Sicut verbi gratia. Recōpenſatio mercedis debiteꝓ ẜuitio impenſo habet rōnem iuſti. qꝛ ẜm eqͣlitatēvel rectitudinē aliquā rn̄det oꝑi alterius. Sed iuſdictū eſt qꝛ eſt iuſtū. vt dicit yſidorꝰ īli. ethimo.gius vel iuſtū eſt obiectuꝫ iuſticie. Hec bt̄us tho.ſcd̓a ſcd̓e. q. lvij. arti. j. in cor. q. ⁊ in argumentocōtra. ibidē. ¶ Ad maiorē tn̄ euidentiā de ture habendā nota tria. ſcꝫ diuiſionē. diffinitōem. obligatōeꝫ. ¶ Prīo notͣ diuiſionē iuriſ. Nā ius diuiditpͥncipalr̓ ī ſex ſpēs. videlꝫ. In hūanū. et hͦ ius .ſ.hūanū diuidit̉ inuis nat̉ale et poſitiuū. Secūdodinuꝫ. et hoc etiā diuidit̉ in duas ſpēs vt patebitTercio diuidit̉ in legale¶ Quarto diuidit̉ in iusgētiū. Quinto diuidit̉ in pr̄nuꝫ. Sexto diuiditin dr̄atiuū. Ita ꝙ iuriū aliud ē humanū .ſ. nat̉ale et poſitiuū. aliud dīnuꝫ. aliud legale. aliud gētium. aliud pr̄num. aliud dūatiuum. ¶ Scd̓onota iurium diffinitōem. Primo em̄ ius naturaledicitur eſſe ius illud qd̓ eſt adeqͣtum vel commenſtiratū alteri ex natura rei. vt cū aliquiſ tm̄dat vttantū recipiat. Scd̓o iuſ poſitiuū dr̄ eſſe illud qd̓ē adeqͣtū alteri vel ex cōdicto pͥuato. ſicut qd̓ firmat̉ pacto aliquo inter pͥuatas ꝑſonas. Vel qd̓firmat̉ ex cōdicto publico inter ꝑſonas publicasputa cū totus populus cōſentit et pͥnceps qui cūram populi habꝫ et eius ꝑſonā gerit ordinat. ꝙ aliqͥd hēat̉ qͣſi adeqͣtū vl̓ cōmēſuratū alteri. vbi ſupͣq. lvij. arti. ij. in cor. q. ¶ Vbi nota. ꝙ duplex differētia ponit̉ a ph̓o inter ius naturale ⁊ poſitiuū.Prima ē. qꝛ itis nat̉ale pͥma facie. id eſt ſtatim ſeoffert intellectui. Ius aūt poſitiuū nō ſtatim ſe offert cognitōni. ſꝫ ē ꝑ induſtriā hoīm manifeſtū.Scd̓a dr̄ia eſt. qꝛ ius nat̉ale. eſt idem apud om̄eset ideo dr̄ ius cōmune. Ius aūt poſitiuū diu̓ſificat̉apud diu̓ſas ciuitates. et ideo vocat̉ ius ꝓpriū.Tercio iuſ dīnū dr̄ qd̓ dīnitꝰ ꝓmulgat̉ Et hoc diuidit̉ ꝑtimin ea que ſūt nat̉aliter iuſta. ſꝫ tn̄ eorūiuſticia hoīes latet. et partim eſt de his que fiūt tuſta īſtitutōe dīna. Sūt em̄ in legē dina qͥdā que p̄cepta ſūt qꝛ bona. et ꝓhibita qꝛ mala. Quedā vero bona ſūt qꝛ p̄cepta. et mala qꝛ ꝓhibita. vbi ſipͣarti. ij. inſolu. iij. ar. ¶ Vbi ſciendū. ꝙ lex dinaꝓprie dr̄ fas. ita dicit yſidorus. iij. li. ethimo. Lexdina eſt fas. lex aūt hūana eſt ius. Cuiꝰ rō ē. qͥatuſticia eqͣlitatē importat. deo aūt nō poſſumꝰ eqͥualens recōpenſare. et iō dr̄ fas. qꝛ ſufficit deo vtimpleamus qd̓ poſſumꝰ. vt ſcꝫ hō recōpenſet deoqͣꝫtum pt̄ totaliter aīam ei ſb̓ijciēs. Ibidē arti. iiij.in ſolū. iij. ar. ꝑ totū. ¶ Quarto ius vel iuſtū le.gale eſt ꝙ ex pͥncipio anteqͣꝫ ſit ſtatutū nihil differteſſe ſic vel aliter. ¶ Poſtqͣꝫ aūt eſt edictū vel ſtatutūdiffert. qꝛ ex tūc incipit hr̄e efficatiā ligādi. vt dic̄ph̓s. v. ethi. Ibidē arti. ij. in ſo. ij. ar. ꝑ totū.Quinto ius gentiū vocat̉ illud qd̓ rō nat̉alis int̓om̄es hoīes conſtituit qd̓ apud omēs gētes cuſtodit̉. vt dicit gayus iuriſcōſultuſ. ¶ Vbi nota.ꝙ ttis naturale ex ſui naturā eſt alteri adeqͣtum velſficiacōmenſiratum duobo modis. Vno mō abſolute.ſicut maſculus ex ſiu abſoluta ꝯſideratōe habꝫ cōmēſuratōem vel adeqͣtionē ad femiaꝫ vt ex eogeneret. et parens ad filiū vt eū nutriat. Et a tali iure naturali ſic abſolute cōſiderato recedit ius gentiū. Cuiꝰ rō ē. qꝛ hoc ius naturale ē cōmune nob̓et aīalibꝰ. Ius aūt cōmune ē ſolū cōmune hoībꝰ inter ſe. Scd̓o mō ius nat̉ale eſt adeqͣtum alteri nōẜm abſolutā rōem vel cōſideratōem ſui. hoc eſt nōabſolute ſꝫ cōdiconate vel cōſecutiue. ſcꝫ ẜm aliqͥdqd̓ ex ip̄o ſequit̉ ¶ Sicut ptꝫ de ꝓprietate poſſeſſionuꝫ. Si em̄ cōſideret̉ iſte ager abſolute non habꝫvn̄ magis ſit iſtius qͣꝫ illius. Sꝫ ſi conſideret̉ adoportuītatē colēdi et ad pacificū vſiī agri ẜm hͦ ht̄cōmenſuratōem quādaꝫ ad hͦ ꝙ ſit vnius et nō alterius. et hoc ad ius gentiū ſpectat. Similit̓ hūchoīem eſſe ẜuū magis qͣꝫ aliū abſolute cōſiderādonō ht̄ nat̉alem rōne. ſꝫ conſiderādo hūc hoīem ẜmaliqͣm cōmoditate vel vtilitatē ꝯſeq̄ntē .ſ. inqͣꝫtumeſt vtile huic ꝙ a ſapientiori regat̉. et illi ꝙ ab hoctuiue̓t̉. hoc ꝑtinet ad rōem naturalē. que ius gentium hoc modo inſtituit. vbi ſipͣ arti. iij. in cor. q. ⁊in ſo. arguinētoꝝ. ¶ Sexto inter pr̄em et filiū.inter dn̄m et ẜuū nō eſt ius vel iuſtū ſimpli̓. Cuiꝰrō eſt. qꝛ ius vel iuſtuꝫ ht̄ cōꝑatōem ad alteꝝ. mōcomꝑatō pr̄is ad filiū vel dn̄i ad ẜuum nō eſt cōꝑatio ſic̄ ad alterū ſimplr̄. eo ꝙ filius eſt aliqͥd pr̄is.qꝛ qͦdāmodo eſt pars eius. ⁊ ẜuus ē aliqͥd dn̄i. qͥaeſt inſtrumentū eius vt dr̄ in pͥmo poll̓. Et ideo inter pr̄em ⁊ filiū ē qͦddā ius vl̓ quoddā tuſtū ſcꝫ pinū. et inter dn̄m et ẜuū eſt quoddā ius vel iuſtumſcꝫ dn̄atiuū. vbi ſipͣ arti. iiij. in cor. q. ꝑ totū.Tercio nota turis obligatōem et duratōnē. et pͥmō obligatōem. Nlā ius poſitiuū dependet a volūtatē hūanam hiſ que ẜm ſe nō repugnant iuſticienat̉ali. Vn̄ qd̓ naturalit̓ eſt iniuſtū nō pt̄ volūtatehūana fieriiuſtū. nec etiā obligādi efficaciā habꝫ.puta ſi ſtatuat̉ ꝙ liceat furari vel adulteriū cōmittere. vn̄ yſaie. x. De qui condunt leges iniquasVbi ſupͣ in ſo. ij. ar. ¶ Scd̓o nota iuris duratōꝫNam illd̓ iuſ qd̓ eſt naturale habēti naturā immūtabilē oportet ꝙ ſit ſemꝑ et vbiqꝫ tale. id eſt ꝙ om̄itꝑe et in om̄i loco duret et obliget. Sed illud iusqd̓ eſt naturale hn̄ti naturā mutabilē non. Vn̄ cūnatura vel volūtas homīs ſit mutabils: iō illd̓ iuqd̓ eſt homī naturale aliqn̄ pt̄ defice̓. Sic̄ v̓bi gr̄a.Nlaturalis iuſticia veleqͥtas ht̄ vt depoſituꝫ deponenti reddat̉. et ſi natura vel volūtas non mutarotur hoc ſꝑ eſſet ẜuandū. Sꝫ qͥa qn̄qꝫ contingit ꝙvolūtas hoīs dep̄uat̉. ideo eſt aliqͥs caſus ī quo depoſitū non eſt reddendū. ne homo puerſā volūtatem hn̄s male vtat̉ ip̄o. Vt v̓bi gratia. Si furioſis vel hoſtis reipublice arma repoſita repetat. Ibidē arti. ij. in ſolū. pͥmi ar. ¶ Ꝙ iuſticia ꝓpter dicta ſemꝑ eſt ad alterū. ¶ Ca. v.Ecūdo pͥncipalietr circa iuſticiam conſiderare debemus reſpectum ad alteruꝫ.
Einzelbild herunterladen
verfügbare Breiten