſine illo resnō haberet eſſe reale. videt̉ eſſe cā eſſentialisilliꝰ rei. ſꝫ a fine ſcientꝭ depēdet ip̄a ſcīa realit̓ ⁊eſſential̓r: qꝛ ſine illo ſimplicit̓ nō foret. ſic̄ ponat̉: ꝙ aliqͥs nō addiſceret ſcīam ſpeculatiuaꝫniſi ꝓpt̓ lucruꝫ: vel ꝓpt̓ aliqͥd tale: niſi ille tūchoc intenderet. ſimplicit̓ nihil foret illa ſcīa: gͦillud hꝫ rōem cauſe: ⁊ nō niſi rōem cauſe finatgͦ ⁊cͣ. Propt̓ea ꝑ qd̓ cōtingit reſpōdere ad q̄ſtionē factā ꝓpt̓ qͥd hꝫ rōem cauſe finalis: ſꝫ ꝑfinē ſciētis ꝯtīgit reſpōdere ad q̄ſtionē factāꝓpt̓ qͥd. ſic̄ ſi q̄rat̉ ꝓpt̓ qͥd eſt iſta ſcīa. ꝯtingitreſpōdere ꝑ fineꝫ ſcient̓. gͦ ⁊cͣ. Ideo alit̓ dicoad q̄ſtionē. ⁊ pͥmo diſtinguo de fine: qꝛ accipit̉ qvno mō ꝓ aliquo acq̄rendo ꝑ aliquā oꝑatiōeꝫſic̄ ſanitas eſt finis deābulationis. ⁊ iſte finiseſt amatꝰ: ⁊ deſideratꝰ amore concupiſcentie.Aliꝰ eſt finis amatꝰ amore amicitie: ꝓpt̓ queꝫfinis pͥmꝰ ꝓducit̉: qꝛ enī hō diligit ſeip̄m cōcupiſcit ſibijpi ſanitatē. ⁊ iō ad illā habēdā oꝑatur. Sil̓r: qꝛ aliqͥs diligit deū ſūme ꝓpt̓ ſe. id̓ooīa agit ꝓpt̓ deū. ⁊ ita deꝰ eſt finis oīm actuūſuoꝝ primꝰ finis eſt pͥor in ītentiōe. ⁊ vltimꝰ inexecutiōe: qꝛ realit̓ eſt effectꝰ: ⁊ cōiter ignobilior illo fine: ad quē eſt ſaltem agēte qͥ ītenditeū. ſed ſcd̓s finis vt cōiter eſt p̄exiſtēs ip̄i oꝑatiōi. ⁊ ſi ẜm rectā oꝑatōeꝫ ītendat̉ nō eſt ignobilior illo qd̓ eſt ad finē. nec eſt effectꝰ: nec acqͥrit̉ ꝓprie loquēdo ꝑ ip̄am oꝑatōeꝫ. Scd̓o dico. ꝙ finis ſcīe ꝓprie loquendo eſt illud qd̓ eſtamatū ab addiſcente. ſiue amore amicitie ſiueamore cōcupiſcētie: ẜm diuerſos modos accipiendi finē ip̄m qͥ mouet ad diſcendū: ⁊ ita adacqͥrendū ſcīam. Et iō ideꝫ eſt ſimplicit̓ finisqͥ eſt cā finalis ſcientꝭ ⁊ ſcīe. nō tn̄ ita: ꝙ cā finalis ſcīe ſit cā final̓ ſcientꝭ. ſꝫ qd̓ illud qd̓ efficiēsītēdit ⁊ amat: ꝓpt̓ qd̓ agit ad acqͥrendū ſcīaꝫeſt cā finalis ip̄ius ſcīe. Nō tn̄ eſt cā final̓ ſciētis: ſꝫ eſt ītentu ⁊ amatū a ſciente. Uerbi gratia. Aliqͥs addiſcit ſcīam ꝓpt̓ amorē amicitiead ſeip̄m: ⁊ cōcupiſcit ip̄am ſcīam ſibi ꝓpt̓ aliqd̓ lucrū acqͥſibile ꝑ ip̄aꝫ ſcīam. tūc dico ꝙ ip̄emet eſt cā finalis illiꝰ ſcīe: qͥa eſt amatꝰ amoreamicitie. ⁊ real̓r ip̄a ſcīa nō ꝓduceret̉ ī effectū⁊ ita ip̄emet amatꝰ a ſeip̄o eſt cā final̓ ſcīe. qͥaip̄e ſolꝰ eſt: ad cuiꝰ eſſe ſic amatū ſeqͥt̉ ſcīa: ⁊ ita
e
Cōtra pͥmā opi
Sdi̓a
Cen
Probat̉ pͥmo
Prima opinioHērici d̓ gādauo
QTirca q̄ſtionē dicit auct̄.
E