Druckschrift 
Pantheologia : [Mit Praefatio von Jacobus Florentinus]
Einzelbild herunterladen
 

Qn̓to attribuit̉ eius potentie vt exequēti. Ita ꝙꝑuidentia dei p̄dicta qͥnqꝫ includit. Primo ſciētiaꝫin p̄cōgnitōne. Scd̓o volūtatē ī p̄cogniti intentōne. Tercio bonitatē in ſui cōmunicatōne. Quartocapientiā in diſpoſitōe et ordinatōne. Qn̓to potētiam in p̄cogniti. ꝯmunicati. diſpoſiti. intenti executōe que ē gubernatō oīm. Vn̄ hūgo in libro deſacͣmentis loquēs de ꝓuidentia dei ſic ait. Sciētiadei eſt vt dirigens. volūtas vt imperas. potētia vtexequēs. Hec bt̄us tho. pͥmo ſcrip. ſen. diſt. xlix.de ꝓuidentia. arti. pͥmo. in cor. q. et. īſolu. argū.Et ibidem diſ. xxxviij. de ſciētia dei. arti. v. Vtrūſcientia dei ſit ꝯtingentiū. in cor. q. Et pͥma ꝑte ſūme. q. xxij. arti. j. in cor. q. et in ſolū. pͥmi. argume̓ti. et in qͣſtionibꝰ diſpū. de veritat ⁊. Ꝙ ꝓuidentia dei eſt caſualiū bonorū et ma.lorum volūtarioꝝ.Capi. .iij.Ercio pͥncipalit̓ circa ꝓuidentiā dei ꝯſiderare debemꝰ quoꝝ ſit. Vbi nota. ꝙꝓuidētia dei eſt caſualiū. maloꝝ. volūtarioꝝ. viliū. ſingulariū. de quibꝰ vel reſpectū quorūaliqui ꝓuidentiā dei negauerūt. rimo ꝓuidētia eſt caſualiuꝫ. qd̓ probo duplici ratōne. Primaeſt qꝛ a dei ꝓuidentia eſt. ꝙ tales cauſe ad tales ef.fectus cōcurrāt. Secūda eſt. ꝙ caſualia dicunt̉aliqua reſpectu cauſe ꝑticularis. non aūt reſpectucauſe vniuerſalis. Verbigr̄a. Sic̄ ꝯcurſus duorum ẜuorū licet ſit caſualis qͣntum ad eos qui hūccōcurſū ignorāt. eſt tn̄ ꝓuiſis a dn̄o qͥ eos ſcient̉miſit ad taleꝫ locū vbi vnꝰ de alio ignorabat. Eodē mō reſpectu diuine ꝓuidentie nihil eſt caſuale.Re. ſupͣ fortuna. Secūdo ꝓuidentia dei non eſtſolū bonorū ſed etiā malorū. qd̓ probo tali ratōne.Diuina ꝓuidentia nō tollit bona a rebꝰ. ſꝫ ſi dīna ꝓuidentia excluderet mala a rebus multa bona tollerent̉ a rebꝰ. vt patet in naturalibꝰ et moralibus.Vbi nota. ꝙ alit̓ ſe habꝫ de ꝓuiſore particulari. etaliter de vniu̓ſali. Naꝫ ꝓuiſor ꝑticularis excluditom̄em defectū et om̄ē malū a rebꝰ. Prouiſor autēvniu̓ſalis ꝑmittit quoſdaꝫ defectus eſſe et quedammala. et hoc ne bonum vniuerſi impediat̉. Dr̄ntertn̄ de bonis et de malis deꝰ ꝓuidentiā habꝫ. Nā bona triplicit̓ ſubdunt̉ ꝓuidentie dei. ſcꝫ qꝛ bona ſūtd deo p̄uiſa. intenta. et ordinata. Habēt enim bonaadinuice̓ ordinem. Mala aūt duplr̓ ſubdunt̉ ꝓuidentie dei. ſcꝫ qꝛ ſūt p̄uiſa et ordinata nō aūt intēta. Sūt em̄ mala a deo ordinata qd̓ patet. qꝛ malūnature deꝰ ordinat in bonū nature. et malū culpe ꝑbonū iuſticie. Nō aūt mala ſūt a deo intenta. quiamalū vt malū nō habꝫ qd̓ poſſit intendi. Vn̄ dīnāꝓuidentia bene vtit̉ malis. et hoc ꝓpt̓ tres cauſas Prima eſt ad vtilitatē eorū quibꝰ mala eueniūt.ſic ſūt infirmitates corꝑales quas deꝰ immittit. etinfirmitates ſpūales qͣs deus ꝑmittit quē ex prouioentia dei cedūt in vtilitatem eorū qui huiuſmodipatiunt̉. eo ꝙ corrigunt̉. Scd̓a ratō eſt ad vti.litate alterius ꝑticularis homīs. ſicut cuꝫ ex penaprouideciā deivniꝰ alius emendat̉. ercīa ratō qͣre deus benevtit̉ malis eſt ad vtilitatem cōmunitatis. ſicut cūpena malefactoris ordinat̉ ad pace̓ ciuitatis. Pecbt̄us tho. inſcripto ſuꝑ dioniſiū de diuinis noībo.iiij. c. in fine. Percio dīna ꝓuidentia eſt ordinariorū imo volūtariorū. non em̄ dei ꝓuidentia tollitlibertētem arbitrij. quod ꝓbo duplici rōne. Primia eſt talis. Diuina ꝓuidētia gubernat res ẜm naturā et cōditōnem eaꝝ. ſed q̄dam ſūt liberi arbitrijgͦ ⁊cͣ. Secūda ratō eſt talis. Diuina ꝓuidentiaeſt multiplicatiua bonoꝝ in rebo gubernatis. ſꝫ ſi libertas arbitrij tolleret̉ bona non multiplicarent̉.imo multa tollerent̉. et ſpecialit̓ tria. quod patꝫ. Primo em̄ ſi hoc tolleret̉. tolleret̉ laus v̓tutis humane q̄ nulla eſt ſi homo non agat libere. Scd̓oetiam tolleret̉ iuſticia p̄miatis et puniētis. ſi liberovel voluntarie homo bonū vel malum nō ageret neqͣꝫ deſideraret. Tercio tolleret̉ etiam circūſpectōin cōſilijs. que de his q̄ de neceſſitate aguntur fruſtra tractarent̉. eſſet gͦ contͣ ratōnem diuine ꝓuidentie ſi libertas arbitrij ſubtraheret̉. Quartodiuina ꝓuidētia eſt viliū. Nō em̄ deus ꝓuidentiaſiua gurbernat et cōſeruat ſolum nobiles creat̉asvt angelos et homīes. ſed etiā viles. vt aīalia. pū.ta piſcēs. v̓mies. pulices. et huiuſmodi. Cuiꝰ ratō eſt: qꝛ niſi hec vilia dei ꝓuidentia regerent̉ et gubernarent̉. omīa in nihilū tenderēt. vt greg̓. dicitSpeciali tn̄ modo creatura rōnalis ſubdit̉ prouidentie dei. eo ꝙ cum p̄ liberū arbitriū homo habeatdominiū ſui actꝰ. ei imputat̉ ad culpā vel ad meritum et ei p̄miū reddit̉ ſiue pena. qd̓ non contingitde irrōnabilibꝰ creaturis. Sꝫ forte arguēs et dices. ꝙ deꝰ ꝓuidentiā nō habꝫ de homīe tali rōne.Illud quod ſibi dimittit̉ non ſubeſt ꝓuidētie alicūtus gubernātis. ſed homines ſibiip̄is dimittunt̉ adeo. ẜm illud eccleſiaſtici. xv. Deus ab inicio cōſtituit homīem et reliquit eū in manu cōſilij ſui. gͦ ⁊cͣRn̄deo et dico. ꝙ ex illo verbo nō on̄ditur deū ho.miem ſibi oīno dereliquiſſe. ſed on̄dit̉ ꝙ non p̄figitur ei v̓tus det̓mīata ad vnū. ſicut rebꝰ nat̉alibusque nō agūt. ſed agunt̉ ab altero tm̄ det̓mīata advnū. Greature aūt rōnales ꝑ liberū arbitriū conſiliant̉ et eligunt. Vn̄ dicit. ꝙ mn manū conſilij ſuitn̄ ea que libero arbitrio fiūt dīne ꝓuidentie ſb̓dūtur. ſicut cauſa ꝑticularis ſub vniuerſali. Qn̓to diuina ꝓuidentia eſt ſingulariū. qd̓ tali rōne ꝓbo. Deus curā vel ꝓuidentia habꝫ eorū quorū eſtcauſa. ſed ip̄e eſt cauſa oīm ꝑticulariū. gͦ eoꝝ curavel ꝓuidentiā habꝫ. Hec bt̄us tho. pͥma ꝑteſū. q.xxij. arti. ij. Vtrū omīa ꝓuidētie dine ſūt ſb̓iectain ſolū. argū. Et contͣ gentiles libro tercio. Circa ꝓuidētiā dei nota qͣtuor valde vtilia.D maiorem tn̄ euidētiam Ca. iiij.p̄dictorū nota hic qͣtuor. Primū eſt. ꝙnulla creatura ſine deo pt̄ ſe gubernare.Scd̓m eſt. ꝙ deus ꝑ ſeip̄m ſine aliquo alio ꝓuidetcreatē. Terciū eſt. ꝙ deꝰ ꝓuidet creature ꝑ aliam