T aūt de lege humana cōpletius aga.mus circa legē hūanā qͣtuor ꝯſideraredebemꝰ ſcꝫ. Neceſſitatē exiſtētie. Inte.gritatē ꝯueniētie. Vtilitatē influē̓tie. Multiplici.tatē efficatie. ¶ Primo circa legē hūanā cōſiderare debemꝰ neceſſitatē ſue exiſtētie. Fuit em̄ neceſſe ſipͣ legē naturalē eſie legē hūanam. et hoc dū.pliciratione. ſcꝫ propter cōpletōeꝫ et ꝓpter correctionē. ¶ Prima ratio eſt propter cōpletōeꝫ. quiaper legem ſcriptā ſuppletū eſt qd̓ d̓cerat legi natūre. ut v̓bi gr̄a. Lex nature dictabat in generali p̄cepta affirmatiua eſſe neceſſario adimplēda. utquecūqꝫ vultis faciāt vobis homines. et vos eadēfacite illis. Et p̄cepta negatiua neceſſario eē ca.uenda. ut qd̓ tibi oderis fieri. caue ne alteri feceriˢEt ſb̓ hac generalitate multa p articularia cōprehendunt̉. ut non occidas. nō falſū teſtimoniū dicas etcͣ huiuſmodi que ponit lex nature in generali. ſed lex ſcripta ponit in ſpeciali. et ideo lex ſcri.pta eſt ad ſupplementū legis nature. ¶ Scd̓a ra.tio quare lex ſcripta eſt hūanitꝰ adinuenta eſt ꝓpter correctōeꝫ. qꝛ lex nature qͣntum ad aliqͣ in aliquoꝝ cordibꝰ tm̄ erat corrupta ut eſtimaret eē bona que ſūt natur aliter mala. ideo talis corruptioindigebat correctōe. vnde ſuper illud. eccͣi. xvij.Addidit eis diſciplinā et lege vite dicit gloſa. legēlr̄e qͣntum ad correctōeꝫ legis naturalis ſcribi voluit. Hec bt̄us. tho. pͥma ſcd̓e. q. xciiij. arti. v.Vtꝝ lex nate mutari poſſit. in. ſolū. pͥmi. argū.Re. ſupͣ lex. ca. ix. de lege naturali. ¶ Ꝙ adquālibꝫ legē reqͥrunt̉ tria redintegͣntia ip̄aꝫ et qͣreEcundo circalegē hūana ¶ Ca. xxij.cōſiderare debemꝰ integritatē cōtinen.tie. Nam ad lege humanā vel ad quāli.bet aliā cōcurrūt tria cōſtituentia et integrantiaip̄am. ſcꝫ auctoritas. veritas. bonitas. de quibꝰpatet ſupͣ. Lex. v. ca. in fine ¶ Ꝙ vtile fuithom̄ibꝰ alias leges poni propter duas vtilitates.Ercio circa legem hūanā ¶ Ca. xxiij.cōſiderare debemꝰ vtilitate influentie.Vtile em̄ fuit aliquas leges ab hominibꝰponi. et hoc ꝓpter duas rationes vel vtilitates ſcꝫpropter virtute et ꝓpter pacē. ¶ Prima ratio eſtpropter virtute. ut ſcꝫ qui nolūt eſſe v̓tuoſi ſpō.te vel amore iuſticie. fiant virtuoſi coacte id ē penaꝝ timore. ¶ Scd̓a ratio eſt ꝓpter pacē̓. Nā lege humana et ſi non ꝓhibent̉ om̄ia peccata. utpatebit infra. prohibetur tn̄ illa grauiora peccata quibꝰ proximis iniuria irrogat̉. ut homicidia.furtum. ⁊ huiuſmodi. ſine quoꝝ ꝓhibitōe humana ſocietas ſeruari non poteſt. Vn̄ iſidorus librovj. ethimo. ſic ait. Id̓o facte ſūt leges ut eaꝝ metu hūana cōherceret̉ audacia ⁊cͣ. Re. ſripra. Lexxiij. ca. de ꝓfectu humane legis. Et lex humanahominies ad v̓tutē inducit. qꝛ ut dicit ph̓s ni libropolitico. Sicut homo ſi ſit ꝑfectus virtute eſt optimū animaliū. ita ſi ſit ſeꝑatus a lege. priuatusiuſticia et virtute eſt peſſimū oīm animaliū. Cuiꝰratio eſt. qꝛ habꝫ armaratōis ad expledas ꝯcupiſcentias et ſeuicias que non habēt alia animalia.Si aūt queris qd̓ ſit melius an induci ad virtutēammonitōibꝰ dulcibꝰ an legibꝰ. Rndeo et dico qd̓homines bene diſpoſiti inducūtur ad virtutē melius monitōibꝰ dulcibꝰ quales ſūt monitōes pr̄neqͣm coactione. ſcꝫ metu penaꝝ ꝑ leges. Sed quidam male diſpoſiti. ad virtute nō inducūtur neca vicijs retrahūtur niſi cogantur. et ideo facta ēdiſciplina legū. ¶ Scd̓a ratio quare hūane legesſūt poſite eſt ꝓpter pacē̓. Re. ſi iꝑp eodē. ca. ⁊ videibi. Patet igitur ex p̄miſſis. qd̓ vtile fuit leges abhominibꝰ poni ꝓpter duas cauſas. Prima eſt utproterui et male diſpoſiti et ad vicia proni ſaltemmetu penaꝝ deſiſtāt male facere et virtuoſe agāt.Scd̓a ratio eſt. ut taleˢ etiā mētu penaꝝ alijs vitam quietā reddāt. Hec bt̄us. tho. pͥma ſecūde.q. xcv. arti. primo. Vtꝝ fuit vtile aliqͣs leges abhominibꝰ poni. argū. ꝯtra. et in. cor. ſolū. et in.ſolū. pͥmi. argū. ¶ Ꝙ lex humana triplicemhabet virtutem. ¶ Capitulū xxiiij.Varto circa legē hūanam cōſideraredebemꝰ multiplicitatē efficacie. Pabetem̄ lex humana triplicē efficaciā vel vir.tute. ſcꝫ cohibedi vicia. p̄cipiēdi v̓tuoſa opera.obligādi ꝯſciētiā. ¶ Primo em̄ lex humana habꝫefficaciā cohibendi vicia. Vbi nota qd̓ lex hūananon ꝓhibet om̄ia vicia a quibꝰ virtuoſi abtinet.Re. rationes huiꝰ. ca. ſequētiin mediate de legediuina. ſed ſolū ꝓhibet grauiora peccata. a qui.bus poſſibile eſt maiorē partē multitudīs abſtineet p̄cipue illa que ſunt in nocumiētū alioꝝ ſine qͦꝝcohibitione ſocietas humana cōſeruari nō poſſꝫſicut homicidia furta. et huiuſmodi. Hec beatustho. pͥma ſcd̓e. q. xcvj. arti. ij. Vtꝝ ad legem humaua ꝑtineat om̄īa vicia ꝓhibere. in. cor. ſo. iu.xta fine. ¶ Scd̓o lex humana habꝫ efficaciā p̄cipiendi oꝑa virtuoſa. Vlam lex humana p̄cipit actus oīm virtutū qd̓ dupliciter ꝓbo. ſcꝫ auctoritate et ratione. ¶ Primo auctoritate ph̓i. v. ethi.qui dicit qd̓ lex p̄cipit forteˢ oꝑa facere et que tꝑati et quē māſieti. Similiter aūt ſcd̓m alias virtutes et malicias. hec quidē iubēs. hec aūt ꝓhibēsScd̓o hoc idem ꝓbo ratione ſic. lex ordinat̉ adbonum cōmune ut patꝫ ſupͣ. Lex. ca. ij. Sed nōeſt aliqua virtꝰ cuiꝰ actus nō ſūt ordinabiles adbonum cōmune et hoc vel immediate ſicut cū ali.qua fiunt directe ꝓpter bonū cōmune vel mediateſicut cū aliqua ordinātur a legiſlatorē ꝑtinētia adbonā diſciplinā ꝑ quā informatur ciues ut omnebonum iuſticie et pacis cōſeruēt. Hec bt̄us. tho.pͥnia ſcd̓e. q. xcvj. arti. iij. Vtꝝ lex humana p̄cipiat actus oīm virtutū. argū. ꝯtra. et in. cor. ſolu. et in ſolū. tercij. argū. ¶ Tercio lex hūana habet efficaciam obligandi cōſcientiā. Vbi nota qd̓lex humana aut eſt iuſta aut iniuſta. ¶ Primo em̄
Einzelbild herunterladen
verfügbare Breiten