I.ſchriſtus. ſaffluentia interne iocunditatispaterno fonte.Etᶠ fluuius egrediebat̉ᵏ de locovoluptatis ad irrigandū/ paradif ſ verbo ⁊ baptiſmo. j.ſeccleſiam.Iſ virtutes principales. euangelia.ſum. Qui inde diuiditur in quatfF flumina. j. Imutatio oris. qꝛ viliore faciēhabet apud nos qͣꝫ in paradiſo. ſ qui ⁊ gangesIhic ſignificat prudentiam.tuorʳ capita. Nomen vni phiſonIpſe eſt qui circūit omnem terrāeuilath: vbi naſcitur aurum. ⁊ aurum terrę illiꝰ optimum eſt. Ibiqꝫ inuenitur bdelliuꝫ. et lapis onichinus. Nomen fluuio ſecundohiatus terre. hic eſt nilus. qui ſignificat temperantiam.Geon: ipſe eſt enim. qui circumit

Itetros mores .ſ. ⁊ incentiua libidinis.terram ęthiopię. Nomen fluuiofſ nimia velocitate. hic eſt fortitudo. ſconſtantia contra aduerſarios prudentie.tercioſ tigris. ipſe vadit̉ꝭ ꝯtra aſſirios. Fluuiꝰ aūt quartus. ipſe eſtſfrugifer. qꝛ terrā facit fructiferam. ſfrugifer. nec dicitur quā terrā circūeat. qꝛ in vicino irrigat terraꝫ promiſſionis. et facile a populo quihec lecturus erat cognoſci poterat.Faſſumpſit carnem.eufrates. Tulit ergo dominusdeus hominem. ⁊ poſuit eū in paf vt ex omnibus gentibus eccleſiam impleret.ſhomo ex voluptate paradiſum. vel deus hominem faciendo inſtum.radiſo voluptatis: ſvt operaret̉ ⁊Ihomo paradiſū ne amitteret. vnde quos dediſti michi cuſtodiui.cuſtodirꝫ illū Precepitqꝫ ei dicēſ§. i. omni virtute ad beate viuendū vtere.Ex omni ligno paradiſi comede.

Et fluuius egrediebatur. Bed̓. Ad irrigandū paradiſum ligna .ſ.pulcra ⁊ fructuoſa. quę omnē illam regionē decorabant: ſicut nilus planaęgipti irrigat. Voluit em̄ deus in noſtro orbe haberi ſimilitudinem cęleſtis patrię. ad quā poſſidendā creati ſumus: vt ad redeundum vicino nosmoneret exemplo. Cōſtat aūt fluminū quę de paradiſo exire ferunt̉. in noſtra terra notos eſſe fontes. Phiſon em̄ qui ⁊ ganges. in locis caucaſi mōtis. Geon qui ⁊ nilus. non ꝓcul ab athlante: qui eſt fons africę ad occidentem. Tigris ⁊ eufrates ex armenia Ferūthiſtorici tigrin ⁊ eufratem ⁊ nilū pleriſqꝫlocis terrę abſumi: etpaulo poſt emergētiaſolitū agere curſum.Aug. Alia trāſlatioFons exit de eden. qͥirrigat paradiſuꝫ ⁊cͣHęc flumina gentibꝰper quas fluūt nōtiſſima ſūt: duobꝰ vetuſtas mutauit nomīa:Geon em̄ nilus nuncvocat̉. Phiſon ganges. Tigris ⁊ eufrates antiqua nominaſeruauerūt. debemushęc prius ad litteraꝫacciꝑe. nec figurataꝫtm̄ locutionē putareſed ⁊ res eſſe ⁊ aliqd̓ſignificare. Sꝫ aliorum fontes noti dicūtur: alioꝝ omnino ignoti. Ideo non vidētur ad litteraꝫ ex vnofonte diuidi: quia ⁊ locus ille paradiſi remotus eſt a cognitione hoīm: qͥin quattuor partes aquarum diuidunt̉. Sꝫ flumina quoꝝ fontes noti eēdicuntur. ſub terras eunt. ⁊ poſt longos tractus erumpunt: vbi tanqͣꝫ ſuisfontibꝰ nota eſſe ꝑhibent̉. ſicut ſępe faciunt flumina. Exibat ergo fluuiusde ęden .i. de loco deliciaꝝ: ⁊ irrigabat ꝑadiſū. ligna .ſ. pulcra ⁊ fructuoſa.¶ Iſi. Miſtice. Fluuius de paradiſo egrediens. affluentia eſt ęternę iocunditatis. de qua dicit̉: torrente voluptatis tuę. p. ⁊cͣ. Quattuor flumīaquattuor principales virtutes. Phiſon. qui mutatio oris interpretat̉. eſtprudentia: quę ad capacitatē auditoꝝ mutat verba ſua. Vnde omnibusom̄ia factus ſum. hic circūit terram: quę habet optimū auꝝ .i. viuendi diſciplinam a terrenis ſordibꝰ decoctam. quę niteſcit in auꝝ optimū. nec falſitate vincit̉. ſicut carbunculus: nocte non obſcurat̉. Habet quoqꝫ ſpecieꝫvitę ęternę. quę virore praſſij ſignificat̉: ꝓpter virorē qui nō areſcit. Geoninterpretat̉ hyatus terrę. qui ſignificat temperantiam: quę illicitis moribꝰreſiſtit. qui ęthiopiā circūit: qꝛ tetros mores ⁊ incentiua libidinis abſorbendo conſumit. Tigris a nimia velocitate fortitudinem ſignificat. qui vaditcontra aſſirios: qꝛ impigͣm aduerſus eos qui conſilijs prudentię reſiſtuntexercet actionē. aſſirij em̄ ſępe ꝓ aduerſarijs ponunt̉: qꝛ iſrl̓itas ſępe expugnauerunt. Eufrates frugifer interpretat̉. nec contra quos vadat diciturqꝛ iuſticia ad om̄es animę partes pertinet. qꝛ ⁊ ordo ⁊ ęquitas animę eſt:qua ſibi copulant̉ prudentia. temꝑantia. fortitudo. Iuſtum eſt em̄ vt prudens ſit anima: veritatem contemplando. temperans. concupiſcentiā refrenando. fortis. aduerſa tolerando.Grego. Voraliter. Quattuor fluminibꝰ de paradiſo egredientibꝰ terra irrogat̉. Solidum rationis noſtrę ędificium prudentia. temperantia.fortitudo. iuſticia continent. qꝛ his quattuor virtutibꝰ. tota boni oꝑis ſtructura conſurgit. Quattuor flumina paradiſum irrigant: qꝛ dū his quattuor virtutibꝰ cor infundit̉: ab om̄i deſiderioꝝ carnaliū ęſtu temperat̉.Euilath. Regio indię quę poſt diluuiū poſſeſſa eſt ab euila filio ethanfilij heber patriarchę hebręoꝝ.Euilath. Interp̄tatur parturiens: quia aliquis loquens veritatem.magis parturit qͣꝫ pariat.Plinius. Dicit regiones indię prę cęteris venis aureis abundare.Bdelliu. Secundū pliniū arbor eſt aromatica. magnitudine oleaginacuiꝰ lacrima lucida. guſtu amara. boni odoris: ſꝫ odoratior infuſione vini¶ O nix Eſt lapis precioſus. ſic dictus: qꝛ ꝑmixtū habet candorem adhumani ſimilitudinē vnguis. qꝛ vnguis gręce dicit̉ onix. Antiqua trāſlatio habet carbunculū. ⁊ praſſiū. carbunculus eſt ignei coloris: ⁊ dicit̉ illu-

ſtrare tenebras noctis. Praſſius eſt viridis. Vnde gręce a porro. qd̓ praſon dicitur: nomen accepit.¶ Tulit ergo. d. d. ⁊cͣ. Augꝭ. Hominem in paradiſo poſitum iam dixit.Nunc recapitulat ad quid poſitus eſt: vt oꝑaret̉ ⁊cͣ. Nō eſt em̄ credibileꝙ deꝰ eū ante peccatū ad laborē damnauerit. ſed videmꝰ quoſdā ex voluptate agricolare: quę tunc amplior erat. cū nichil aduerſi accidebat decęlo vel de terra. dederat aūt homini facultatē oꝑandi qͣꝫtum volēdi ſatis eſſet: nō qͣꝫtum indigentia cogeret. Gemina eſt enim ꝓuidētię oꝑatio. Naturalis ⁊ voluntaria Naturalis. per occultamdei adminiſtrationē.Uoluntaria. per angeloꝝ vel hominumoperatōꝫ. Secundūprimā arbuſta ⁊ animalia habēt cōcipi ⁊naſci. cęleſtia ⁊ terrena ordinari. Scd̓millā fiūt quę interiori⁊ naturali motu gerūtur. Secundū alterāhabēt hoīes docere.diſcere. agricolare. ethmōi. In humanoquoqꝫ corꝑe natural̓oꝑatio agit̉. ſecundūquā ⁊ humanū corpꝰnaturaliter fit. creſcitſeneſcit. Per voluntariā vero curat̉. Anima quoqꝫ naturaliter viuit. ſentit. Uoluntarie diſcit. ꝯſentit. Deꝰ aūt om̄s creaturas bonas creat om̄s voluntates iuſtas ordinat. Credibile eſt ergo hoīem in ꝑadiſo poſitū: ut operaret̉nō laborioſę. ſꝫ delicioſę. ⁊ mentē prudētis magna ⁊ vtilia cōmonerēt. Etcuſtodiret. hͦ eſt forte. vt qd̓ faceret ī terra ꝑ agriculturā: cuſtodiret in ſe ꝑdiſciplinā. vt ſicut ager obtꝑaret colēti: ita ipſe deo p̨̄cipienti. vt .ſ. ſūptop̨̄cepto obediētię: fructū. nō ſpinas inobediētię redderꝫ Sꝫ qꝛ hͦ noluit. ſimilē ſibi agꝝ dānatꝰ accepit: qͥ .ſ. ſpinas ⁊ tribulos r̄ddidit. Vl̓ cuſtodirꝫparadiſū: ne cōmitteret vnde expelli deberet. Un̄ accepit ⁊ p̨̄ceptum. quocuſtodito .i. quo ſeruato nō perderet. Rem em̄ ſuā nō cuſtodiſſe dicit̉: quiſic agit vt perdat. ⁊ ſi alijs ſit ſalua. Sꝫ p̨̄cipue dicendū eſt. vt ipſum hominē oꝑaretur deus ⁊ cuſtodiret: operatur homo terram: non vt faciat eāeſſe terram. ſed cultam ⁊ fructuoſam. et deus hominem quem creauit vt eſſet homo. operatur vt iuſtꝰ ſit: ſi ab illo per ſuperbiam non diſceſſerit. Initium enim ſuperbię hominis eſt apoſtatare a deo.¶ Grego. In moꝝ. li. xviij. Tulit ergo. d. d. h. ⁊. p. e. i. p. ⁊cͣ. Penſandum eſt quia bona prodeſſe nequeunt: ſi mala nō cauentur. quę ſurrepūtperit enim omne quod agitur: niſi ſollicite in humilitate cuſtodiatur. Unde vt operaretur ⁊. c. ⁊cͣ. Operatur enim. qui agit bonum qd̓ pręcipitur. ſꝫquod operatur non cuſtodit: cum hoc ſurrepit quod prohibetur. Vndeoportet ſemper bona agere. ⁊ nos ab ipſis bonis operibus caute in cogitatione cuſtodire. ne ſi mentem eleuent bona non ſint: quę non auctori militant. ſed elationi. De libris quoqꝫ non canonicis. ſed ad ędificationemęditis teſtimonium proferimus. eleazar in pręlio elephantum feriens ſtrauit: ſub ipſo vero occubuit. Sunt euim qui uicia ſuperant: ſed ſub ipſis ſuperbiendo ſuccumbunt.Hie. Et ſumpſit dominus deus. h. ⁊. p. ⁊cͣ. Pro voluptate in hebręohabetur eden. Ipſi ergo. lxx. nunc eden interpretati ſunt voluptatem. Smachus vero. qui paradiſum florentem ante tranſtulerat: hic amenitateꝫvel delicias poſuit.¶ Et poſuit. e. ⁊cͣ. Iſid̓. Miſtice. Ex eo qd̓ additum eſt. ⁊ cuſtodiret:innuitur qualis operatio eſſet. quia in tranquillitate beatę vitę vbi morsnon eſt: omnis operatio eſt cuſtodire qd̓ tenes. Datū eſt pręceptum: ut deomni ligno paradiſi ſumerēt ſed non de ligno ſcientie boni ⁊ mali. id eſt.non ſic eo frueretur: vt integritatē naturę ſuę vſurpādo vetitū violaret.Pręcepitqꝫ ei. ⁊cͣ. Augꝭ. Aligno prohibitus eſt. qd̓ malū nō erat.vt ipſa pręcepti conſeruatio bonum illi eſſet: tranſgreſſio malum. nec melius conſiderat̉: qͣꝫtum malū ſit inobedientia. cum ideo reus factus ſit homoquia prohibitus rem tetigit: quā ſi nō prohibitus tetigiſſet: non peccaſſet.