De iure nat̉ali ⁊ē. et ciui.Vs naturale eſt qd̓ nat̉aoīa aīalia docuit ¶ Namlius iſtud non ſolū hūanign̓is ꝓp̓m eſt ſed ⁊ omniūanimalium. que in celo qin terrā. que in mari naſcuntur. ¶ Hinc deſcenditmaris atꝫ femīe ꝯiugaco.quam nos matrimoniumappellamus. ¶ Hinc lib̓oꝝprocreacio et educacioVidemus etem̄ cetera aīalia iſtius iuris pericia cenſeri. ¶ Ius aūt ciuile velgencium ita diuiditur.Oēs ppl̓i qui legibus velmoribus regunt̉ ꝑtim ſuoꝓp̓o. partim cōmuni iureomnium hominum vtunt.Nam qd̓ quiſqꝫ ppl̓us ipſeſibi ius ꝯſtituit. id ipſius
ꝓprium ciuitatis eſt vocaturqꝫ ius ciuile. quaſi iusꝓprium ipſius ciuitatisQd̓ vero naturalis raciointer omnes gentes ꝯſtituit id apudoēs ꝑeque cuſtodit̉. vocauitqꝫ ius gēocium quaſi quo iureom̄esgentes vtuntur ¶ Et populus itaqꝫ ro. ꝑtim ſuo ꝓprio. ꝑtim ꝯn̄i iure oīm hominu vtitur que ſingula qͣlia ſunt ſuis locis ꝓponemus. ¶ Sꝫ ius quid̓ ciuileex vnaquaqꝫ ciuitate appellatur veluti athenienſium. Nam ſiquis velit ſolonis vel draconis leges appellare ius ciuile athemeſium non errauerit. ſic em̄et ius quo romanus ppl̓svtitur ius ciuile rōanoꝝ
tate eſt vſucapio. vt. jͣ. de vluca. in pnͥ. ibi ne dn̄ia. ⁊c̓. ⁊ ſicpublicū eſt ex eiſdeꝫ exemplis. et pone ead̓ exempla vt ecca iure naturali vt non locupletetur cū iactura alterius republica a iure gen. vt li. reipu. ꝓpulſare iniuriam. Idem aiure ciuili. vt reſp. vſucapiatur ſicut priuatus. que extraponentur. jͣ. ſtatim iniure priuato. accur.a ¶ Naturalibus. id ēiuris naturalis.b ¶ Aut genciū .i. precepta tur gen.c ¶ Aut ciuilibus. preceptis. Accur.d ¶ De iur̓. naturali.dictuꝫ eſt sͣ ꝙ ius priuatum eſt collectū exnat̉alibus preceptisgenciū ⁊ ciuilibꝰ nūcde eis dicit et primode iure natural̓iVVs naturale eſt quodnatura. .i. deus. et nominatiue ⁊ ablatīe pt̄legi. ſic sͣ. t. i. ⁊ noͣ q̄qͣtuor modiſ iuſ natale ponitur. qn̄qꝫ proiur̓ genciū vt. jͣ. d̓ reꝝdi. §. ſingl̓oꝝ. qn̄ꝫ ꝓiure pactoꝝ. ⁊ ſic ꝓiur̓ p̄torio. vt. ff. depac. l. i. qn̄ꝫ ꝓ eꝰ ꝯtͣrio ſcꝫ pro eo ꝙ reſcindit pacta. vt reſtōneminoꝝ. vt. ff. d̓ mi. l..i. qn̄qꝫ pro inſtinctunature vt h̓. et. ff. e..l. j. §. ius aūt nat̉ale.ẜm canones. ius nat̉ale d̓r quod ī lege moſayca vel in euangelio ꝯtinetur vt in pnͥcipio decretoꝝ. ⁊iſtd̓ qd̓ h̓ ē nt̄i caſus. qn̄ꝫ hͨ dictio nat̉a ē ablatī caſus ⁊ eꝯtͣeſt accuſatiui. qn̄ꝫ nata eſt nt̄i. et tūc dic nat̄a .i. deusf ¶ Nā ius. bn̄dicō oīa aīalia. nā ius iſtud. ⁊c̓. n̄ ſolū ē hoīmſꝫone oīm aīaliū g ¶ Hūani. i. hoī. rribꝰ ⁊ aere naſcūt̉h ¶ In celo. i. ī aere vt aues q̄ in arbo vt. jͣ. d̓ re. di. §. apiuꝫi ¶ In terra. vt fere beſtie q̄ ſuis luſtris .i. cubiculiſ naſcuntur. et ec̄ q̄dam aueset ſi in qualibet alia aqͣk ¶ Que in mari. vt piſces. id̓ dico naſcuntur. Accur.i. Hic̄. .i. ab hͦ iur̓ natali .ſ. d̓o qͥ prīo adā eue ꝯiūxit ⁊ ī ꝑadiſo deliciaꝝ poſuitm ¶ aris. i. maſculin ¶ Coniunctio .i. aīoꝝ n̄ corꝑm. vt ff. de re. iur. nupc.o ¶ Appellāꝰ mr̄imoniū .i. effectū mr̄imonij. et ſic no. ꝙ mr̄moniū qͦ adorigīeꝫ ē de iur̓ nat̉ali .ſ. deo vt h̓ d̓r d̓ iu. gē. ec̄dici pt̄ qꝛ ab eo receptū. de iur̓ ciuili ec̄ dici pt̄ qꝛ formā eiadiūxit et ſolēnitatē vtꝫ. jͣ. de nup. ꝑtotū ti. c dic̄ a qͥbꝰ nupcijs ſit abſtinend̓. ⁊ ff. de ritū nup. ꝑtotū vn̄ dꝫ dici de iur̓ ciuili vt. ff. de iuſt. et iur̓ l. ius ciuile / tur ad lib̓oꝝ ꝓcreap ¶ Hinc lib̓oꝝ. nā deus oꝑa cionē ⁊ nat̉alis inſtinctusq ¶ Et educacio. nā hͦ iur̓ ſcꝫ nat̉ali mouet̉ parēs ad educacionē filioꝝ ſuoꝝ pociuſqͣꝫ alienoꝝ vt. ff. vn̄ lib̓i. ſcpͥto ī fi.r ¶ Cetera .i. ec alia preter hoīess ¶ Iuris ſcꝫ nat̉alis. de qͦ loqͥm̉. ex eo em̄ ꝙ auis volat. piſcis natat. gallina oua calefacit. mouent̉ iſto iure nat̉alia.t ¶ Ius aūt. diuidit̉ .i. vr̄um ab altero ſic ꝯgnoſcitur.u Et moribꝰ. nā qͥdaꝫ ſūt qͥ regūt̉ tm̄ moribꝰ ⁊ ec̄ qͥdam qͥ
nͨ moribꝰ nͨ legibꝰ ⁊ ec̄ qͥdā legibꝰ tm̄ ⁊ n̄ moribꝰ vt hoīeſx Cōi. i. eo iur̓ ꝙ ē ī ꝯī apd̓oēs ſiue ſcpͥtū ſit ſiue n̄ ſilueſtreſy ¶ Ius ciuile vt ſūt ſtatuta terraꝝ que iura municipaliadicuntur. vt C. de eman. li. l. i. et ſic d̓r ad dr̄am iuris naturalis et iuris gencium. et ita accipitur hic. Secundomodod̓r ius ciuile lex. xij. ta. vt ff. de iuſt. et iure. l. ius ciuile. §.hic igitur. Tercio d̓riuſciuile omne ius qd̓n̄ eſt pretoriuꝫ. et ſicaccipitur. ff. de iuſti.et iur̓. l. ius ciuile. inpnͥ. §. iuſ pre. Quartod̓r diſputacō prudentum. q̄ fuit facta ſuꝑ.l. xij. ta. vt ff. de ori.iur̓ l. ij. §. hͨ diſputacōẜm jo. Quīto qͥcquidſcriptū hēmus de iur̓d̓r ius ciuile. vt cū d̓reſt em̄ ſanctiſſimā reſciuilis ſapīa q̄ precionūmario n̄ eſt eſtīatavt. ff. de var̓. ꝯg̓. l. i..§. proinde Sexto d̓rqͦcienſ adicit̉ aliquidiuri nat̉ali vt in mr̄imonio mō dixinius.l̓ detrahit̉ iuri nat̉alivt in vſucapionibusvt. jͣ. de vſuca. in pnͥ.l̓ additur iur i genciūvt in tutela inuentaa iure ciuili original̓rvt. jͣ. de tutel̓ in pnͥ. §..i. l̓ detrahitur vt inpt̄ate ẜuoꝝ reſtrictaut. jͣ. de his qͥ ſui l̓ ali.iur̓ ſūt. §. ſꝫ hͦ tꝑe. hocem̄ ius ciuile d̓r vt ff.de iuſti. et iure. l. iusciuile. i. ℟º. et hec exempla ſunt ibi notataz ¶ Qd̓ ꝟo nat̉alis. nō ꝙ ius gen. nat̉ali rōe ē inductū vt h̓⁊. j. d̓ re. di. §. ſingl̓oꝝ vn̄ ē ius īmutabile vt. jͣ. e. §. ſꝫ nat̉aliaa ¶ Vtunt̉. vt eſt religio erga deuꝫ. vt ꝑntibus et patriepareamꝰ vt ꝯtra violenciaꝫ reſiſtamus. vt ff. de iuſ. et iur̓l. i. in fi. et l. ij. jtem ꝯuenciones ſiue pacta q̄ apd̓ oēs gēteſvalēt vt. jͣ. e. §. ius at̄ genciū. et ff. de pac. l. iur̓ gē. in pnͥ.b ¶ Et ppl̓s itaqꝫ. qꝛ oīs ppl̓s vtit̉ ꝑtī iur̓ ꝯī ⁊cͣ. itaqꝫ ⁊ ppl̓sc ¶ Que ſingula. ſcꝫ iura genciū et ciuilia qͥbus roͣnusvtunt ciues roͣni. jͣ. de reꝝ. di. §. ſingl̓oꝝ vſqꝫ ad fi. ti. vbid̓r qͣliter acquirunt̉ dnīa iur̓ gen. jtem. jͣ. de vſuc. et in t. ſe.quibus d̓r qual̓r acqͥrunt̉ dn̄ia iur̓ ciuili. et ẜm hͦ refert̉ adꝓximū dc̄m et illd̓ intelligas de iure ciuili roͣnoꝝ gn̓ali vl̓al̓r dic ꝓponemus. jͣ. e. t. §. pe. vbi dices alteꝝ variabile vtciuile. alteꝝ n̄ vt genciū. et ẜm hͦ n̄ refert̉ ad ꝓx. dc̄m. ſꝫ adid qd̓ dix sͣ. nā. etcͣ. et ec̄ ꝙ ꝟo. etcͣ. di. §. ſingl̓oꝝ ⁊r̓fert̉d ¶ Proponemꝰ. ſꝫ vbi ℟. forte. jͣ. de re. n̄ ad ꝓx. dictumſꝫ ad id ꝙ dc̄m ē. nā qd̓ qͥſqꝫ ⁊cͣ. et i qd̓ ꝟo. zius hr̄e. ſꝫe ¶ Sꝫ ius qͥd̓. ⁊c̓. diximꝰ at̄ ppl̓os ꝯn̄e et ꝓpͥm ius qͥd̓ ciuidef ¶ Appellat̉ .i. nomē iſtiꝰ ciuitatis vbi fc̄m ē ius ciuile dꝫ etg ¶ Solonis. noīa ſūt ꝯpoſitoꝝ ſtatutoꝝ ī illis imponiciuitatibus. ſicut ſi appellat quis ius ciuile bonon̄. ſtatutūa ꝯpoſitoribus inuentum et ꝯcilio ꝯfirmatumh ¶ Non errauerit. ymo bn̄dixerit.i ¶ Sic em̄ ius quod pro ſe tm̄ ꝯpoſuer̄t alias eſſet gn̓alislex. vt. jͣ. eo. §. lex eſt. et de hͦ ſcꝫ iur̓ ciui. gn̓ali pt̄ hic loqu̓i.