et liberi arbitrū
dem volūtatem vocamus: quādo dicicimus nos conuertere ad diuerſa volūtatem: mō ſcilicet ad volēdū ambularemō ad volēdum ſedere: mō ad volēdūaliud et aliud. Hoc inſtr̄m ſemꝑ habethomo: qͣꝫuis non ſemꝑ illo vtatur: ſicuthabet viſū: qui eſt inſtr̄m videndi: etiaꝫquādo illo non vtit̉: vt cū dormit et cūeo vtit̉: cōuertit illū mō ad vidēdum celum. mō ad vidēdā terrā: mō ad videndum aliquid aliud Et ſic ſemꝑ habeminſtr̄m rationādi hoc eſt rōem qua nonſemꝑ vtimur: et qͣꝫ rationādo ad diuerſa ꝯuertit animꝰ. Affectio ꝟo inſtrumēti volendi dicit̉ volūtas: quādo dicimꝰhoīem ſemꝑ habere volūtatem: vt beneſibi ſit: vocamus nāqꝫ hͦ volūtatē affectōem illā eiuſdem inſtrumēti. qua vulthō bene ſibi eſſe. Eodē mō cū ſāctus hōaſſerit̉ etiā cū dormit: et nō hec cogitatindeſinēter habere volūtatē iuſte viuēdi dicit̉. Et cū hanc volūtatē aſſerimusaliū alio maiorē hr̄e: nō aliud dicimusvolūtatē quā illā affectōeꝫ ip̄ius inſtrumenti qua vult iuſte viuere. Inſtr̄m ꝟonon eſt in alio maius: et in alio minus.Uſus aūt huius inſtrumēti volūtas nominat̉ cū dicit aliqͥs mō habeo volūtatem legēdi: id ē mō volo legere: aut mōhabeo volūtatem ſcribēdi: hoc eſt modo volo ſcribere. Sicut em̄ videre ē vtiviſu qͥ eſt inſtr̄m videndi et vſus eius ēviſio vel viſus. quādo viſus ſignificatidē ꝙ viſio: ſignificat em̄ etiā viſus inſtr̄m ip̄m: ita velle eſt vti volūtate que ēinſtr̄m voledi: et viſus eius eſt volūtasque nō eſt niſi quādo cogitamus ꝙ volumus. Uolūtas igit̉ que inſtr̄m ē: vnaſola eſt: id eſt inſtr̄m volēdi vnū ſolū eſtin hoīe ſicut vna ſola eſt rō: id eſt vnuꝫſolū inſtr̄m rōnandi. Uolūtas ꝟo quainſtr̄m illud afficit̉ duplex eſt. Nā ſicutviſus plures habet aptitudīes: ſcilicetad vidēdū lucē: et ꝑ lucē ad vidēdū figuras: ad vidēdū colores: ita inſtr̄m vo
lendi duas habet aptitudīes quas voco affectōes. Quaꝝ vna eſt ad volēdūcōmoditatē altera ad volēdū rectitudinem. Nēpe nihil vult volūtas que ē inſtr̄m niſi aut cōmoditatē aut rectitudinem. Quicqͥd em̄ aliud vult aut ꝓptercōmoditatē aūt ꝓpter rectitudīem vultet ad has etiam ſi fallit̉: putat ſe referrequod vult. Per affectōem quidem quead volēdū cōmoditatē ꝑtinet ſemꝑ vulthō beatitudīem ⁊ btūs eſſe. Per illā ꝟoque nūc eſt ad volēdū rectitudīem: rctītudinē vult: et rectus. id eſt iuſtus eſſe:ꝓpter cōmoditatē aūt vult aliqͥd vt cūvult arare vel laborare vt habeat vndetueat̉ vitā et ſalutē: que cōmoda iudicat eſſe: ꝓpter rectitudinē ꝟo vt cū vultlaborare diſcere vt ſciat recte id eſt iuſteviuere. Uoluntas vero que eſt vſus ſepedicti inſtrumēti nō eſt niſi cū cogitataliqͥs quod vult: vt dictū eſt: huius volūtatis multiplex eſt diuiſio: de qua nōmō ſed forſitā alias dicemꝰ. Uelle aūtequiuocū ē ſicut videre. Quēadmodūnāqꝫ dicit̉ videre qͥ vtitur viſu et qͥ nonvtit̉: ſed qͥ habet aptitudīeꝫ vidēdi: itaaſſerit̉ velle et qͥ vtit̉ inſtr̄o volēdi: cogitando quod vult ⁊ qͥ nō vtit̉: qm̄ affectōem hͦ eſt aptitudīem habet volendi.Per hͨ etiā cognoſci poteſtealiā eſſe volutatē inſtr̄m volēdi: aliā eius affectōeꝫaliū vſū: eiuſdē inſtrumēti: qꝛ ſi dicituriuſtus hō etiā cū dormit ⁊ nihil cogitathr̄e volūtatē iuſte viuēdi et iniuſtꝰ homo negat̉ hr̄e cū dormit volūtatē iuſteviuēdi: eadeꝫ volūtas negat̉ de iniuſtoque aſſerit̉ de iuſto. Palam aūt ē quiacū dicimus nō eſſe īiuſto dormiēti volūtatē iuſte viuēdi: nō negat̉ voluntas ineo eſſe qͣꝫ dixi inſtr̄m: qm̄ eā ſemꝑ habetoīs hō dormiēs ⁊ vigilās Quapropterqm̄ nō alia volūtas ꝓnūciat̉ hͦ mō ī bonō eē hoīe qͣꝫ illa q̄ remouet̉: a malo nōſignificatur in bono eſſe voluntas: queeſt inſtr̄m: ſed illa qua afficitur inſtr̄m.