¶ De concordia gratie
hoīem. Quippe quādo hūana naturaprimū peccauit: hac pena flagellata eſtvt nūqͣꝫ ꝓlem naturaliter niſi talē qualē videmus infātes naſci generaret: acpoſt hāc vitā in inferno: a regno dei adquod facta erat imꝑpetuū exularet: niſi aliqͥs illā quā vel qͦd ip̄a ſola ꝑ ſe ſolafacere nō poterat recōciliaret. A quo ātrecōciliari queat nō eſt niſi xp̄s. In oībus igit̉ infātibus naturaliter genitis:in peccato: et flagellata naſcit̉: que cū recōciliatōem accedit: flagellatio meritoremanet quā ante recōciliatōem ſuſcepit. Que aūt in inferno tormēta paſſura erat: in illis quos xp̄s redemit remittunt̉: et regno dei qd̓ poſt conuerſiōemparadiſi terreni ſuo tꝑe acceptura eratdonat̉ ſi tamē ī fide quā ꝓmittūt in baptiſmo vſqꝫ ī fine ꝑſeueret. Quod aūtquidā experimēto exiſtimāt ꝓbare nihil valere libeꝝ arbitriū qꝛ multi immēſo conatu nitūtur vt bene viuāt ⁊ quadā (vt aīunt) impoſſibilitate obſtāte: nihil ꝑficiūt aut poſt ꝓfectū irrecuꝑabiliter deficiūt nō deſtruūt: qd̓ rōnabilitermōſtratū eſt liberū ſcilicet arbitriū cumgr̄a valere: Ut aūt nitētes nō ꝑficiant:aut poſt ꝓfectū deficiāt nō impoſſibilitate ſed aliquādo graui aliquādo facileſuꝑabili difficultate fieri exiſtio Sepiſſime nāqꝫ aſſerere ſolemus impoſſibilenob̓ eſſe: qd̓ ſine difficultate ꝑficere nōvalemus. Si em̄ diligenter vnuſquiſqꝫmotꝰ volūtatis ſue cōſideret: ītelligit ſenūqͣꝫ rectitudīem volūtatis acceptā: ꝑgr̄am niſi aliud volēdo: qd̓ ſimul vellenequit deſerere. Quod certe nō facit deficiēte ptāte ſeruādi eandē rectitudīemque ptās eſt ip̄a libertas arbitrij ſed deficiēte volūtatē ſeruādi q̄ ꝑ ſe nō deficitſed alia volūtate illā vt dixi expellente.Qm̄ aūt iſta cōſideratio magis verſat̉in volūtate aliquid altius de volūtate:ꝙ vtputo nō erit in vtile dicēdū exiſtīoSic em̄ habemꝰ in corꝑe mēbra ⁊ quīqꝫ
ſēſus ſingl̓a ad ſuos vſus apta quibusquaſi inſtr̄is vtimur vt ſūt manus aꝑtead capiēdū: pedes ad ambulādū liguaad loquēdū viſus ad vidēdū: ita ⁊ aīahabet in ſe quaſdā vires qͥbus vtit̉ velut inſtr̄is ad vſus cōgruos. Eſt namqꝫratio in aīa qua ſicut ſuo inſtr̄o vtit̉ adrōnādum et volūtas qua vtit̉ ad volēdū. Nō em̄ ē rōnalis volūtas tota aīa:ſed eſt vna queqꝫ aliud in aīa. Qm̄ ergo ſingl̓a inſtr̄a habēt ⁊ hͦ ꝙ ſūt ⁊ aptitudīes ſuas ⁊ ſuos vſus diſcernamꝰ involūtatē ꝓpter qͣꝫ iſta dicimꝰ inſtr̄m ⁊ aptitudīes eius ⁊ vſū eiꝰ quas aptitudīesin volūtate poſſumꝰ noīare affectionesAffectus quippe ē inſtr̄m volēdi aptitudinibꝰ ſuis. Unde dicit̉ hoīs aīa cū vehemēter vult aliqͥd affectā eē ad volendū illud vel affectuoſe eē vel velle. Uolūtas vtiqꝫ dici videt̉ eqͥuoce tripliciterAliud em̄ ē inſtr̄m volēdi aliud affectioaliud vſus eiuſdē inſtrumenti. Inſtr̄mvolēdi eſt vis illa aīe quā vtimur ad volendū ſicuti ē ratio inſtr̄m rōnandi quavtimur cuꝫ rationamur et viſus inſtr̄mvidendi quo vtimur cū videmus. Affectio huius inſtrumēti eſt: qua ſic afficit̉ip̄m inſtr̄m ad volēdū aliqͥd etiā quādoillud qd̓ vult nō cogitat vt ſi venit ī memoriā aūt ſtatim aut ſuo tꝑe illud velit.Nā ſic ē inſtr̄m volēdi affectū ad volendū ſalutē. ⁊ quādo illā nō cogitat applicare vt mox cū venerit in memoriā ſtatim eā velit. Et ſic eſt affectū ad volendū ſōpnū etiā quādo illū nō cogitat: vtcū venit in mentē velit illū ſuo ſꝑe. Nūqͣꝫ em̄ ita ē affectū vt aiquādo velit egritudīem aut vt velit nūqͣꝫ dormire. Iniuſto quoqꝫ hoīe: ſimiliter eſt affectū ideꝫinſtr̄m ad volēdū iuſticiā. etiā cum dormit vt cū eam cogitat ſtatim eam velit.Uſus vero eiuſdē inſtrumēti ē: quē nōhabemꝰ niſi cū cogitamꝰ rē quā volumꝰDicit̉ aūt volūtas ⁊ inſtr̄m volendi: etaffectio eius: et vſus eius. Inſtr̄m qui-