in. cor. q. ꝑ totū. Sed forte queres vtꝝ ꝯſuetudopoſſit obtinere vim legis. aut legem amouere. Reſpondeo et dico. ꝙ lex hūana a volūtate hom̄is ratione regulata ꝓcedit. vnde ſicut aliqͥs manifeſtatvolūtatem ſuā verbo ita facto. Et ideo cū aliquidmultotiēs fit. videt̉ ex deliberato ratōis iudicio ꝓuenire. Et ſcd̓m hͦ ꝯſuetudo rationalis habet vinilegis et legē abolet et eſt legū interp̄tatro. Vndeauguſ. dicit in epiſtola ad caſulanū. Mos inquitpopuli dei et inſtituta maioꝝ ꝓ lege ſūt tenēda. etſicut p̄uaricatores legū diuinaꝝ. ita ꝯtemptorescōſtietudinū eccleſiaſtiacaꝝ ſunt cohercēdi. Imoplus dico qd̓ multitudo aūt habꝫ poteſtatē ſibi legem facere aūt non. Si habꝫ. tūc ꝯſuetudo mul.titudinis habetis poteſtatē ſibi cōdendi legē pluseſt quā auctoritas pͥncipis. qui nō habet poteſtatem cōdēdi legē niſi inqͣntū gerit ꝑſonā multitudīˢSi vero multitudo nō habeat poteſtatē cōdēdi legem. ip̄a cōſuetudo in multitudine p̄ualē̓s obtinetvim legis inquātū tolerat̉ ꝑ eos ad quos pertinetmultitudini legē imponere. Hec bt̄s. tho. pͥma ſecūde. q. xcvij. arti. iij. Vtꝝ ꝯſuetudo poſſit obtinere vim legis. argū. ꝯtra. et in. cor. ſolū. et in. ſo.tercij argumēti. ¶ Que eſt cōſuetudo ratioCapi.nalis quē obligat..xvij.D maiorē tn̄ euidentiā p̄cedentis capituli ē ſciendū. qd̓ vbicūqꝫ ius deficit ſemꝑ ētenēda cōſuetudo ſi cōſuetudo eſt rationalis. Si aūt cōſuetudo eſt irratōalis et iniqͣ nul.latenꝰ eſt tenēda vel ſeruāda. Vbinota. qd̓ ꝯſuetudo rationalis eſt que a iure ꝓbat̉ et quā eccleſiaromana ſeruat et p̄cipit obſeruari. et talis ꝯſuetudo habet vim legis. et eſt legū interp̄tatrix. ut hoſtienẜ et gregorius dicūt. Et idē dicit beatꝰ. tho.pͥma ſcd̓e. q. xcvij. arti. vij. in. cor. ſolu. in fine.Conſuetudo aūt irrationalis et iniqͣ. intelligiturquatuor modis. Primo qṅ eſt ꝯtra eccleſie libertate̓. vel cōtra canonica inſtituta. Scd̓o qn̄ eſt cōtra ſuꝑioris obediētiā. Tercio qn̄ eſt contra generale interdictū. Quarto qn̄ eſt oneroſa et que multū ledit. et ſic oēs tales ꝯſimiles leges ſūt radicit?extirpāde. Qui aūt tales leges vel talia ſtatuta cōdunt ſex mala incurrūt. Primo enim ip̄o iure eoꝝleges nō valet. Scd̓o facientes et ꝯſentiētes mortaliter peccat. et eoꝝ heredes niſi deſtrua̓t nulla ꝯſuetudine obſtāte. Tercio ſūt ip̄o iure excōmunicati. Quarto ꝯditores taliū legū ad reſtitutōeꝫ tenent̉. qn̄ alij occaſione talis ſtatuti vel legis dānificantur. Quinto qͥ inducūt aliquē rectore vel pͥncipeni ad cōdendū tales leges vel talia ſtatuta tenētur in ſolidū. Sexto obſeruātes tales leges peccant mortaliter. et ad reſtitutōeꝫ obligant̉ omniūeorum que ſit lucrati occaſione talium legum.Pec in ſumma cōfeſſorum libro ſecundo titulo quīto de legibus. q. ccv. ¶ Ꝙ lex naturaliseſt immutabilis. lex vero humana eſt mutabilis.¶ Capitulum. Decimūmoctauum.¶ SErcio circa legem humanā cōſiderandaeſt mutatio poſſibilis vtꝝ ſcꝫ mutari poſſit. Vbi nota qd̓ aliter ſe habꝫ de lege naturali et aliter de humana. qͥa lex naturalis eſt im.mutabilis. qd̓ ꝓbo duplici ratōe. ¶ Prima ē talisLex naturalis eſt participatio diuine legis. ſed diuina lex eſt immutabilis. ergo lex naturalis eſt leximmutabilis. et hoc ex ꝑfectōe diuine legis vel ratione inſtituētis naturā. ¶ Scd̓a ratio eſt talis. Lexnaturalis cōtinet q̄dam p̄cepta vniuerſalia ⁊ affirmatiua. ut quecūqꝫ vultis faciāt vobis homnies⁊cͣ. Et negatiua ut qd̓ tibi oderis fieri ⁊cͣ. Sed hecom̄ia et ſimilia ſemꝑ ꝑmanēt nec aliqn̄ mutari poſſūt ergo ⁊cͣ. ¶ Scd̓o dico ꝙ lex humaria eſt mutabilis qd̓ tripliciter ꝓbo. ¶ Primo ex parte hūanerationis ſic. Lex humana ex ratōe cauſat̉ hūana:Sꝫ humana ratio eſt mutabilis de ꝑfecto ad ꝑfe.ctum ergo ⁊cͣ. Scd̓o hoc idē ꝓbo ex parte hominum qͥbus dat̉ qui ſūt mutabiles. et ideo ſcd̓m di.uerſas ꝯditōes quibꝰ mutātur. lex mutari poteſtet debet. Tercio hoc idē ꝓbo ſic. Lex humana cōtinet quedā p̄cepta particularia. ſed talia ſcd̓m diuerſos caſus qui emergūt ſūt mutabilia. ergo lexhumana eſt mutabilis. Quarto hoc idem proboſimilitudine. qꝛ ſicut in ſciētijs ſpeculatiuis illi quiprimo ph̓ati ſūt quedā imꝑfecte tradiderūt que ꝑpoſteriores ſūt magis ꝑfecte tradita. Ita etiam inoꝑabilibꝰ pͥmi qui intenderūt aliqͥd vtile ciuitati velvtilitati non valentes om̄ia ex ſeip̄is cōſiderare q̄dam imp̄fecta et in multis deficientia inſtituerūt. q̄poſteriores mutauerūt. inſtituentes aliqua magisꝑfecte que in paucioribꝰ poſſent defic̓ere a cōmunivtilitatē. Quinto hoc ꝓbo auctoritate auguſtiniin libro de libero arbitrio dice̓tis. qd̓ lex tꝑalis qͣmius iuſta ſit cōmutari tn̄ ꝑ tēpora iuſte poteſt. et hͦex ſupͣdictis cauſis. Hec bt̄us. tho. pͥma ſcd̓e. q.xcvij. arti. pͥmo. Vtꝝ lex hūana mutari poſſit. argu. ꝯtra. ⁊ in. cor. ⁊ ſolū. pͥmj. argū. ¶ Sꝫ forte q̄res ꝓ qua cauſa vel pro quo tꝑe lex hūana mutaridebeat. Rn̄deo et dico. qd̓ leges hūane nō ſūt mūtāde pro quacūqꝫ melioratōe. Cuiꝰ ratio eſt quiaip̄a legis mutatio qͣntū in ſe eſt. eſt quoddā detri.mentū cōmunis ſalutis. qꝛ ad obſeruātiā legū plurimū valet ꝯſuetudo. in tm̄ ꝙ eaque cōtra cōſuetudinē fiūt etiā ſi ſint leuiora de ſe grauiora videntur. Vn̄ quādo lex mutat̉ diminuit̉ vis ſeu virtꝰcōſtrictiua legis inqͣntū tollit̉ ꝯſuetudo. Vn̄ in decretis dr̄. di. xij. Ridiculū eſt ⁊ ſatis abhom̄abile uttraditōes quas antiqͥtus a pr̄ibꝰ ſuſcepimꝰ frangipatiamur pro quacūqꝫ parua melioratōe. Et ideonūqͣꝫ lex hūana mutari debꝫ niſi ex vna parte tm̄ recōpēſet̉ ꝯmūi vtilitati. qͣntū ex iſta parte derogatqd̓ quidē ex duobꝰ cōtingit ¶ Primo ex maxima ⁊euidētiſſima vtilitate que ex nouo teſtamēto ꝓuenit. Scd̓o ex maxima neceſſitate. ſcꝫ ex eo ꝙ lex ꝯ.ſueta aut manifeſtā iniqͥtatē cōtinet. aut eiꝰ obſerratio plurimū eſt nociua. Vn̄ dr̄ a iuriſperito ꝙ in
Einzelbild herunterladen
verfügbare Breiten