alia ſunt quę ſecūdū figurā dicūtur: vt ē. audiuit adamvocē dn̄i deambulantis in paradiſo. Alia ſcd̓m rerumgeſtarū fidem. vt eſt ꝙ populus exiens de ęgypto ꝑ mare pedibus ambulauit. Alia ſunt quę vtroqꝫ dicta ſuntmodo. vt eſt tranſitus maris rubri: et miracula quę dominus in euangelio fecit.Tribꝰ modis ſignificat hęc ſcript̉a generatōeꝫ ſęculieſſe factā. Aut em̄ ſola voluntate aliqͥd dicit̉ factum. vtin principio c. d. c. et t. Aut voluntate ſimul et voce pręceptiua vt fiat lux. Siue deliberatiua. vt faciamus hominem ad imaginem et ſimilitudinem noſtram. Aut volūtate voce et diffinitione. vt Creſcite et multiplicaminiet r. t. et germinet terra herbamu. ⁊ fe. ſe. ⁊cͣ. Et ea quęſola voluntare ⁊ voce dicunt̉: nouitate facta ſūt. Quęvero ꝑ diffinitionē hęc ſunt ſimilia illis quę nouit̉ factaſunt. et hęc ſunt quę poſt ſeptimū diem vſqꝫ in finē operatur deus: et ex illa diffinitione proueniunt.Quidā tria prīcipia poſuer̄t deū. exemplar. materiā⁊ ea īcreata: et ſine init o. deūqꝫ nō tanqͣꝫ creatorē materię. ſed quaſi artificē: ad exemplar de pręiacenti materiamundū feciſſe. Alij duo principia putauerūt. Materiaꝫ⁊ ſpeciē: et cum his terciū qd̓ oꝑatoriū dicit̉. Mundūqꝫſemꝑ fuiſſe et futurū eſſe. His et huiuſmodi erroribꝰ obuians moyſes: in vno ſpiritu. in vno principio temꝑis.mūdū a creatore deo factū narrat. tāta velocitate: vt effectu ſenſum tēporis p̨̄ueniret. vt videlicet deū ꝯgnoſcēſinitiū vniuerſorū. ęternū ītelligere dedit et oīpotentē. extanta celeritate operiſ. vt nec dum primū naſcētis mūdimomentū tranſactū dicatur: qn̄ mūdus creatus dicitur.his verbis: In principio creauit deus cęlum et terram.¶ Strabꝰ. In pͥncipio c. d. cet t. Moyſes in vno prīcipio temporiſ a deo creatore mundū factū refert. vt ſenſum temporis p̨̄ueniret effectu voluntatiſ. vt deū ſciamꝰtemporis initiū: et ipſum eſſe initiū omniū. Plato enimtria initia vel prīcipia eſtimabat. deū. exemplar. ⁊ materiā. et ipſa increata ſine principio. et deum quaſi artificēnō creatorē. Ariſtoteles duo materiā ⁊ ſpeciem. ⁊ terciūoperatoriū dictū. Vundū vero ſemper eē et fuiſſe. Contra hęc ergo et huiuſmodi dicitur. In principio ⁊cͣ.Aug. Sicut paulus per reuelatōem didicit enāgeliūita moyſes docente ſpūſancto conditi mūdi exordium.Moyſes in hoc libro de inferiori mūdo. ad inſtructōnē hominis agit. ⁊ quia homo pręponendus erat mundo viſibili. primum regnū paratū deſcribit: poſtea rectorem inducit. cui ſeruiat plenitudo regni. Dicit ergo: Inprincipio creauit d. c. et t. Cęli et terrę nomīe. quidquiddeus fecit ſimul factū eſſe materialiter poteſt ītelligi: ſedinformit̓. ſiue ſpūale ſiue corꝑale ſit. Deinde proſeqͥturquomodo deus ſinguloꝝ formas fecerit. ⁊ operū diſtinctiones. et qꝛ nōdū diſtinctę formę: addit de terra. Terra autē erat īanis ⁊ vacua. hiſ .ſ. quę d̓ ip̄a erāt ꝓceſſuraEt tenebrę erant ſ. f. a. Per abyſſū cętera elemēta poſſunt intelligi: quę adhuc confuſa et incerta erant quasformas eſſent habitura.Quattuor modiſ oꝑatur deuſ. Primo ī verbo. Secūdo in materia. vnde: Qui viuit in ęternū creauit oīaſimul. Tercio ꝑ opera ſex dierū varias diſtinxit creaturas. Quarto ex pͥmordialibus ſemībꝰ nō incognitę oriūtur naturę. ſed notę ſępiuſ ne pereant reformātur.¶ Iſidorus et beda myſtice. Primordia generis humani. quibus in iſta luce frui cępit. bene cōparantur primodiei: quo deus lucem fecit. ⁊ hęc ętas tanqͣꝫ infantia deputāda eſt ipſius vniuerſi ſęculi: qd̓ tanqͣꝫ vnus homoętatem agit infantiā. Hec protēditur ab adaꝫ vſqꝫ adnōe generationibus. x. Quaſi veſpera huius diei fit indiluuio: qꝛ et infantia noſtra tanqͣꝫ obliuionis diluuiodelet̉. Incipit mane ſecūdi diei a temporibus noe tanqͣꝫpuericia: et tenditur hęc ętas vſqꝫ ad abraam alijs generationibus. x. Et bene comparatur ſecundo diei quofactum eſt firmamentū inter aquā et aquā. quia et arcain qua erat noe cum filijs. firmamentū erat inter aquasinferiores. in quibus natabat: et ſuꝑiores quibꝰ cōpluebatur. hęc ętas diluuio nō deletur: quia et puericia nr̄a
Iloſa ordinaria incipit.Um omnes diuinos libros legimuſ. intanta multitudine veroꝝ intellectuumqͥ de paucis verbis eruunt̉. ⁊ ſanitatecatholicę fidei muniunt̉. potiſſimum iddiligamus: qd̓ certū apparuerit eū ſenſiſſe quē legimus. Si aūt hoc latet: idcerte qd̓ circūſtantia ſcripturę nō impedit: ⁊ cū ſana fideꝯcordat. Si āt ſcript̉ę circūſtātia tractari ⁊ diſcuti n̄ p̄tſaltē id ſolū. qd̓ fides exigit ſana vl̓ p̨̄ſcribit. Aliud ē em̄quid potiſſimū ſcriptor ſenſerit nō dinoſcere: aliud a pietatiſ regula errare. ſi vtrūqꝫ vitet̉: perfecte ſe habꝫ fructꝰlegētis. Si vero vtrūqꝫ vitari nō poteſt. etiā ſi volūtasſcriptoris incerta ſit: ſanę fidei congruam non inutile eſteruiſſe ſententiam.¶ Aug. In rebus obſcuris atqꝫ a nr̄is oculis remotiſſimis. ſiqua in ſcriptura etiā diuina legimus. quę poſſuntſalua fide alijs parere ſentētijs. in nullā eaꝝ nos p̨̄cipitiaffirmatōe ita ꝓijciamus: vt ſi forte diligentius exqͥſitaveritas eam labefactauerit. corruamꝰ. nō ꝓ ſententia diuinarū ſcripturarū. ſꝫ ꝓ noſtra dimicātes: ita vt eaꝫ velimus ſcripturarū eſſe. quę noſtra ē: cū potius eam q̨̄ ſcripturarum eſt. noſtram eſſe velle debeamus.Notādū qꝛ hęc ſcriptura ita allegoricis verbis texit̉vt allegoricū ſenſū cōtineat: ⁊ hyſtoricā fidem rerum geſtaꝝ nō amittat. Dicitur aūt geneſis a ſuo pͥncipio. ſecūdum morē hebręorū. qui ex principijs maxīe noīa librisimponūt: ſicut matheus euangelicā ſuā hyſtoriā libruꝫgeneratōnis appellat. Cum multa vtraqꝫ ſcriptura in ſequētibus ꝯtineat: in quibus nulla generationis mentiofiat. Introducit quippe hęc hyſtoria primū hoīem futuri formā. vtpote de terra virgine cōditū: per quem generādi terreni erāt in vitā tranſitoriā. ſicut euāgeliū ſcd̓mnouū hoīem inducit de matre virgine genitū: qui filioſgeneraret in vitā ęternam. In hac ergo ſcriptura figuręſunt futurorū. In euāgelio vero manifeſtatō cōpletoꝝ.Liber iſte more hebręoꝝ a prīcipio geneſis appellat̉:qꝛ in eo de cęli ⁊ terrę generatōe agit̉: licet alia multa ſequātur. ſicut euangeliū mathei liber generationis hieſu chriſti. Inducit em̄ moyſes primū hominē formā futuri. de terra virgine conditū: qui generaret terrenos invitā tranſitoriā. ſic et euangeliū ſecundū hominē ſcilicꝫchriſtū de matre virgine genitū: qui generaret cęleſtes īvitā ęternā. Hic ergo figura. in euangelio veritas.¶ Hieronymus. In principio c. d. c. ⁊t. Pleriqꝫ autumant. ſicut tertulianꝰ et hylarius in hebręo haberi. Infilio fecit deus c. et t. Lxx. vero et ſymachus et theodocion. In pͥncipio trāſtulerūt. Et ī hebręo dictū ē breſithqd̓ aquila interp̄tat̉ in capitulo. Magis igit̉ ſecundumſenſuꝫ qͣꝫ ſcd̓m verbi trāſlatōnē de chriſto accipi poteſtqui in ipſa fronte geneſeos (quę caput oīm libroꝝ eſt) etin pͥncipio iohannis cęli et terrę conditor approbat̉. vn̄in capite libri ſcriptū eſt de me. i. in principio geneſeos.In pͥncipio ſcꝫ creauit d. c. et t. et in principio iohannisom̄ia ꝑ ipſum facta ſunt ⁊cͣ. Apud hebręos quoqꝫ hic liber breſith appellatur: qui voluminibus ex libroꝝ principijs nomina imponunt.Quattuor ſūt regl̓ę ſacrę ſcriptę .i. hyſtoria: q̨̄ res geſtas loquit̉. Allogo. in qua aliud ex alio intelligit̉. Tropologia .i. moralis locutō: in qua de moribꝰ ordinādistractatur. Anagoge .i. ſpiritualis intellectus: ꝑ quem deſūmis ⁊ cęleſtibus tractaturi ad ſuꝑiora ducimur. Hisquattuor quaſi qͥbuſdā rotis: tota diuina ſcriptura voluit̉. verbi grā. Hieruſalē ſcd̓ꝫ hyſtoriā ē ciuitas. Allegꝭ.eccleſiā ſignificat. Secundū tropologiā .i. moralitatemanimā cuiuſlibet fidelis: quę ad pacē ęternam anhelat.Secundum anagogen cęleſtium omniū vitam: qui reuelata facie vident deū.¶ Diuina ſcript̉a aliqn̄ ęt̓na ītimāt̉: vt ē. In prīcipioerat verbū. Aliquādo facta narrant̉. vt cū venerit filiꝰhoīs ī .ſ. m. ſ. Aliqn̄ quę agēda ſunt pręcipiunt̉. vt diliges ꝓximū t. .ſ. t. i. Et eſt bipertita diuina ſcriptura. quia