¶ Geneſis.G. III.

me. ⁊ comedi. Et ait dominuſ deſdyabolum qui occulte ſerpit: ſicut em̄ ꝑ ſerpētem loquebatur. ita in ſerpente maledicitur.ad ſerpentem. qꝛ feciſti hoc: maledictus eris inter om̄ia animantiaI ſuꝑbiā. qꝛ in pectore impetus animi dn̄at̉.Iui quo doli. ⁊ inſidie.⁊ beſtias terrę. Supra pectꝰ tuūf Fin hebreo habet aſphar .i. fauillaꝫ vel puluerem. peccatores. Iterrena opera.gradieriſ: ⁊ terram comedes cundum poteſtatem habes decipiendi.ctis diebus vitę tuę. Inimiciciaſſpartē animalē qua tentat eccleſiā ſgenuſhumanum. prauam ſuggeſtionem. ⁊ omnēiniquitatem originale peccatum.ponaꝫ inter te ⁊ mulierē: ⁊ͦ ſemēſfructū qui eſt chriſtus. ſfructū boni oꝑis..j. Feccleſia Freſurgente chriſto.tuū ⁊ʳ ſeme illius. Ipſa/ ꝯteretQd̓ eſt mors. vnde ſuꝑ aſpidē et ba. ambu.Finitium ſuggeſtionis ſvt capias eam 5. i.ſupplantabis chriſtum vt moriatur.caput tuum: ⁊ tu inſidiaberisI Iſi ī illicita labatur. vel fini cui maxīe inſidatur dyabolus. hiſto. patet. Ique ſignificatſcalcaneo eius. Mulieri quoqꝫillam partem anime. que gaudet carnalitate.dixit deus: Multiplicabo erum-

nas tuas. ⁊ conceptus tuos. Indifficultate vincende praue ꝯſuetudinis.dolore paries filios tuos. ⁊ ſubFrationis. ſper conſuetudinē bonaꝫ. ſvt ſpiritus dominetur carni ſvicta conſuetudine praua cautius obtꝑabis rationi. ne ad aliquā pernicioſam conſuetudinem defluas.viri poteſtate eris: ⁊ ipſe dominabitur tui. Adę vero dixit. qꝛ audiſti vocem vxoris tuę: ⁊ comediſti de ligno ex quo tibi pręceperāne comederes. Maledicta terraFhiero. nō ruris colendi. ſed peccato. ſicut in hebreo habetur. j. Finueniende veritatis.in ſopere tuo. In laboribus comedes ex ea cunctis diebus vitę§ viciorum. punctiones tortuaſarū queſtionum. et cogitatōes de ꝓuiſione huius vite.tuę. Spinas ⁊ tribulos germinabit tibi. ⁊ comedes herbas terrę.In ſudore vultus tui veſceris§. i. donec finias hanc vitam.pane tuo: donec reuertariſ ī terrā

odium felicitatis alienę. Qui em̄ amat excellentiam. vel paribꝰ inuidet. qͥequantur. vel ſuꝑioribꝰ: quibus non ęquatur. vel inferioribꝰ: ne coęquentur. Quādo aūt dyabolum ſuperbia deiecerit: vt naturam ſibi bonā praua voluntate peruerteret: ſcriptura non dicit. ſed ex hac homini inuidiſſeratio oſtendit.Alc. Peccatum angeli tacitum: hominis patefactum. quia illud incurabile: hoc curatum.Strabus. Viditigit̉ ⁊cͣ. Aperte inexcuſabilis oſtenditur:cui licuit ſub tali deliberatione dolos inimici aduertere.Et ait. d. d. ⁊cͣTota hͨ ſententia figurata eſt Ubi credendūtamen omnia dictaeſſe. Serpens nō interrogatur quare fecerit. qꝛ non ipſe propria voluntate ⁊ natura fecit: ſed de illodyabolus ⁊ per illum⁊ in illo. qui iam proimpietate ⁊ ſuperbiaęterno igni deſtinatꝰfuerat. Ad ipſum ergo refertur qd̓ ſerpenti dicitur. ⁊ qualiſ humano generi futurusſit oſtenditur.¶ Miſtice. Et aitd. d. a .ſ. Serpēs nōinterrogatuſ prior excipit pęnam: qui neccōfiteri poteſt. nec habet qͦ ſe excuſꝫ. Suꝑpectus. t. g. ⁊cͣ. Secūdum aliā editionem.Pectore ⁊ ventre repes. qd̓ in colubro aduertitur: ⁊ ex ipſo ad inimicum inuiſibilem locutio figuratur. In pectore ſuperbiam ſignificat: in quo impetus animi dominat̉Carnale deſiderium in ventre: qui mollior pars in corpore. ⁊ quia his ſerpit quos vult decipere. dictum eſt: pectore ⁊ ventre repes. ⁊ t. co. cun. d. v.t. id eſt. om̄ibꝰ quibus habes poteſtatem ante vltimam iudicij pęnam. dehac em̄ vita gaudet ⁊ gloriatur. Et terram. c. dupliciter intelligitur. Velad te pertinebunt. quos terrena cupiditate decipiēs. Vel tercium tentationis genus figuratur qd̓ eſt curioſitas. Qui em̄ terram manducat: ꝓfunda ⁊ tenebroſa penetrat: ⁊ tantū temporalia atqꝫ terrena. Nō ponunt̉ inimicicię inter ſerpentem ⁊ virū. ſed mulierem: qꝛ a dyabolo nō tentamur.niſi per animalem partē. quę mulieris imaginem. ⁊ exemplū in vno homine oſtendit. Inter ſemen dyaboli ⁊ mulieris inimicicię ponunt̉. Semendyaboli. praua ſuggeſtio. Vulieris. fructus boni oꝑis quo ſuggeſtioni reſiſtit. Ideo obſeruat plantam mulieris: vt ſi in illicita labat̉: delectatio illam capiat. Illa obſeruat caput eius: vt ipſum initium ſuggeſtionis male excludat.Supra pe. t. g. ⁊cͣ. Hie. Ventrē. lxx. addiderunt: ſed in hebręo habet̉pectus tantū: vt calliditatem ⁊ verſutiā cogitationū. iꝰ aꝑiret. id eſt. ⁊ ꝙomnis greſſus eius nequitię eſt ⁊ fraudis.¶ Gre. In moꝝ. li. xx. Pectore ⁊ ventre re. Malū luxurię aut cogitatione perpetrat̉. aut oꝑe. Hoſtis em̄ cū ab effectu operis expellit̉: ſecreta cōgitationis polluere molit̉ Uentre reꝑit: dū lubricus ꝑ menbra humana ſibi ſubdita luxuriā exercet in oꝑe. Serpit pectore: dū polluit in cogitatiōeSꝫ qꝛ ꝑ cogitationē ad oꝑa venit̉: priꝰ pectore ⁊ poſt vētre deſcribit̉ reꝑeInimicicias pona inter t. ⁊cͣ. Grego. in moꝝ. Caput ſerpentis cōterere. eſt initia ſuggeſtionis manu ſollicitę cōſiderationis a cordis adituextirpare. qui cū ab initio dep̄henditur: ꝑcutere calcaneo molit̓. qꝛ quemprima tentatōne nō ꝑcutit: deciꝑe in fine tendit. Si aūt cor in tentatōnecorrumpit̉ ſequentis actionis medietas ⁊ terminus ab hoſte poſſidetur. qꝛtotā ſibi arborē fructꝰ ferre cōſpicit: quā veneni dente in radice viciauit.Hie. Ipſa ſeruabit ca. t. ⁊ tu ſeruabis eiꝰ calcaneū. Meliꝰ in hebręohabet̉: Ipſa conteret caput tuū: ⁊ tu conteres calcaneū eius. quia ⁊ noſtrigreſſus prępediūtur a colubro ⁊ dominus conteret ſathan ſub pedibꝰ eiꝰ.

Mulieri quoqꝫ ⁊cͣ. Augꝭ. Hiſtor. Hęc figurate ⁊ prophetice meliusintelligunt̉. Sed quia dolor ⁊ gemitus parturientis de corꝑe mortis eſt: q̄tranſgreſſione concepta eſt. refert̉ ⁊ hęc pęna ad ꝓprietatē litterę. Sꝫ qd̓dictum eſt: Sub viri poteſtate eris: ⁊ ip. d. t. Videndū eſt quomodo proprie poſſit accipi. Sic em̄ ⁊ ante peccatū facta eſt: vt vir ei dominaretur. ⁊ad eum conuerſa ſeruiret. Sed poteſt intelligi hanc ſeruituteꝫ potius eſſecondicionis qͣꝫ dilectōis. vt etiā talis ſeruitus qua poſtea homines ſeruirent hominibꝰ de pęna peccati orta reꝑiatur. poſſunt igit̉ cōiuges ꝑ charitatē ſeruire inuicē. Sꝫ mulierin virum dominari n̄ꝑmittit̉. qd̓ niſi caueatur: deprauabit̉ natura. ⁊ augebit̉ cl̓pa.¶ Multiplicaboerumnas ⁊cͣ. Manifeſtū eſt multiplicatos eſſe dolores mulieris atqꝫ ſuſpiria Sꝫſacramentū magnuꝫeſt. Nemo em̄ a voluptate carnali abſtinet. qui nō patiat̉ inexordio dolores: donec cōſuetudo vertatur in melius. Sꝫ cūad hoc ꝑuenerit. natus eſt quaſi filius .i.ad bonū ꝑatus affectus ꝑ conſuetudinēbonā: ſed prius reluctatum eſt cū doloreconſuetudini malę.Sub viri poteſ. eris⁊cͣ. Hoc eſt cū illa ꝑsanimę quę carnalibꝰgaudet. malā conſuetudinē volens vicerit. difficultatē ⁊ dolorē paſſa. ⁊ bonā pepererit. cautius obtemꝑabit viro.i. rationi. ⁊ libentius ſeruiet iubenti: ne in pernicioſam cōſuetudinē defluat. Sententiā vero in adam datam patet. qꝛ nemo euadit. Maledicta. t.in. o. t. Hoc em̄ ip̄m ꝙ quiſqꝫ in hac terra natus difficultatem patit̉ inueniendę veritatis: ex corruptibili corpore habet. Corpus em̄ qd̓ corrumpit̉aggrauat animā. hinc doloreſ ⁊ triſticię. hęc profert homini terra. Spinę⁊ tribuli. punctiones tortuaſaꝝ quęſtionū. ⁊ cogitatōes de prouiſione huius vitę. quę niſi extirpata proijciant̉. ſuffocant verbū: ne in homine faciat fructum. hęc patit̉ qui colit agrum ſuum: donec in terrā de qua ſumptꝰeſt redeat .i. donec hanc vitam finiat.Maledicta terra ⁊cͣ. Augꝭ. Hiſto. Hos eſſe labores humani generisin terra nemo ignorat. ⁊ ꝙ nō eſſet: ſi fęlicitas q̨̄ erat in ꝑadiſo teneret̉. indubitanter conſtat.Stra. Terra maledicit̉ nō adā. vt cuncti ꝓpter quos hͨ ſcripta ſūt terrerent̓: ne ſimilia faciētes ſil̓i pęna plecterent̉. Ip̄e vero cayn. qꝛ primę p̨̄uaricatōi fratricidiū addidit maledicit̉. cū dicit̉: Maledictꝰ eris ſuꝑ terrā ⁊cͣAlc. Terrę maledixit nō aquis. qꝛ hō de fructu terrę ꝯtra vetitū manducauit: nō de aqͥs bibit. ⁊ in aqͥs erat pctm̄ abluendū de fructu terrę ꝯͣctumAīalia quoqꝫ terreſtria plꝰ maledictōis habēt: qͣꝫ aqͣtilia. qꝛ plꝰ viuūt demaledicta. t. In̄ xp̄s pꝰ reſurrectōeꝫ d̓ piſce māducauit: n̄ d̓ terreſtri aīaliGre. In moꝝ. Maledicta. t. i. o. t. Deꝰ maledicit hōi peccāti: ⁊ hō maledicere ꝓhibet̉ Sꝫ maledictū duobꝰ modis d̓r: aliud ꝓbat̉: aliud imꝑbatur. aliud em̄ ex iudicō iuſticię: aliud ex liuore vindictę. Maledc̄m in iudicio iuſticię eſt: maledicta. t. in. o. t. ⁊ qd̓ abraā d̓r: Maledicā maledicētibꝰtibi. De eo vero qd̓ fit liuore vindictę d̓r: Nolite maledicere: ⁊ alibi. ma.reg. d. n. p. Viri quoqꝫ ſācti maledicūt nō deſiderio vindictę: ſꝫ vltōe iuſticię. Intꝰ em̄ ſublime dei iudiciū aſpiciūt ⁊ mala foris exurgētia qͦ maledicto debeāt feriri ꝯgnoſcūt. ⁊ n̄ peccāt: qꝛ ab int̓no dei iudicio nō diſcordant. Hinc petrꝰ ait: Pecunia. t. t .ſ. i. ꝑ. qd̓ em̄ nō ait: eſt. ſꝫ ſit. nō indicatiuo ſꝫ optatio mō ſe dixiſſe indicauit. hinc helias Si hō dei ſū. deſcēdatig. de. c. ⁊ ꝯſumat vos. quoꝝ tn̄ ſn̄iaꝫ rōe veritatis ꝓlatā exitꝰ mōſtrauit.Simō em̄ ęterna dānatōe interijt: ⁊ duos quinqͣgenarios flama ꝯbuſſit.In laboribus ⁊cͣ. ℟. Spinę antea erant. ſed non vt laborē homini