¶ Geneſis.C.XVII.

f ¶ In teſtimoniuꝫ .ſ. ꝙ ego veſter deus. ⁊ vospopulus meus a gentibus diuiſus.vt ſit inſ ſignum fęderis inter mef. Fquia in octaua etate .i. in eternitate ſepten arie volubilitati ſuccedente exuimur carnali corruptione.⁊ vos. Infans octo dierum circuncidetur in vobis. Omne maſculinū in generationibus veſtriſf Idomo natꝰ. ſqꝛ ibi neqꝫ ſeruꝰ neqꝫ libertamᶠ vernaculus qͣꝫ empticiꝰ cirf 5 qꝛ neqꝫ ibi barbarus neqꝫ ſcita.cuncidetur: ⁊ quicūqꝫ nō fueritde ſtirpe vr̄a. Eritqꝫ pactū meuꝫf¶ In depoſitōe carnalium. j.ſ quoniam adeternitatem ducit.in carne veſtra in fędus ęternū¶ Qui carnalia non depoſuerit.Maſculus cuiꝰ pręputij caro cirj. Non computabitur inter ſanctos.cunciſa nō fuerit. delebit̉ animaf Ide cetu ſanctorum. vnde Tu autem ibis adpopulū tuū j. Ade in paradiſo datum ī quoomnes peccauerunt. .i. nō ſeruauit. qd̓ in baptiſmo promiſit.illa depopulo ſuo: qꝛ pactū meum irritum fecit. Dixitqꝫ deuſ adabraam. Sarai vxorem tuā nonf 5. i. principem meā. j. Abſolute. Exaltando principem. quia eccleſia in omni genteprincipatur.vocabis ſarai. ſed ſaram. Etᶠ bef Non ex agar.nedicam ei: ⁊ ex illa dabo tibi fili¶ In cuiꝰ ſemine benedicentur om̄s gentes.j.ſqꝛ chriſtus dominabitur in gentibus.um cui benedicturus ſum. EritfIdauid ⁊ alij. vel motꝰ ſuos bene regentes.qꝫ in nationes: ⁊ᶠ reges populoꝝorientur ex eo. Cecidit abraam inNō retro vt reprobi Igauiſus eſt. vndefilius eius yſaac riſus vocatur.faciem ſuam. ⁊ riſit in corde ſuoApplaudendo nō diſceptando. vnde paulꝰnec cōſiderauit corpus ſuū emortuū. cū iā eſſetdicēs: Putas ne centenario nacentū annorū ⁊ emortuā vuluā ſare.ſcetur filius: ⁊ ſara nonagenariaFoptabat em̄ vt filii carnis reputarēt̉ ī ſemīepariet; Dixitqꝫ ad dn̄m: Utinaꝫ

hiſmael viuat coram te. Et ait deus ad abraaꝫ: Sara vxor tua pariet tibi filium: vocabiſqꝫ nomenf Riſus propter gaudium parentis. Inyſaac vocabitur tibi ſemen. nō filio carnis. quiafilii promiſſionis. filii dei vocabuntur.eius yſaac. Et ꝯſtituam pactummeum illi in fędus ſempiternumFfilium carnis.et ſemini eius poſt eū. Suꝑ hiſf ſqd̓ammodo. .Iin temporalibus: nō etermael quoqꝫʸʳ exaudiui te: ecce bena promiſſione.nedicam ei. ⁊ augebo ⁊ multipliIduodecim tribus carnaliū iudeorū. Apeſtolos duodeciꝫ qui de iudaica plebe fuerūt. velcabo eum valde. Duodecim duduodecim tribus populices generabit: ⁊ faciam illum cref Eterne promiſſionis.ſcere in gentem magna. Pactuꝫf Chriſtianū populū. ad eos .ſ. quos fidēgenerabat.vero meuꝫ ſtatuā ad yſaac. quēIgratia noui teſtamēti. preſenti vita.ſvetuſtate immutata.pariet tibi ſara tēpore iſto: in anf ſin aſſumpta forma viſibili.no altero. Cunqꝫᶠ finitus eſſet ſerf Finuiſibilem ſe prebuit.mo loquentis cū eo: aſcendit deſ vel ab. j. ¶ Prefigurans qꝛ ad omnē profeſſionem ſpiritualis pertinet circunciſio. qꝛ circumcidendi ſunt omnes ſenſus.us ad abraam. Tulit aūt abraāhiſmael filium ſuum. ⁊ om̄es vernaculos domus ſuę. vniuerſoſqꝫquos emerat. ⁊ cūctos mares exomnibus viris domus ſuę. ⁊ circuncidit carnem pręputij eorumſqꝛ obedientia eſt complenda ſine mora.ſtatim in ip̄o die: ſicut p̨̄ceperat eif Finnouatus hoc numero inſinuatur pertingere ad ſocietatem ciuium ſupernorum.deus. Abraamᶠ nonaginta ⁊ noueꝫ erat annoꝝ quādo circūcidit

circunciſionis pactū datur in ſignū: qꝛ ſignificat naturā renouatam ꝑ baptiſmum poſt ſpoliationē veteris hominis per xp̄m qui reſurrexit poſt ſabbatum. ſeruos vero vernaculos empticios etiā circūcidi pręcepit: vt doceret ad om̄es pertinere redemptionis gratiam. Ibi ⁊ parentū mutantur nomina. mutant̉ vt oīa reſonent nouitatē. abram pater excelſus. abraam pater multarum gentium.Maſculus cuius pręputii caro. Iſt. Quęritur quomodo pueriincircūciſi qui pactūdei irritū nō faciunt.ſed qui eos circūcidere neglexerunt: periredebeant? Sed pactūdei nō ſecundū opusſed ſecundū origineꝫin primo homine irritum fecerūt: in qͦ oēspeccauerūt. Naſcuntur em̄ om̄s nō ꝓprieſed originaliter peccatores. Ideo pereuntom̄s qui ꝑ regenerationē nō liberant̉.Sarai uxore. t.Iſi. Declarat̉ ꝓmiſſio de vocatione gentium in yſaac filio ꝓmiſſionis .i. gratię nōnaturę. qꝛ de ſene patre ⁊ ſterili matre. etqꝛ hoc nō ꝑ generationem ſicut hiſmael.ſed ꝑ regenerationēfutuꝝ erat. imperataeſt circūciſio. qn̄ ſaręfilius promittit̉ in typo eccleſię: nō quādohiſmael. qui typuſ iudeorum.Hiero. Iſi. Errātqui putant primū ſaram ꝑ vnū r. ſcriptāfuiſſe. ⁊ poſtea additum eſſe alteꝝ r. ⁊ qꝛr. apud grecos. c. ſignificat: multas ſuꝑhoc nomine ſuſpicantur ineptias. cuꝫ ⁊ vtcunqꝫ velint vocabulum cōmutatum: nōgrecā ſed hebraicamdebet habere rationēhebręū em̄ eſt Nemoem̄ altera līgua quēlibet vocans ethimologiam vocabuli ſumit ex altera. Saraiergo primū vocata ēꝑ ſin. res. ioth. Sublata ergo ioth. addita eſt e. littera q̨̄ per alegit̉: ⁊ vocata eſt ſara. Antea em̄ dicebatur princeps mea. qͣſivniꝰ familię mater. poſtea abſolute princeps. oīm .ſ. gentium prīceps futura. Quidā peſſimę ſuſpicant̉ eā prius leprā fuiſſe vocatā. ⁊ poſtea principem. cum lepra ſarat dicitur. qd̓ in noſtra lingua videtur habere aliquā ſimilitudinē: ſed in hebręo penitus eſt diuerſa. Scribitur em̄ ꝑ ſade ⁊ ayn⁊ res ⁊ tau. quod a tribus ſuperioribus .i. ſin. res. ⁊ e. quibus ſcribitur ſara manifeſte diſtat.Cecidit abraam in f. ſ. ⁊cͣ. Hiero. Poſt paululū ſequit̉: Et vocabiſnomē eiꝰ yſaac qui riſus interp̨̄tatur. de riſu abraę. nō de riſu ſarę. Poſtqꝫ em̄ ex riſu abraę vocatus eſt filius eiꝰ yſaac: legit̉ ſarā riſiſſe.Nomen eins yſaac. Hiero. Sciendū ꝙ quattuor in veteri teſtamē

to nominibus ſuis aperte anteqͣꝫ naſcerentur vocati ſunt. hiſmael. yſaac.ſamſon. ⁊ ioſias. lege ſcripturas.Conſtitua pactum. m. i. ⁊cͣ. Pactum vero dn̄i cum yſaac populoſcilicet fideli. quem mater eccleſia per fidem ⁊ baptiſmum generauit. ⁊ fędus ſempiternum: quia ęternę vitę poſſeſſio ei ſoli promittitur: qui cum capite ſuo chriſto regnum cęli ſemper poſſidebit.Super hiſmael quoqꝫ exau. t. ⁊cͣ. Hiſmael populū iudęorum ſignificat. qui multiplicatus eſt valde. duodecim duces generauit cū multitudo carnalium iudęorum exduodecim patriarchiſ genita in duodecim tribusⁱ eſt diuiſaIn anno alteroAnnus alter quo ſara genuit yſaac. tꝑaſunt regenerationis:quibus fuſus eſt ſanguis chriſti. ⁊ genushumanum ad vitaꝫreſtauratum.Tulit aūt abraā⁊cͣ Non intendebatdeus. ut tantū pręputium carnis abraę etſobolis eius circūcideretur: ſed ei quē a cūctis elegerat ęterni teſtamenti munera cōferebat. Un̄ paulusNos em̄ ſumus circunciſio. qui ſpiritudeo ſeruimus. Et alibi. Non enim qui inmanifeſto iudęus eſtneqꝫ quę in manifeſto in carne eſt circūciſio. Circuncidamusergo dei verbo aureslabia. cor. pręputiuꝫ⁊ om̄ia membra carnis. De circūciſioneauriū dicit̉: Qui habet aures audiēdi audiat. In circūciſiſ auribus verba ſapiētię⁊ veritatis nō poſſumus audire. Circūcidamus labia: ne aliquid turpe vel malūvel ocioſum loqͣmurCircuncidit carnempręputij. qui ſola cauſa poſteritatis certis⁊ legittimis temporibus coniugio vtiturqui aliter agit: nō circuncidit. Eccleſia vero gratia xp̄i pro ſecrucifixi roborata. n̄ſolū ſe ab illicitis tēperat: ſed etiā a ꝯceſſis. ⁊ tanqͣꝫ virgo ſpōſa xp̄i pudicis virginibus floretin quibus vera circunciſio pręputij ſeruatur in carne. Qui autem nonobſcenis deſiderijs vel ſenſibus heręticis ⁊ blaſphemis aſſertionibus mechatur. ſed fidei puritatem in conſcientia cuſtodit: corde circunciſus eſt.et de eo dici poteſt: Beati mundo corde ⁊cͣ. Circuncidantur manus. nemala faciant. Pedes. ne in malum currant. Viſus. ne illicita concupiſcat. Guſtus. vt ad gloriam dei manducet ⁊ bibat. Odoratus. vt chriſtiodorem capiat. ⁊ operibꝰ miſericordię odorē ſuauitatis ſpargat. Singulaquoqꝫ membra. ſi in officijs deo ẜuiant: circūciſa ſūt. Si vltra p̨̄ſcriptaꝫlegem luxuriant: incircunciſa.